آیه ۱۹۸ سوره بقره
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | بقره |
| شماره آیه | ۱۹۸ |
| جزء | ۲ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | اعتقاد به حرمت تجارت در ایام حج |
| موضوع | احکام حج |
| درباره | جواز تجارت در ایام حج و لزوم یاد خدا |
| آیات مرتبط | آیه ۱۰ سوره جمعه |
آیه ۱۹۸ سوره بقره به موضوع تجارت و فعالیتهای اقتصادی در ایام حج اشاره دارد[۱] و یکی از آیات الاحکام[۲] و آیات مدنی قرآن است[۳] که در زمان حجّهالوداع نازل شده است.[۴]
در شأن نزول این آیه آمده که مردم در گذشته فکر میکردند انجام فعالیتهای اقتصادی مانند تجارت در ایام حج گناه است و ممکن است عبادات حج را باطل کند.[۵] به همین دلیل گفته شده، بخش ابتدایی آیه در پاسخ به این نگرش نازل شد و تجارت و معاملات در ایام حج را جایز دانست.[۶]
برخی مفسران، مانند علامه طباطبایی، این آیه را مشابه آیه ۱۰ سوره جمعه میدانند که در آن هم اجازه خریدوفروش پس از نماز جمعه داده شده است.[۷] همچنین شیخ طبرسی از امام باقر(ع) نقل کرده که «کسب فضل خدا» در این آیه به معنای طلب بخشش از خداوند است.[۸]
﴿لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذَا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ وَاذْكُرُوهُ كَمَا هَدَاكُمْ وَإِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّينَ ١٩٨﴾ [بقره:198]﴿بر شما گناهی نیست که [در سفر حج] از فضل پروردگارتان [روزی خویش] بجویید پس چون از عرفات کوچ نمودید خدا را در مشعر الحرام یاد کنید و یادش کنید که شما را که پیشتر از بیراهان بودید فرا راه آورد ١٩٨﴾
به گفته مفسران قرار گرفتن جواز تجارت در ایام حج کنار احکام عبادی حج در یک آیه، نشان میدهد که در اسلام، تلاش اقتصادی میتواند نوعی عبادت باشد.[۹] همچنین گفته شده این آیه تأکید میکند که باید هنگام تجارت، یاد خدا فراموش نشود و همچنین لزوم ارائه خدمات به حاجیان نیز از آن برداشت میشود.[۱۰]
مکارم شیرازی با استناد به حدیثی از امام صادق(ع)، یکی از اهداف مهم حج را رونق تجارت و استفاده مردم از کالاهای دیگر مناطق معرفی کرده است.[۱۱] برخی مفسران مانند علامه فضلالله نیز معتقدند که حج جنبه اقتصادی دارد که میتواند به رونق اقتصاد مکه و حتی تقویت اقتصاد کشورهای اسلامی کمک کند.[۱۲]
آیه ۱۹۸ سوره بقره علاوهبر اجازه فعالیت اقتصادی در ایام حج، به حاجیان دستور میدهد که هنگام حرکت دستهجمعی از عَرَفات به سمت مَشعَرُ الحَرام، خدا را یاد کنند.[۱۳] طبق این آیه، یاد خدا باید به شکرانه هدایت عظیمی باشد که به مسلمانان عطا شده است.[۱۴] همچنین، یاد خدا باید متناسب با نعمت هدایت باشد که بسیار ارزشمند است[۱۵]. طَبرِسی معتقد است که یاد خدا باید همراه با تجلیل و تشکر از او باشد.[۱۶]
برخی از مفسران، یاد خدا در مشعر را بهدلیل دستور صریح آیه ۱۹۸ سوره بقره، واجب میداند.[۱۷] اما یوسف ثُلایی، مفسر زیدی، یاد خدا در این آیه را به نماز مغرب و عشاء تفسیر کرده و از پذیرفتن وجوب یاد خدا به صورت مستقل خودداری کرده است.[۱۸] وی همچنین معتقد است که این دو نماز باید در مشعر بهجا آورده شود.[۱۹] فقیهان شیعه نیز با استناد به این آیه، وقوف (اتراق کردن) در مشعر را یکی از اعمال واجب حج قلمداد کردهاند.[۲۰]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۳.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۳.
- ↑ معرفت، التفسیر الاثری الجامع، ۱۳۸۷ش، ج۵، ص۱۱۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۳۵۲ش، ج۲، ص۷۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۶؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۵۲۷؛ طوسی، التبیان، بیروت، ج۲، ص۱۶۶؛ شاهعبدالعظیمی، تفسیر اثنیعشری، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۳۶۰.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۶.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۲، ص۷۹؛ صادقی تهرانی، الفرقان، ۱۴۰۶ق، ج۳، ص۱۷۲.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۵۲۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۶۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۶۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۸.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۷؛ فضلالله، من وحی القرآن، ۱۴۳۹ق، ج۲، ص۱۵۶.
- ↑ شاهعبدالعظیمی، تفسیر اثنیعشری، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۳۶۰.
- ↑ فیضکاشانی، تفسیر الصافی، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۲۳۵.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۲، ص۷۵؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۵۲۷.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۵۲۷.
- ↑ سبزواری، الجدید، ۱۴۰۲ق، ج۱، ص۲۴۳.
- ↑ ثلایی، تفیسر الثمرات الیانعه، ۱۴۲۳ق، ج۱، ص۴۴۱.
- ↑ ثلایی، تفیسر الثمرات الیانعه، ۱۴۲۳ق، ج۱، ص۴۴۱.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۵۲۷؛ سیدمرتضی، تفسیر الشریف الرضی، ۱۴۳۱ق، ج۱، ص۵۱۴.
منابع
- ثلایی، یوسف بن احمد، تفسیر الثمرات الیانعه و الاحکام الواضحة القاطعه، صعده، مکتبة التراث الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۲۳ق.
- سیدمرتضی، علی بن حسین، تفسیر الشریف المرتضی، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، چاپ اول، ۱۴۳۱ق.
- صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق.
- شاهعبدالعظیمی، حسین، تفسیر اثنیعشری، تهران، میقات، چاپ اول، ۱۳۶۳ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، چاپ سوم، ۱۳۵۲ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دارالمعرفه، چاپ دوم، ۱۴۰۸ق.
- طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، بیتا.
- فضلالله، محمدحسین، تفسیر من وحی القرآن، بیروت، دار الملاک للطباعة و النشر و التوزیع، چاپ سوم، ۱۴۳۹ق.
- معرفت، محمدهادی، التفسیر الاثری الجامع، قم، مؤسسه فرهنگی انتشاراتی التمهید، چاپ اول، ۱۳۸۷ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ سی و دوم، ۱۳۷۴ش.