آیه حذر
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| نام آیه | آیه حذر |
| واقع در سوره | نساء |
| شماره آیه | ۷۱ |
| جزء | ۵ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | جهاد |
| درباره | آمادگی و جهاد در برابر کفار |
| آیات مرتبط | آیه نفی سبیل |
آیه حِذْر هفتادویکمین آیه سوره نساء که مسلمانان را به آمادگی و هوشیاری در مقابل دشمن فرا خوانده[۱] و به صورت دائمی و همیشگی[۲] به جهاد تشویق میکند[۳] و از سستی در این امر پرهیز میدهد.[۴] به گفته مفسران، خداوند در این آیه از روی شفقت و مهربانی،[۵] مسلمانان[۶] یا مؤمنان[۷] یا مُخلِصین[۸] و یا آنان که خدا و رسول را تصدیق کردهاند،[۹] را مورد خطاب قرار داده و به جهاد در راه خدا با کفار[۱۰] یا منافقین[۱۱] امر میکند و به حفظ آمادگی نظامی و آماده شدن برای جنگ فرمان میدهد؛[۱۲]
بدینگونه که در مرحله نخست مراقب دشمن باشند و برای مقابله و جهاد، به صورت استوار و مصمم[۱۳] و با تجهیزات کامل[۱۴] به سمت دشمن حرکت کرده[۱۵] و در مواجهه با آنها به حسب مصلحت[۱۶] از روشها و تاکتیکهای مختلف استفاده کنند.[۱۷] و به اقتضای دشمن، در دستههای متعدد و یا به صورت جمعی برای دفع خطر، حرکت کنند.[۱۸]
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا خُذُوا حِذْرَكُمْ فَانْفِرُوا ثُبَاتٍ أَوِ انْفِرُوا جَمِيعًا ٧١﴾ [نساء:71] ﴿ای کسانی که ایمان آوردهاید [در برابر دشمن] آماده باشید [=اسلحه خود را برگیرید] و گروه گروه [به جهاد] بیرون روید یا بهطور جمعی روانه شوید ٧١﴾
براساس گفته مفسران، از این آیه وجوب حرکت و بسیج همگانی تمامی امت اسلام برداشت شده است[۱۹] و با توجه به کلمه «جمیعا» در آیه چنین استفاده میشود که بر همه مسلمانان واجب است برای مقابله با دشمن آماده باشند.[۲۰] و به نوعی هم شامل ارتش و هم شامل ملت میشود؛[۲۱]به همین جهت این حکم اختصاص به گروه خاصی از مسلمانان ندارد؛[۲۲] هر چند برخی از مفسرین مراد از آیه را سپاه و لشکر فراوان[۲۳]و یا اجتماع ارتش واحد[۲۴] توصیف کردهاند.
برخی از مفسرین، حذر را به معنای اسلحه[۲۵] و یا ابزاری دانسته که انسان به وسیله آن خود را از خطرات دشمن حفظ میکند،[۲۶] اما عدهای دیگر معنای وسیعتری از آیه برداشت کردهاند[۲۷] و معتقدند حذر، هرگونه وسیله مادی و معنوی از جمله اطلاع از موقعیت دشمن، نوع سلاح، روشهای جنگی، تعداد اسلحه و از طرف دیگر بسیج منابع فرهنگی، اقتصادی و انسانی و استفاده از کاملترین نوع سلاح را در برمیگیرد؛ زیرا تمامی این موارد را در حاصل شدن معنای حذر مؤثر میدانند.[۲۸]
از این آیه در کتابهای مختلف تفسیری پیامهای گوناگونی برداشت شده است که برخی از آنان عبارتاند از: این آیه یک دستور جامع و همه جانبه به تمام مسلمانان در هر زمان است که برای دفاع از مرزهای خود همیشه آماده باشند؛[۲۹] مسلمانان باید در صورت لزوم از هر وسیلهای برای دفاع و حتی بسیج تمامی افراد امت، استفاده کنند؛[۳۰] آمادگی دائمی مسلمانان در تمامی زمینههای روحی و روانی، نظامی، اقتصادی، فرهنگی و استفاده از تاکتیکهای مختلف برای مقابله با دشمن.[۳۱]
پانویس
- ↑ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۴، ص۱۹۶؛ قرشی بنابی، تفسیر احسن الحدیث، ۱۳۷۵ش، ج۲، ص۴۰۱.
- ↑ سبزواری، الجدید، ۱۴۰۶ق، ج۲، ص۳۰۹.
- ↑ مغنیه، التفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۳۷۴، دیوبندی، تفسیر کابلی، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۵۲۷.
- ↑ میبدی، کشف الاسرار، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۵۷۸.
- ↑ سلطان علی شاه، بیان السعادة، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۳۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۴، ص۲.
- ↑ طوسی، التبیان، بیروت، ج۳، ص۲۵۲.
- ↑ ثعالبی، تفسیر الثعالبی، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۲۶۰؛ قرطبی، الجامع لأحکام القرآن، ۱۳۶۴ق، ج۵، ص۲۷۳؛ شوکانی، فتح القدیر، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۵۶۱.
- ↑ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۶، ص۱۷.
