آیه ۶۴ سوره اسراء
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| شماره آیه | ۶۴ |
| جزء | ۱۵ |
| اطلاعات محتوایی | |
| موضوع | دامهای ابلیس و راههای فریب انسان توسط شیاطین |
| آیات مرتبط | آیه ۱۱۹ و ۱۲۰ سوره نساء • آیه ۶۵ سوره اسراء • آیه ۲۲ سوره ابراهیم |
آیه ۶۴ سوره اسراء راههای گوناگون ابلیس برای فریب انسانها را بیان میکند.[۱] این آیه به همراه آیه بعد خطاب خداوند به ابلیس است که هر کاری که میخواهی برای فریب انسانها انجام بده، ولی تو بر بندگان من تسلطی نخواهی داشت.[۲]
﴿وَاسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَأَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَرَجِلِكَ وَشَارِكْهُمْ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ وَعِدْهُمْ وَمَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطَانُ إِلَّا غُرُورًا ٦٤﴾ [اسراء:64]|﴿و از ایشان هر که را توانستی با آوای خود تحریک کن و با سواران و پیادگانت بر آنها بتاز و با آنان در اموال و اولاد شرکت کن و به ایشان وعده بده و شیطان جز فریب به آنها وعده نمیدهد ٦٤﴾
مکارم شیرازی مفسر قرآن، شیوههای فریب شیطان را «دامهای ابلیس» مینامد.[۳] او از این دامها به ترتیب با تعابیر: «برنامههای تبلیغاتی»، «استفاده از نیروی نظامی»، «برنامههای اقتصادی و انسانی» و «برنامههای مخرب روانی» یاد میکند.[۴]
این راهها عبارتند از:
- صدا زدن: «استفزاز» به معنای تحریک و برانگیختن است.[۵] مقصود از صدا زدن، دعوت و کنایه از وسوسه است.[۶] همچنین غناء، آهنگهای حرام و لهو از مصادیق صدای شیطان دانسته شده است.[۷]
- استفاده از لشکریان سواره و پیاده:مطابق آیه آخر سوره ناس، لشکریان شیطان هم انسانها هستند و هم جنیان[۸] و مقصود از سواره و پیاده، شیاطینی هستند که به سرعت یا کندی انسانها را گمراه میکنند.[۹] برخی از مفسران نیز پیادهنظام ابلیس را بر جاسوسان و سوارهنظام او را بر نیروهای نظامی تطبیق دادهاند.[۱۰]
- شراکت در اموال و فرزندان انسانها: مطابق روایات، فحاشی، بیپروایی در گفتار،[۱۱] خوردن مال حرام یا مال شبههناک،[۱۲] غیبت و ارتکاب علنی گناه[۱۳] از مصادیق شراکت با شیطان است. همچنین دشمنی با اهلبیت(ع)،[۱۴] تولد نسل فاسد از زنا[۱۵] و آمیزش با همسر با فکر به دیگری[۱۶] از موارد مشارکت شیطان در نسل انسان شمرده شده است.
- مفسران تفاسیر مختلفی در مورد مشارکت شیطان با انسان مطرح کردهاند،[۱۷] اما علامه طباطبایی مفسر قرآن، جامع همه تفاسیر را سهمبردن شیطان از اموال و فرزندان انسان میداند؛ چه مال از راه حرام بهدست آید یا در راه اهداف شیطانی صرف شود، و چه فرزند از راه حلال متولد گردد، ولی تربیت الهی نیابد.[۱۸]
- وعدههای دروغین: باطل را حق و حق را باطل جلوه دادن،[۱۹] آرزوهای دور و دراز،[۲۰] توجیه گناهان و به تأخیر انداختن توبه[۲۱] از وعدههای دروغین شیطان دانسته شده است.
پانویس
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۳، ص۱۴۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۲، ص۱۷۹.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۶، ص۶۵۷؛ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۳، ص۱۴۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۲، ص۱۷۹.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۲، ص۱۸۴-۱۸۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۲، ص۱۸۳.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۶، ص۶۵۷؛ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۳، ص۱۴۶.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۶، ص۶۵۷.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۲، ص۱۷۹.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۳، ص۱۴۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۲، ص۱۸۵.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۳۲۳-۳۲۴.
- ↑ قمی، تفسیر قمی، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۲۲؛ علامه مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۱۰ق، ج۱۰۱، ص۱۳۶.
- ↑ شیخ صدوق، معانی الاخبار، ۱۴۰۳ق، ص۴۰۰.
- ↑ برقی، المحاسن، ۱۳۷۱ق، ج۲، ص۳۳۲.
- ↑ علامه مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۱۰ق، ج۱۰۱، ص۱۳۶.
- ↑ شیخ صدوق، معانی الاخبار، ۱۴۰۳ق، ص۴۰۰.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۶، ص۶۵۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۳، ص۱۴۶.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۳، ص۱۴۶.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۶، ص۶۵۸.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۵، ص۸۸.
منابع
- برقی، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، قم، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۱ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه، معانی الاخبار، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۰۳ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- علامه مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، مؤسسة الطبع و النشر، ۱۴۱۰ق.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مركز فرهنگى درسهايى از قرآن، ۱۳۸۳ش.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، قم، دار الکتاب، ۱۴۰۴ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.