آیه کرامت
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| نام آیه | آیه کرامت |
| واقع در سوره | اسراء |
| شماره آیه | ۷۰ |
| جزء | ۱۵ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مکه |
| موضوع | کرامت انسان |
| درباره | برتری انسان بر همه موجودات |
| آیات مرتبط | سوره بقره، آیه ۲۹ و ۳۰؛ سوره مؤمنون، آیه ۱۴؛ سوره حجرات، آیه ۱۳ |
آیه کَرامَت هفتادمین آیه سوره اسراء به جایگاه والای انسان در آفرینش و برتری او بر دیگر موجودات و همچنین نعمتهای خدا برای او اشاره میکند.[۱] علامه طباطبائی در کتاب المیزان این امتیازات را شامل همه انسانها (کافر و غیر آن) میداند؛ زیرا در غیر این صورت خداوند باید در آیه به مؤمنان اشاره میکرد نه همه انسانها.[۲]
﴿وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلًا ٧٠﴾ [اسراء:70] ﴿و به راستی ما فرزندان آدم را گرامی داشتیم و آنان را در خشکی و دریا [بر مرکبها] برنشاندیم و از چیزهای پاکیزه به ایشان روزی دادیم و آنها را بر بسیاری از آفریدههای خود برتری آشکار دادیم ٧٠﴾
به نظر مفسران، مقصود از تکریم انسان در آیه کرامت، امتیاز و ویژگیای است که در انسان هست و در دیگر موجودات نیست. آن ویژگی انحصاری انسان، عقل است که به وسیله آن خوب را از بد، حق را از باطل و نافع را از مضر تشخیص میدهد.[۳] به خلاف تفضیل، که همراه با مقایسه است؛ یعنی آنچه را که به دیگر موجودات داده، از هر یک سهم بیشتری به انسان داده است و این با مقایسه زندگی انسان با دیگر موجودات در خوراک و پوشاک و ازدواج و مسکن و نظم و تدبیر در زندگی اجتماعیاش قابل ادراک است؛ زیرا انسان در این زمینهها همواره در حال تلاش و پیشرفت و دستیابی به اهداف دور دست است در حالی که حیوانات و نباتات بهرهمند از تصرفات ساده و ابتدایی هستند.[۴]
در نوع کرامت مورد اشاره در آیه کرامت اختلاف است. برخی از مفسران، قائل به کرامت ذاتی انسانند و او را موجودی برتر از سایر مخلوقات دانسته و مطلق بودنِ کرامت در این آیه را دلیل بر ادّعای خود میدانند.[۵] برخی دیگر، قائل به کرامت اکتسابی هستند که از بهکار گیری استعدادها و نیروهای مثبت در وجود انسان و تلاش او در مسیر رشد و کمال ناشی میگردد.[۶] محمدتقی جعفری، فیلسوف شیعه، این نوع کرامت برای انسان را اختیاری دانسته و «کرامت ارزشی» مینامد.[۷] و ممکن است یک انسان با انجام اعمال ناشایست این برتری را از دست بدهد.[۸] به باور جوادی آملی مفسر قرآن، سه نوع کرامت فراطبیعی یا ملکوتی، طبیعی و انسانی در آفرینش وجود دارد که ملکوتی مختص فرشتگان خدا عرش الهی و حاملان عرش است و طبیعی مختص به موجودات طبیعی مانند گیاهان است و کرامت بلند انسانی از تلفیق بین طبیعت و فراطبیعت حاصل آمده و از جمع سالم میان کرامت ملکوتی و کرامت طبیعی بدست میآید.[۹]
پانویس
- ↑ سلطانی، «کرامت انسان از نگاه قرآن»، ص۳۰؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۲، ص۱۹۶.
- ↑ طباطبائی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۳، ص۱۵۵.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، بیتا، ج۶، ص۵۰۳؛ ابنعربی، تفسیر ابنعربی، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۳۸۳؛ طباطبائی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۳، ص۱۵۵-۱۵۶؛ آلوسی، روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۱۵، ص۱۱۸؛ الزحیلی، التفسیر المنیر، ۱۴۱۸ق، ج۱۵، ص۱۲۱؛ ثعالبی، تفسیر الثعالبی، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۴۸۶.
- ↑ طباطبائی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۳، ص۱۵۵-۱۵۶.
- ↑ فضلالله، تفسیر من وحی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۱۴، ص۱۷۹-۱۸۰؛ ابنعاشور، التحریر والتنویر، ۱۴۲۰ق، ج۱۴، ص۱۳۰-۱۳۱؛ طباطبائی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۳، ص۱۵۵-۱۵۶.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۶، ص۲۷۳؛ شیخ طوسی، التبیان، بیتا، ج۶، ص۵۰۳؛ زمخشری، الکشاف، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۶۸۱؛ جعفری، پیام خرد، ۱۳۷۷ش، ص۱۰۷-۱۰۸.
- ↑ جعفری، پیام خرد، ۱۳۷۷ش، ص۱۰۷.
- ↑ جعفری، پیام خرد، ۱۳۷۷ش، ص۱۰۸؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۶، ص۲۷۳-۲۷۴.
- ↑ جوادی آملی، صورت و سیرت انسان در قرآن، ۱۳۹۷ش، ص۳۲۷.
- ↑ «طراحی جالب لوگوی حقوق بشر با خط میخی و آیه قرآن»، پایگاه خبری عصر هامون.
منابع
- آلوسی، محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، به تحقیق علی عبدالباری عطیه، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.
- ابنعاشور، محمدطاهر، التحریر والتنویر، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی، ۱۴۲۰ق.
- ابنعربی، محمد بن علی، تفسیر ابنعربی، به تحقیق سمیر مصطفی رباب، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۲ق
- ثعالبی، عبدالرحمن بن محمد، تفسیر الثعالبی، به تحقیق علی محمد معوض، عادل احمد عبدالموجود و عبدالفتاح ابو سنه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۱۸ق.
- جعفری، محمدتقی، پیام خرد، تهران، مؤسسه کرامت، چاپ اول، ۱۳۷۷ش.
- الزحیلی، وهبة، التفسیر المنیر فی العقیدة والشریعة والمنهج، بیروت، دار الفکر المعاصر، ۱۴۱۸ق.
- زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، به تصحیح مصطفی حسین احمد، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.
- سلطانی، محمدعلی، «کرامت انسان از نگاه قرآن»، در مجله آینه پژوهش، شماره ۱۰۲، بهمن و اسفند ۱۳۸۵ش.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، با مقدمه محمدمحسن آقابزرگ تهرانی و تصحیح احمدحبیب عاملی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
- طباطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، چاپ سوم، ۱۳۹۳ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
- «طراحی جالب لوگوی حقوق بشر با خط میخی و آیه قرآن»، پایگاه خبری عصر هامون، درج مطلب: ۱۵ مرداد ۱۳۹۳ش، بازدید: ۱۴ آبان ۱۴۰۳ش.
- فضلالله، سید محمدحسین، تفسیر من وحی القرآن، بیروت، دار الملاک للطباعه و النشر، ۱۴۱۹ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۱ش.