- ↑ قرطبی، الجامع لأحکام القرآن، ۱۳۶۴ق؛ ثعالبی، تفسیر الثعالبی، ۱۴۱۸ق، ج۲، ۲۶۰.
- ↑ سلطان علی شاه، بیان السعادة، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۳۶.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۱۱۲؛ جعفری، تفسیر کوثر، ۱۳۷۶ش، ج۲، ص۴۸۱.
- ↑ ابن عطیه، المحرر الوجیز، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۷۷.
- ↑ میبدی، کشف الاسرار، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۵۷۸؛ ثعالبی، تفسیر الثعالبی، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۲۶۰.
- ↑ ثعلبی، الکشف و البیان، ۱۴۲۲ق، ج۳، ص۳۴۳؛ قمی مشهدی، تفسیر کنز الدقائق، ۱۳۶۸ش، ج۳، ص۴۷۲.
- ↑ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۶، ص۱۸.
- ↑ قطب، فی ظلال القرآن، ۱۴۲۵ق، ج۲، ص۷۰۴.
- ↑ ثعلبی، الکشف و البیان، ۱۴۲۲ق، ج۳، ص۳۴۳.
- ↑ مغنیه، التفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۳۷۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۴، ص۴.
- ↑ مغنیه، التفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۳۷۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۴، ص۴.
- ↑ ثعالبی، تفسیر الثعالبی، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۲۶۰؛ جزایری، عقود المرجان، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۴۷۴.
- ↑ شوکانی، فتح القدیر، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۵۶۱.
- ↑ ابنسلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ۱۴۲۳ق، ج۱، ص۳۸۸؛ طبرانی، التفسیر الکبیر، ۲۰۰۸م، ج۲، ص۲۶۰؛ طبری، جامع البیان، ۱۴۱۲ق، ج۵، ص۱۰۴؛ شبر، الجوهر الثمین، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۶۶؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۴، ص۴۱۶.
- ↑ طبرسی، تفسیر جوامع الجامع، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۲۶۹؛ طیب، اطیب البیان، ۱۳۶۹ش، ج۴، ص۱۳۲؛ عاملی، تفسیر عاملی، ۱۳۶۰ش، ج۳، ص۳۳.
- ↑ ابنعطیه، المحرر الوجیز، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۷۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۴، ص۳-۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۴، ص۳.
- ↑ مغنیه، التفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۳۷۴؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۴، ص۱۹۷.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۱۰۳، رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۴، ص۱۹۶-۱۹۷.
منابع
- ابنسلیمان، مقاتل، تفسیر مقاتل بن سلیمان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۳ق.
- ابنعطیه، عبدالحق بن غالب، المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۲۲ق.
- ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۴۰۸ق.
- ثعالبی، عبدالرحمن بن محمد، تفسیر الثعالبی المسمی بالجواهر الحسان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۱۸ق.
- ثعلبی، احمد بن محمد، الکشف و البیان المعروف تفسیر الثعلبی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۲ق.
- جزایری، نعمتالله بن عبدالله، عقود المرجان فی تفسیر القرآن، قم، نور وحی، ۱۳۸۸ش.
- جعفری، یعقوب، جعفری، تفسیر کوثر، قم، موسسه انتشارات هجرت، ۱۳۷۶ش.
- دیوبندی، محمود حسن، تفسیر کابلی، تهران، نشر احسان، چاپ یازدهم، ۱۳۸۵ش.
- رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷ش.
- سبزواری، محمد، الجدید فی تفسیر القرآن المجید، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۶ق.
- سلطان علیشاه، سلطان محمد بن حیدر، بیان السعادة فی مقامات العبادة، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ۱۴۰۸ق.
- شبر، عبدالله، الجوهر الثمین فی تفسیر الکتاب المبین، کویت، شرکة مکتبة الالفین، ۱۴۰۷ق.
- شوکانی، محمد، فتح القدیر، دمشق، دار ابن کثیر، ۱۴۱۴ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بیتا.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ۱۳۹۰ق.
- طبرانی، سلیمان بن احمد، التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم، اربد اردن، دارالکتاب الثقافی، ۲۰۰۸م.
- طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر جوامع الجامع، قم، حوزه علمیه قم، مرکز مدیریت، ۱۴۱۲ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۱۲ق.
- طیب، عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، چاپ دوم، ۱۳۶۹ش.
- عاملی، ابراهیم، تفسیر عاملی، تهران، کتابفروشی صدوق، ۱۳۶۰ش.
- قرائتی، محسن، قرائتی، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، ۱۳۸۸ش.
- قرشی بنابی، علیاکبر، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت، چاپ دوم، ۱۳۷۵ش.
- قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۶۴ش.
- سید قطب، ابراهیم حسین شاذلی، فی ظلال القرآن، بیروت، دارالشروق، چاپ سی و پنجم، ۱۴۲۵ق.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، قم، دارالکتاب، چاپ سوم، ۱۳۶۳ش.
- مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، ۱۳۶۸ش.
- مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الإسلامی، ۱۴۲۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیة، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش.
- میبدی، احمد بن محمد، کشف الاسرار و عدة الابرار، تهران، امیرکبیر، چاپ پنجم، ۱۳۷۱ش.