مقاله قابل قبول
عدم رعایت شیوه‌نامه ارجاع
کپی‌کاری از منابع خوب
استناد ناقص
شناسه ارزیابی نشده
نیازمند خلاصه‌سازی

محمدتقی جعفری

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
محمدتقی جعفری.jpg
شناسنامه
نام کامل محمد تقی جعفری
لقب علامه
زادروز مرداد ۱۳۰۴ش
شهر تولد جمشید آباد، تبریز
کشور تولد ایران
تاریخ درگذشت ۲۵ آبان ۱۳۷۷ش
آرامگاه حرم امام رضا(ع)، مشهد
نام همسر جمیله فرش‌باف
اطلاعات علمی و مذهبی
اساتید سید حسن موسوی بجنوردی، سید ابوالقاسم خویی
مرتضی طالقانی، میرزا مهدی آشتیانی
شاگردان سید محمد باقر صدر، محمد مهدی گرجیان، علیرضا صدرا
تالیفات شرح مثنوی، شرح نهج‌البلاغه، جبر و اختیار، وجدان
وبگاه رسمی http://www.ostad-jafari.com

محمد‌تقی جعفری مشهور به علامه جعفری (۱۳۰۲ - ۱۳۷۷ش)، از علمای شیعه در قرن ۱۵ هجری قمری، حکیم، فیلسوف، متکلم، فقیه و اصولی. او شاگرد مرتضی طالقانی بود و سراسر عمر خود را در تحصیل، تدریس و پژوهش و تحقیق سپری کرد. وی بیش از ۸۰ جلد کتاب تالیف کرده است. جبر و اختیار، شرح نهج‌البلاغه، شرح مثنوی معنوی و وجدان، از معروف‌ترین آثار اوست.

علامه جعفری چندین بار با «برتراند راسل» در مورد مسائل فلسفی نامه‌نگاری داشته و با «روژه گارودی»، «پروفسور عبدالسلام» و «پروفسور روزنتال» گفتگوهایی داشته است.

زندگی‌نامه

محمدتقی جعفری تبریزی در سال ۱۳۰۲ش[۱] یا ۱۳۴۶ق[۲] در محله جمشید آباد/عمو زین الدین تبریز به‌ دنیا آمد. پدرش کریم نام داشت و سوادی نداشت.[۳]

درگذشت=

محمدتقی جعفری در ۲۵ آبان ۱۳۷۷ش درگذشت، آیت الله عبدالله جوادی آملی بر او نماز خواند و در مشهد در حرم امام رضا(ع) در دارالزهد به خاک سپرده شد.[۴] آیت‌الله خامنه‌ای رهبر ایران درگذشت او را تسلیت گفت.[۵]

فعالیت‌های علمی

تحصیلات

محمد تقی جعفری خواندن و نوشتن و بخشی از مقدمات دروس ابتدایی و قرآن را نزد مادرش آموخت. او وقتی شش سال داشت در مدرسهٔ اعتماد تبریز، فقط پایه چهارم و پنجم را گذراند و در این زمان متن «کلیله و دمنه» را از حفظ می‌خواند. سپس به همراه برادرش به مدرسه طالبیه تبریز رفت و آموزش علوم دینی را نزد استادان آنجا شروع کرد. تأمین هزینهٔ زندگی، او را ناگزیر ساخته بود تا صبح‌ها به دانش آموختن پرداخته و بعد از ظهرها را کار کند.[۶]

او در سال ۱۳۱۹ش برای ادامه تحصیلات به تهران رفت. ابتدا در مدرسه فیلسوف، واقع در جوار امامزاده اسماعیل و سپس مدرسه مروی دروسی چون مکاسب٬ کفایه و حکمت منظومه و بخشی از اسفار اربعه را خواند. او در سال ۱۳۲۲ش به قم مهاجرت و در مدرسه دارالشفا اقامت گزید. در این زمان به دست سید محمد حجت کوه‌کمری و محمد صدوقی ملبس به لباس روحانیت شد.[۷]

