 | |
| شماره سوره | ۱۰۲ |
| جزء | ۳۰ |
| نزول | |
| ترتیب نزول | ۱۶ |
| مکی/مدنی | مکی |
| اطلاعات آماری | |
| تعداد آیات | ۸ |
| تعداد کلمات | ۲۸ |
| تعداد حروف | ۱۲۳ |
سوره تَکاثُر صدودومین سوره قرآن و از سوره‌های مکی است که در جزء سی‌ام قرار دارد. این سوره در ترتیب نزول، شانزدهمین سوره نازل‌شده بر پیامبر(ص) است. نام سوره از واژه «تکاثر» در آیه نخست گرفته شده که به معنای رقابت در افزایش مال و کسب جایگاه اجتماعی است.
محتوای سوره، فخرفروشی به مال، فرزند و شمار افراد را نکوهش می‌کند و درباره پیامدهای آن و بازخواست از نعمت‌های الهی هشدار می‌دهد. در روایتی از امام صادق(ع)، واژه «نعیم» در آیه پایانی سوره به اهل‌بیت(ع) تفسیر شده است. در روایات، برای تلاوت سوره تکاثر فضیلت‌هایی از جمله حسابرسی‌نشدن نعمت‌های دنیوی و پاداش قرائت هزار آیه نقل شده است. همچنین از امام صادق(ع) ثواب صد شهید برای قرائت این سوره در نماز واجب و پنجاه شهید برای قرائت آن در نماز مستحبی گزارش شده است. در یکی از شیوه‌های نقل‌شده برای نماز لیلة الدفن نیز خواندن دو بار سوره توحید در رکعت نخست و ده بار سوره تکاثر در رکعت دوم توصیه شده است.
سوره تکاثر به‌دلیل آمدن این واژه در آیه نخست، به این نام خوانده شده است.[۱] «تکاثر» به معنای چشم‌وهم‌چشمی و رقابت در فزونی مال و کسب جایگاه اجتماعی است.[۲] سیوطی، از مفسران اهل سنت، نیز نقل کرده است که صحابه این سوره را «المُغَیِّرَه» می‌نامیدند.[۳]
به گزارش منابع، سوره تکاثر مکی است هر چند سید محمدحسین طباطبایی در المیزان، با توجه به سیاق و نظم آیات، درباره مکی یا مدنی بودن سوره احتمال‌هایی مطرح کرده است.[۴] سوره تکاثر در ترتیب نزول، شانزدهمین سوره نازل‌شده بر حضرت محمد(ص) به شمار می‌رود؛ این سوره در چینش کنونی مصحف، صدودومین سوره و در جزء سی‌ام قرآن قرار دارد.[۵] این سوره ۸ آیه، ۲۸ کلمه و ۱۲۳ حرف دارد و از سوره‌های مُفَصَّلات، یعنی سوره‌های دارای آیات کوتاه، محسوب می‌شود.[۶]
به گفته پژوهشگران قرآنی، سوره تکاثر کسانی را نکوهش می‌کند که به فزونی مال، فرزند و یاوران خود فخر می‌فروشند و از یاد خدا و سعادت واقعی غافل می‌شوند. این سوره آنان را به مشاهده پیامدهای این رفتار و پاسخ‌گویی درباره نعمت‌های الهی هشدار می‌دهد.[۷]
در مجمع البیان، یکی از شأن نزول‌های سوره تکاثر به رقابت و فخرفروشی دو تیره از قریش، فرزندان عبدمناف بن قصی و فرزندان سهم بن عمرو، درباره شمار اشرافشان مربوط است. پس از آنکه فرزندان عبدمناف در شمارش زندگان برتری یافتند، فرزندان سهم با شمارش مردگان و مراجعه به قبرها، برتری خود را ادعا کردند.[۸]
