آیه ۳۰ سوره آلعمران
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | آلعمران |
| شماره آیه | ۳۰ |
| جزء | ۳ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | تجسم اعمال در قیامت، خوف و رجاء |
| آیات مرتبط | آیه ۴۹ سوره کهف، آیه ۱۴ سوره تکویر، آیه ۱۰۴ سوره توبه و آیات ۷ و ۸ سوره زلزال |
آیه ۳۰ سوره آلعمران آیهای هشداردهنده نسبت به قیامت است و تصریح میکند که اعمال نیک و بد انسانها در قیامت حاضر خواهد بود.[۱] و اشاره میکند که شخص گنهکار در قیامت آرزو میکند که ایکاش از اعمال بدِ خود، فاصله زیادی داشته باشد[۲] و در پایان، انسان را از نافرمانی خدا برحذر میدارد، ولی در عین حال تأکید میکند که خداوند نسبت به همه بندگان مهربان است[۳] در روایتی نقل شده که امام سجاد(ع) در هر جمعه در مسجدالنبی هنگام موعظه، اين آيه را براى مردم تلاوت مىکرد.[۴]
﴿يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَرًا وَمَا عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ أَمَدًا بَعِيدًا وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ ٣٠﴾ [آل عمران:30]|﴿روزی که هر کسی آنچه کار نیک به جای آورده و آنچه بدی مرتکب شده حاضر شده مییابد و آرزو میکند کاش میان او و آن [کارهای بد] فاصله ای دور بود و خداوند شما را از [کیفر] خود میترساند و [در عین حال] خدا به بندگان [خود] مهربان است ٣٠﴾
گفتهاند این آیه تهدیدی که در دو آیه ۲۸ و ۲۹ همین سوره آمده است را تأکید می کند و به یکی از مظاهر علم و قدرت خداوند[۵] که تجسم اعمال در روز قیامت است اشاره میکند.[۶] در آیات قبل خداوند مسلمانان را از پذیرفتن ولایت کفار برحذر داشته[۷] و با اشاره به علم خداوند به درون و بیرون انسان و عظمت قدرت او این تهدید را مورد تأکید قرار داده بود.[۸]
در مورد مقصود از حاضر یافتن اعمال، چند نظریه بیان شده است:
- تجسم اعمال: بیشتر مفسران معتقدند ظاهر آیه همین معناست که در آیات ۷ و ۸ سوره زلزال، آیه ۱۰۴ سوره توبه و آیه ۴۹ سوره کهف نیز آمده است؛[۹]
- حاضر یافتن آن در نامه اعمال؛[۱۰]
- مشاهده جزای اعمال.[۱۱]
گفته شده از آنجا که این آیه تأکید دارد اشخاص گنهکار اعمالِ خود را جلوی چشمانش حاضر میبیند، به همین خاطر بهجای آنکه آرزو کنند ای کاش اعمال بدشان نابود شده بود، آرزو میکنند از اعمال بدِ خود، فاصله زیادی داشته باشند.[۱۲]
فقره پایانی آیه (وَ یُحَذِّرُکُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَ اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ) ترکیبی از بیم و امید دانسته شده که از یک سو هشدار میدهد و از سوی دیگر، بندگان را به لطف خود امیدوار میکند تا تعادلی بین خوف و رجاء که عامل مهم تربیت انسان است، برقرار گردد.[۱۳] اما علامه طباطبایی مفسر قرآن، معتقد است جمله (و الله رؤف بالعباد) هم تأکید تهدید قبلی است؛ زیرا این فقره میگوید خداوندی که خیرخواه بندگان خود میباشد، هشدار میدهد که مراقب باشید نافرمانی نکنید.[۱۴]
پانویس
- ↑ فضلالله، من وحی القرآن، ۱۴۳۹ق، ج۳، ص۱۱۰-۱۱۱.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۳، ص۱۷۰.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۰۵.
- ↑ بحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۶۰۸.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۴۹۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۸۰ و ج۳، ص۱۵۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۰۵.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۱۵۱.
- ↑ حسینی شاهعبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ۱۳۶۳ش، ج۲، ص۶۵-۶۶.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۷۳۲؛ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۸۰ و ج۳، ص۱۵۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۰۶-۵۰۷.
- ↑ فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۲۶.
- ↑ فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۲۶.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۱۵۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۰۵.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۳، ص۱۵۷.
منابع
- بحرانی، سید هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، قم، مؤسسه بعثت، ۱۳۷۴ش.
- حسینی شاهعبدالعظیمی، حسین، تفسیر اثنی عشری، تهران، انتشارات میقات، ۱۳۶۳ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، ۱۳۷۸ش.
- فضلالله، سید محمدحسین، من وحی القرآن، بیروت، دار الملاک، ۱۴۳۹ق.
- فیض کاشانی، تفسیر الصافی، تهران، انتشارات الصدر، ۱۴۱۵ق.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مركز فرهنگى درسهایى از قرآن، ۱۳۸۳ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.