محمدتقی جعفری در درس خارج اساتید سطوح عالی حوزه شرکت کرد. سپس در ۱۳۶۳ق به نجف اشرف رفته و در حالی‌که تنها ۲۳ سالش بود،[۸] از محمدکاظم شیرازی، اجازه اجتهاد دریافت کرد. وی در سال ۱۳۳۶ یا ۱۳۳۷ش پس از یازده سال اقامت در نجف، به ایران بازگشت و بیش از یک‌سال در مشهد مقدس ماند و سپس تا انتهای عمرش در تهران به تحصیل، تدریس و تحقیق پرداخت.[۹] در سال ۱۳۷۶ش سید محمد خاتمی٬ رییس‌جمهور وقت به پاس خدمات پنجاه ساله در عرصه دانش و پژوهش٬ نشان درجه یک دانش را به محمدتقی جعفری تقدیم کرد.[۱۰]

اساتید

محمدتقی جعفری در طول تحصیل، در رشته‌های مختلف علوم اسلامی تحصیل نموده و محضر اساتید زیادی در قم، تبریز، تهران و نجف را درک کرد. از استادان او می‌توان افراد ذیل را نام برد:[۱۱]

  • میرزا علی‌اکبر اهری
  • سید حسن شربیانی
  • میرزا ابوالفضل سرابی
  • میرزا جعفر بخشایشی
  • میرزا حجّت ایروانی

این پنج عالم٬ اساتید دورس مقدمات جعفری در تبریز بودند.[۱۲]

این دو استاد محمد تقی در تهران بودند.[۱۳]

این علما اساتید عرفان٬ تفسیر و دروس معقول محمد تقی در قم بودند.[۱۴]

شاگردان

جعفری تدریس را در نجف اشرف و در مسجد هندی با کتاب مکاسب محرمه شروع کرد.[۱۹] او در طول پنجاه سال فعالیت علمی ایشان، افراد زیادی از حوزه و دانشگاه از مجلس درس وی استفاده کردند. از این میان می‌توان به سید محمدباقر صدر[۲۰]، محمدمهدی گرجیان، علیرضا صدرا، مهدی فیروزان، علی رافعی و عبدالرحیم گواهی اشاره کرد.

ارتباط با فلاسفه غرب

جعفری با بسیاری از اندیشمندان غربی در ارتباط بود. او، با چندین شخصیت علمی خارجی حدود ۱۰۰ مصاحبه انجام داد. از جمله:

«مالکیت، جزیه و کیفر سرقت» در مصاحبه با پروفسور روزنتال از کشور آلمان در سال ۱۳۴۰؛ «فلسفه و کلام اسلامی» در مصاحبه با دکتر کنِت آلن لوتر از کشور آمریکا در سال ۱۳۴۰؛ «مقایسه شعر و شاعری در شرق و غرب» در گفت و گو با پروفسور یانگ از آمریکا در سال ۱۳۴۰؛ «مقایسه علم النفس اسلامی و روان شناسی معاصر» در مصاحبه با دکتر بدفورد از آلمان در سال ۱۳۴۱؛ «تفاوتهای کلام شیعی با کلام اشعری» در گفت و گو با آقایان ابراهیم سلیمان و شریف سحیمات از اردن در سال ۱۳۴۲؛ «فلسفه و هدف زندگی» در گفت و گو با دکتر پیکت از انگلستاندر سال ۱۳۴۲؛ «ضرورت دین در حیات بشری» در مصاحبه با دکتر کلاوز از آلمان در سال ۱۳۴۳؛ «مبانی عقاید اسلامی» در گفت و گو با دکتر پیتر از انگلستان در سال ۱۳۴۴؛ «مقایسه‌ای در ادبیات ایران و فرانسه» در گفت و گو با پروفسور مونتنی از فرانسه در سال ۱۳۴۵؛ «علّیت از دیدگاه اشاعره و هیوم» در گفت و گو با علاّل الفاسی از مراکش در سال ۱۳۴۸؛ «گفت و گو درباره مولوی، ویکتورهوگوو ماکیاولی» در مصاحبه با دکتر وان وایک از هلنددر سال ۱۳۵۰؛ «مقایسه عرفان هندوئیسم و اسلام» در گفت و گو با چارلز آدامز از کانادا در سال ۱۳۵۵.[۲۱]

همراه انقلاب اسلامی

بنابر اسناد ساواک، در جلسات محمدتقی جعفری، عموماً جوانان و دانشجویان شرکت می‌کردند. ساواک در سال ۱۴۴ش او را احضار و تأکید کرد که در درس‌های خودتان نسبت به شاه مطلبی نگویید و به اسرائیل حمله نکنید. ماموران ساواک می‌گفتند: او با همین حرکت جوهری و همین حرف ها، جوانان را به مبارز تبدیل می‌کند و به جان حکومت می‌اندازند.[۲۲]

