آیه ۳۶ سوره توبه
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| نام آیه | آیه ۳۶ سوره توبه |
| واقع در سوره | توبه |
| شماره آیه | ۳۶ |
| جزء | ۱۱ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | فقهی |
| درباره | حرمت جنگیدن در ماههای حرام |
| آیات مرتبط | آیه ٢١٧ سوره بقره و آیه ١٩٤سوره بقره |
آیه ۳۶ سوره توبه جنگیدن در چهار ماه از دوازده ماه سال را حرام دانسته است. به گفتۀ علامه طباطبایی، مفسران بر این مسئله اتفاقنظر دارند که این چهار ماه عبارتند از ماههای رجب، ذیالقعده، ذیالحجة و محرم.[۱] به اعتقاد مفسران، دلیل حرمت چهارماهه جنگ این است که اگر جنگجویان در این مدت اسلحه را بر زمین گذارند، مجالی برای تفکر و اندیشه پیدا خواهند کرد و احتمال پایان یافتن جنگها بسیار بیشتر میشود.[۲]
بعضی از مفسران درباره قسمت پایانی آیه گفتهاند که با مشرکان به شکل یکپارچه، جمعی و بدون اختلاف مبارزه کنید همانگونه که مشرکان نیز دستجمعی با شما کارزار میکنند. برخی نیز قائلند منظور آیه جنگیدن با همۀ مشرکان است، همانگونه که آنها همگی با شما میجنگند.[۳] همچنین، گروهی دیگر احتمال دادهاند که این آیه تأکید بر مبارزه قاطع و بازدارنده علیه مشرکان دارد.[۴]
﴿إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِي كِتَابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ فَلَا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ ٣٦﴾ [توبه:36]|﴿در حقیقتشماره ماهها نزد خدا از روزی که آسمانها و زمین را آفریده در کتاب [علم] خدا دوازده ماه است از این [دوازده ماه] چهار ماه [ماه] حرام است این است آیین استوار پس در این [چهار ماه] بر خود ستم مکنید و همگی با مشرکان بجنگید چنانکه آنان همگی با شما میجنگند و بدانید که خدا با پرهیزگاران است ٣٦﴾
در تفسیرهای نورالثقلین و البرهان، روایاتی نقل شده است که طبق آنها، باطن آیه ۳۶ سوره توبه به امامان شیعه اشاره دارد.[۵] در روایتی از امام باقر(ع) آمده است که در این آیه به مفهوم «دین قیّم» اشاره شده، درحالیکه شناخت ماهها ارتباطی با دین قیّم ندارد؛ چراکه یهودیان، مسیحیان و پیروان سایر آیینها نیز نام ماهها را میدانند. طبق این روایت، دوازده ماه به دوازده امام شیعه اشاره دارد که برپادارندۀ دین خداوند هستند. همچنین منظور از چهار ماه حرام، چهار امامی است که نامشان علی است، یعنی: امام علی(ع)، امام سجاد(ع) (علی بن حسین)، امام رضا(ع) (علی بن موسی) و امام هادی(ع) (علی بن محمد).[۶]
بااینحال، ناصر مکارم شیرازی بر اساس برخی روایات دیگر احتمال داده است که اساساً عبارت «ذلک دین القیم» به این مسئله اشاره دارد که حرمت ماههای حرام در ادیان گذشته نیز وجود داشته و سنتی الهی در شرایع پیشین است.[۷]
پانویس
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۹، ص۲۶۷.
- ↑ تقیزاده اکبری، جهاد در آیینه قرآن، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۷۰؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۴۰۷.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۲۸۹؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۹، ص۲۶۹؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ ق، ج۵، ص۴۳.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۹، ص۲۶۹.
- ↑ بحرانی، البرهان، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۷۷۲-۷۷۵؛ حویزی، تفسیر نور الثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۲۱۴.
- ↑ بحرانی، البرهان، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۷۷۳.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۴۰۶.
منابع
- بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن. قم، مؤسسة البعثة، ۱۴۱۵ق.
- تقیزاده اکبری، علی، جهاد در آینه قرآن، قم، زمزم هدایت، ۱۳۸۶ش.
- حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، ایران، اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۵۲ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۰۸ق.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، قم، دار الکتاب، ۱۴۰۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۷۴ش.