آیه ۱۰ سوره انفال
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره انفال |
| جزء | ۹ |
| اطلاعات محتوایی | |
| موضوع | اعتقادی |
| درباره | حوادث جنگ بدر |
| آیات مرتبط | آیه ۱۲۶ سوره آل‌عمران |
آیه ۱۰ سوره انفال در تبیین چگونگی و چرایی نزول هزار فرشته برای یاری مسلمانان در جنگ بدر نازل شد. خبر این امداد الهی در آیه قبل داده شده بود.[۱] به گفته مفسران، این آیه برای جلوگیری از این تصور نازل شد که کسی خیال نکند پیروزی مسلمانان بر مشرکان و هلاکت آنان، مستقیماً به دست فرشتگان صورت گرفته است، بلکه هدف از نزول فرشتگان را بشارت دادن به مسلمانان و تقویت روحیه و اطمینان قلبی آنان در میدان نبرد[۲] و همچنین زدودن ترس و اضطراب از آنان می‌دانند.[۳]
علامه طباطبایی بخش دوم آیه را تأکید بر این نکته می‌دانند که پیروزی، فقط به اراده و خواست خداوند تحقق می‌یابد و سایر اسباب و عوامل نیز تنها به اذن و اراده او تأثیرگذارند؛ زیرا اگر پیروزی صرفاً تابع عوامل مادی بود، مشرکان که از نظر تعداد نیرو و امکانات نظامی بر مسلمانان برتری داشتند، باید در این نبرد پیروز می‌شدند؛ حال آنکه نتیجه جنگ برخلاف این انتظار رقم خورد.[۴]
آیه در نهایت به شکست‌ناپذیری و حکمت خدا اشاره می‌کند. سید محمدتقی مدرسی از مفسران شیعی، پایان یافتن آیه با این فراز را اشاره به این نکته می‌دانند که افزون بر انحصار پیروزی به خدا به دلیل شکست‌ناپذیری او، خداوند بر اساس حکمت خود، پیروزی را به کسانی که شایسته هستند، اعطا می‌کند.[۵]
﴿وَمَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرَى وَلِتَطْمَئِنَّ بِهِ قُلُوبُكُمْ وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ١٠﴾ [انفال:10]|﴿و این [وعده] را خداوند جز نویدی [برای شما] قرار نداد و تا آنکه دلهای شما بدان اطمینان یابد و پیروزی جز از نزد خدا نیست که خدا شکست ناپذیر [و] حکیم است ١٠﴾
در مورد نقش فرشتگان در جنگ بدر دو دیدگاه در میان مفسران وجود دارد؛ برخی معتقدند که فرشتگان مستقیما وارد صحنه نبرد شدند و با سلاح‌های مخصوص خود به دشمنان حمله کردند. در مقابل، دیگر مفسران بر این باورند که فرشتگان فقط برای دلگرمی و تقویت روحیه مؤمنان فرود آمدند و در دل دشمنان اسلام رعب و وحشت انداختند و دلیل آن هم این است که بیشتر کشته‌شدگان جنگ بدر به دست امام علی(ع) کشته شدند و باقی هم مشخص بود که توسط چه کسانی کشته شدند.[۶]
عبدالله جوادی آملی، از مفسران شیعی، به شباهت آیه ۱۰ سوره انفال با آیه ۱۲۶ سوره آل‌عمران اشاره کرده است. به گفته او، هر دو آیه درباره امداد الهی و آرامش دلهای مسلمانان است؛ با این تفاوت که آیه سوره آل‌عمران به جنگ احد و آیه سوره انفال به جنگ بدر مربوط می‌شود. به گفته او، مسلمانان در جنگ بدر به دلیل کمبود نیروی انسانی و تجهیزات نظامی در مقایسه با دشمن، امیدی جز یاری خداوند نداشتند. ازاین‌رو، در آیه ۱۰ سوره انفال، واژه «بِهِ» پیش از عبارت «قلوبکم» آمده است تا شدت انتظار آنان برای امداد الهی را نشان دهد، ولی در جنگ احد، مسلمانان از نظر نیروی انسانی و امکانات نظامی در شرایط مناسب‌تری بودند. ازاین‌رو، در آیه ۱۲۶ سوره آل‌عمران، واژه «بِهِ» پس از فعل و فاعل آمده است که به گفته جوادی آملی، از شدت انتظار برای امداد الهی می‌کاهد.[۷]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۱۰۴.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۹، ص۲۱؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۱۰۴.
- ↑ فضل‌الله، من وحی القرآن، ۱۴۳۹ق، ج۸، ص۳۱.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۹، ص۲۱.
- ↑ مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۴، ص۲۳.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق، ج۴، ص۸۰۸؛ رضایی اصفهانی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ص۴۳؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴، ج۷، ص۱۰۴-۱۰۵.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۱۵، ص۵۰۵.
منابع
- جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، قم، اسراء، چاپ دوم، زستان ۱۳۸۸ش.
- رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷ش.
- طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دارالمعرفه، ۱۴۰۸ق.
- فضل‌الله، سید محمدحسین، من وحی القرآن، بیروت، دارالملاک، ۱۴۳۹ق.
- مدرسی، سید محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، نشر دار المحبی الحسین علیه السلام، ۱۴۱۹ق.
- مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، تهران، دار الكتب الإسلامية، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.