امام علی(ع) در نهج البلاغه، ضمن شرح دو آیه نخست سوره تکاثر، از کسانی انتقاد می‌کند که به‌جای عبرت گرفتن از مرگ نیاکان، به شمار آنان فخرفروشی می‌کنند. امام(ع) عبرت گرفتن از سرنوشت مردگان را مایه روی‌آوردن به فروتنی می‌داند و یادآور می‌شود کسانی که زمانی صاحب عزت و مقام بودند، اکنون در خاک مدفون‌اند؛ درحالی‌که بازماندگانشان بر گورها و بقایای آنان رفت‌وآمد می‌کنند، از اموالشان بهره می‌برند و در خانه‌هایشان سکونت دارند.[۹]
در روایتی از امام صادق(ع)، مراد از «نعیم» در آیه پایانی سوره تکاثر، اهل‌بیت(ع) دانسته شده است. در این روایت، امام در پاسخ به تفسیر ابوحنیفه از نعیم به غذا و آب، اهل‌بیت(ع) را نعمتی معرفی می‌کند که خداوند به‌واسطه آنان میان مردم الفت برقرار کرد و آنان را به اسلام هدایت کرد.[۱۰]
سید محمدحسین طباطبایی در المیزان، پرسش از نعمت‌ها در آخرت را ناظر به چگونگی بهره‌گیری از آنها در مسیر کمال، عبادت و تقرب به خداوند می‌داند. به نظر او، این پرسش به عمل کردن به دین در ابعاد مختلف زندگی و اطاعت از حضرت محمد(ص) و امامان شیعه بازمی‌گردد. وی روایاتی را که «نعیم» را به نعمت ولایت تفسیر کرده‌اند، مؤید این دیدگاه می‌داند.[۱۱]
در روایات آمده است که خداوند نعمت‌های دنیوی قاری سوره تکاثر را حسابرسی نمی‌کند و ثواب قرائت هزار آیه قرآن به او داده می‌شود.[۱۲] از امام صادق(ع) روایت شده است که قرائت این سوره در نماز واجب، ثواب صد شهید و در نماز مستحبی، ثواب پنجاه شهید دارد و چهل صف از فرشتگان در نماز واجب با قاری آن نماز می‌گزارند.[۱۳] در روایتی دیگر، در امان ماندن قاری سوره تکاثر تا غروب روز بعد از خواص آن شمرده شده است.[۱۴] همچنین، از پیامبر(ص) نقل شده است که قرائت این سوره هنگام خواب با نیت صادق، موجب دریافت هفتاد هزار حسنه، بخشایش هفتاد هزار گناه، ارتقای هفتاد هزار درجه و امکان شفاعت از خانواده، همسایگان و دوستان می‌شود و سختی مواجهه با نکیر و منکر را کاهش می‌دهد.[۱۵]
یکی از اقسام نماز لیلة الدفن، قرائت دو بار سوره توحید پس از حمد در رکعت نخست و ده بار سوره تکاثر پس از حمد در رکعت دوم است.[۱۶]
محتوای سوره تکاثر[۱۷] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
﴿أَلْهَاكُمُ التَّكَاثُرُ ١ حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقَابِرَ ٢ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ ٣ ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ ٤ كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ ٥ لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ ٦ ثُمَّ لَتَرَوُنَّهَا عَيْنَ الْيَقِينِ ٧ ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ ٨﴾
