آیه ۱۲۰ سوره بقره
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | بقره |
| شماره آیه | ۱۲۰ |
| جزء | اول |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | عدم تبعيت اهل کتاب از دین اسلام |
آیه ۱۲۰ سوره بقره به نارضایتی یهود و نصاری از پیامبر(ص) تا زمان پیروی او از آیین آنان اشاره دارد. مفسران این آیه را بیانگر تعصب اهل کتاب نسبت به آیین خود و مخالفت آنان با پذیرش اسلام دانستهاند.[۱] همچنین نوعی مبالغه در بیان ناامیدی پیامبر(ص) از ایمانآوردن آنان تفسیر شده است.[۲]
﴿وَلَنْ تَرْضَى عَنْكَ الْيَهُودُ وَلَا النَّصَارَى حَتَّى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدَى وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ بَعْدَ الَّذِي جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ مَا لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ ١٢٠﴾ [بقره:120]|﴿و هرگز یهودیان و ترسایان از تو راضی نمیشوند مگر آنکه از کیش آنان پیروی کنی بگو در حقیقت تنها هدایت خداست که هدایت [واقعی] است و چنانچه پس از آن علمی که تو را حاصل شد باز از هوسهای آنان پیروی کنی در برابر خدا سرور و یاوری نخواهی داشت ١٢٠﴾
این آیه در ادامه آیه ۱۱۸ سوره بقره و آیات پیش از آن، به اهل کتاب (یهود و نصاری) میپردازد.[۳] به گفته عبدالله جوادی آملی از مفسران شیعه، این آیات از نظر محتوایی با مباحث مربوط به مشرکان ارتباط دارند؛ زیرا میان برخی باورها و رفتارهای اهل کتاب و مشرکان شباهتهایی وجود داشته است.[۴]
برخی مفسران با استناد به این آیه، هدایت حقیقی را منحصر در هدایت الهی دانستهاند[۵] و پیروی از آموزههای تحریفشده یا منسوخ ادیان پیشین را از مصادیق پیروی از هواهای نفسانی شمردهاند.[۶] همچنین علم در آیه، به آگاهی از نادرستی عقاید اهلکتاب، شناخت حقانیت اسلام و معارف وحیانی نازلشده بر پیامبر اکرم(ص) تفسیر شده است.[۷]
در ادامه آیه آمده است که تبعیت از خواستههای اهل کتاب، موجب محرومیت انسان از ولایت و یاری الهی میشود.[۸] برخی مفسران این بخش را بیانی فرضی و هشدارآمیز دانستهاند که ناظر به وقوع خارجی نیست.[۹] به گفته آنان، هرچند خطاب آیه متوجه پیامبر(ص) است، اما هدف اصلی آن، هشدار به امت اسلامی است.[۱۰]
در شأن نزول این آیه گزارشهای مختلفی نقل شده است؛ به گفته شیخ طبرسی در مجمع البیان، گروهی از یهودیان و مسیحیان از پیامبر(ص) درخواست آتشبس کردند و اظهار داشتند که پس از آن اسلام میآورند؛ در این هنگام آیه نازل شد.[۱۱] در گزارشی دیگر آمده است پیامبر(ص) برای جلب رضایت اهل کتاب بسیار تلاش میکرد، اما نزول این آیه بیثمر بودن این امید را نشان داد.[۱۲] همچنین در برخی منابع اهلسنت آمده است که یهودیان مدینه و مسیحیان نجران انتظار داشتند پیامبر(ص) در مسئله قبله با آنان موافقت کند، اما پس از تغییر قبله از بیتالمقدس به کعبه، از این انتظار ناامید شدند و آیه در این زمینه نازل شد.[۱۳]
این آیه در برخی تحلیلهای مربوط به جنگهای اهلکتاب با مسلمانان از جمله جنگ رمضان مورد استناد قرار گرفته است و از آن چنین برداشت شده که رضایت آنان در گرو پذیرش آیینشان از سوی مسلمانان است.[۱۴]
پانویس
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۹ش، ج۶، ص۳۶۶.
- ↑ فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۱۸۵.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱، ص۲۶۳.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۹ش، ج۶، ص۳۶۵.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱، ص۲۶۵.
- ↑ مشکینی اردبیلی، تفسیر روان، ۱۳۹۲ش، ج۱، ص۱۳۴.
- ↑ بنعدوی، التسهیل لتأویل التنزیل: سوره البقره، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۲۵۱.
- ↑ هاشمی رفسنجانی، تفسیر راهنما، ۱۳۸۶ش، ص۳۰۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۴۳۰.
- ↑ فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۱۸۵، اشکوری، تفسیر شریف لاهیجی، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۱۰۷.
- ↑ طبرسی، مجمع البيان، ۱۳۷۲ش، ج۱، ص۳۷۳.
- ↑ طبرسی، مجمع البيان، ۱۳۷۲ش، ج۱، ص۳۷۳.
- ↑ سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۱۱۱.
- ↑ «جنگ ایران و آمریکا تا چه زمانی ادامه دارد؟» خبرگزاری رسمی حوزه.
منابع
- اشکوری، محمد بن علی، تفسیر شریف لاهیجی، تصحیح: جلالالدین محدث، تهران، دفتر نشر داد، چاپ اول، ۱۳۷۳ش.
- بنعدوی، مصطفی، التسهیل لتأویل التنزیل: سوره البقره، بیجا، مکتبه الهدی، ۱۴۱۶ق.
- «جنگ ایران و آمریکا تا چه زمانی ادامه دارد؟» خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش، تاریخ بازدید: ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، تفسیر قرآن کریم، قم، اسراء، چاپ هشتم، ۱۳۸۹ش.
- سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، الدر المنثور فی التفسیر بالماثور، قم، کتابخانه عمومی حضرت آیتالله العظمی مرعشی نجفی، چاپ اول، ۱۴۰۴ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ۱۳۹۰ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تصحیح: فضلالله یزدی طباطبایی، هاشم رسولی، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی. تفسیر الصافی. تصحیح حسین اعلمی، تهران، مکتبة الصدر، چاپ دوم، ۱۴۱۵ق.
- مشکینی اردبیلی، علی، تفسیر روان، قم، مؤسسه علمی فرهنک دار الحدیث، ۱۳۹۲ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش.
- هاشمی رفسنجانی، اکبر، تفسیر راهنما، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۶ش.