﴿تفاخر به بیشترداشتن شما را غافل داشت ١ تا کارتان [و پایتان] به گورستان رسید ٢ نه چنین است، زودا که بدانید ٣ باز هم نه چنین است زودا که بدانید ٤ هرگز چنین نیست اگر علم‌الیقین داشتید ٥ به یقین دوزخ را می‌بینید ٦ سپس آن را قطعاً به عین‌الیقین درمی‌یابید ٧ سپس در همان روز است که از نعمت [روی زمین] پرسیده خواهید شد ٨﴾
| سوره پیشین: سوره قارعه |
سوره تکاثر سوره‌های مکی • سوره‌های مدنی |
سوره پسین: سوره عصر |
|
۱.فاتحه ۲.بقره ۳.آل‌عمران ۴.نساء ۵.مائده ۶.انعام ۷.اعراف ۸.انفال ۹.توبه ۱۰.یونس ۱۱.هود ۱۲.یوسف ۱۳.رعد ۱۴.ابراهیم ۱۵.حجر ۱۶.نحل ۱۷.اسراء ۱۸.کهف ۱۹.مریم ۲۰.طه ۲۱.انبیاء ۲۲.حج ۲۳.مؤمنون ۲۴.نور ۲۵.فرقان ۲۶.شعراء ۲۷.نمل ۲۸.قصص ۲۹.عنکبوت ۳۰.روم ۳۱.لقمان ۳۲.سجده ۳۳.احزاب ۳۴.سبأ ۳۵.فاطر ۳۶.یس ۳۷.صافات ۳۸.ص ۳۹.زمر ۴۰.غافر ۴۱.فصلت ۴۲.شوری ۴۳.زخرف ۴۴.دخان ۴۵.جاثیه ۴۶.احقاف ۴۷.محمد ۴۸.فتح ۴۹.حجرات ۵۰.ق ۵۱.ذاریات ۵۲.طور ۵۳.نجم ۵۴.قمر ۵۵.الرحمن ۵۶.واقعه ۵۷.حدید ۵۸.مجادله ۵۹.حشر ۶۰.ممتحنه ۶۱.صف ۶۲.جمعه ۶۳.منافقون ۶۴.تغابن ۶۵.طلاق ۶۶.تحریم ۶۷.ملک ۶۸.قلم ۶۹.حاقه ۷۰.معارج ۷۱.نوح ۷۲.جن ۷۳.مزمل ۷۴.مدثر ۷۵.قیامه ۷۶.انسان ۷۷.مرسلات ۷۸.نبأ ۷۹.نازعات ۸۰.عبس ۸۱.تکویر ۸۲.انفطار ۸۳.مطففین ۸۴.انشقاق ۸۵.بروج ۸۶.طارق ۸۷.اعلی ۸۸.غاشیه ۸۹.فجر ۹۰.بلد ۹۱.شمس ۹۲.لیل ۹۳.ضحی ۹۴.شرح ۹۵.تین ۹۶.علق ۹۷.قدر ۹۸.بینه ۹۹.زلزله ۱۰۰.عادیات ۱۰۱.قارعه ۱۰۲.تکاثر ۱۰۳.عصر ۱۰۴.همزه ۱۰۵.فیل ۱۰۶.قریش ۱۰۷.ماعون ۱۰۸.کوثر ۱۰۹.کافرون ۱۱۰.نصر ۱۱۱.مسد ۱۱۲.اخلاص ۱۱۳.فلق ۱۱۴.ناس | ||
| تقسیمات قرآن |
| ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| صفات سورهها و آیات | |||||||
| ترجمه قرآن |
| ||||||
| تفسیر قرآن |
| ||||||
| علوم قرآن | تجوید • اعجاز قرآن • قرائت • اصالت قرآن • اعجاز عددی قرآن • اعجاز علمی قرآن • نظریه صرفه • غریب القرآن • اسباب نزول • فضائل سور • نزول قرآن • تمثیلات قرآنی • شفابخشی قرآن • اختلاف قرائت ← علوم قرآنی | ||||||
| دانشنامهها و فرهنگها | |||||||
| آیینها | |||||||
| وابسته | مصحف • مصحف علی • مصحف عثمانی • وحی • تلاوت قرآن • ثقلین • جری و انطباق • قرآن و علم • انقطاع وحی • ثقل اکبر • باطن قرآن • نظریه خلق قرآن • فهرست سوره‌های قرآن • فهرست اعلام قرآنی • فصل الخطاب • صیانة القرآن من التحریف • قرآنسوزی • حفظ قرآن • نمایشگاه بینالمللی قرآن کریم • محفل (برنامه تلویزیونی) • درسهایی از قرآن (برنامه تلویزیونی) • خبرگزاری ایکنا • دارالقرآن • تفأل به قرآن • مصحف مشهد رضوی • مصحف صنعای ۱ • قرآن‌پژوهی • تفقه در دین • مهدی خواجهپیری | ||||||
| مفصلات طوال | |
|---|---|
| مفصلات میانه | |
| مفصلات کوتاه | |