محمدتقی جعفری در زمان جنگ تحمیلی نیز در سال ۱۳۶۱ش در شهر جنگ زده دزفول در جمع رزمندگان اسلام حضور یافت اما پس از چند روز به خاطر بمباران شهر توسط عراق به درخواست فرماندهان به تهران بازگشت.[۲۳]

آثار

از ویژگی‌های وی، تلاش مداوم ایشان برای اتصال حوزه و دانشگاه، و علوم قدیم و جدید بود. او به دلیل آشنائی با زبان حوزویان و دانشگاهیان آثاری به یادگار گذاشت که مورد توجه هر دو قشر قرار گرفت و با اشراف به فقه، فلسفه، هنر و زیبائی شناسی در اسلام و نیم قرن فعالیت علمی و پژوهشی، بیش از ۱۰۰ جلد کتاب و رساله تحریر نمود. همچنین ۲۷ جلد کتاب در زمینه شرح و تفسیر نهج البلاغه و ۱۵ جلد کتاب در زمینه تفسیر مثنوی معنوی مولوی نگاشت. ایشان بیش از ۷۰ جلسه بحث و گفتگو با شخصیت‌های بین المللی از جمله برتراندراسل، روژه گارودی، پروفسور عبدالسلام و پروفسور روزنتال داشته است. علاقه به هنر و ادبیات او را بر آن داشت که بیش از صد هزار شعر و قصیده و نظم فارسی و عربی و همچنین بخش‌هائی از ادبیات غرب را حفظ نماید. آثار هنری ایشان همچنان یکی از منابع اصیل هنر از دیدگاه فلسفه و حکمت اسلامی است. کامل‌ترین کشف الابیات مثنوی مولوی در چهار جلد با عنوان «از دریا به دریا» با اشراف وی منتشر شده است. بیش از ۶۰ کتاب و مقاله از وی منتشر نشده است.[۲۴] محمد تقی جغفری در ۲۳سالگی پس دریافت اجازه اجتهاد٬اوّلین کتابش را به نام «الامر بین الامرین» (تقریر درس‌های آیة الله سید ابوالقاسم خویی) نشر داد.[۲۵]

معرفی برخی آثار

محمدتقی جعفری و جورج جرداق
  • ترجمه و تفسیر نهج البلاغه: این مجموعه در ۲۷ جلد به توضیح مسائل اساسی و بنیادی انسانی و اسلامی با نگاهی نو و پویا پرداخته است. این کتاب، سطح وسیعی از مباحث علوم انسانی؛ از جمله فلسفه، عرفان، سیاست، اخلاق پژوهی، شعر و ادبیات را در برمی‌گیرد و خوانندگان را با واقعیت‌های انسان شناسی و هستی شناختی جدیدی آشنا می‌کند.
  • تفسیر و نقد و تحلیل مثنوی:این مجموعه پانزده جلدی، با سبک و سیاق دایرةالمعارفی به پژوهش در افکار و آرای مولانا جلال الدین بلخی مشهور به مولوی پرداخته و مباحث و تذکرات عارفانه او را با مباحث و واقعیت‌های امروزی تطبیق می‌دهد. البته این تفسیر منحصر به مباحث عرفانی مولوی نیست، بلکه به بسیاری از مباحث آکادمیک اشاره دارد. تأمل در دیدگاه‌های جدید روان شناختی غربی و هم چنین سیر اندیشه اجتماعی غرب، با نظر به منابع برجسته و گسترده‌ای؛ چون ویکتور هوگو، داستایوفسکی، تولستوی، بالزاک، ماکس پلانک، اینشتین و... به خوبی تجزیه و تحلیل شده است. از بارزترین ویژگی این تفسیر، آشتی میان معارف اسلامی و انسانی، و نیز تأمل در مقوله‌های اساسی فلسفی مشترک میان شرق و غرب می‌باشد که وی از آن تعبیر به «فرهنگ مشترک بشری» می‌نماید.

جعفری در تفسیر مثنوی، حدود صد اشکال و نقد جدّی بر مولوی وارد کرد و به صراحت روشن ساخت که ملاّی رومی اشتباه کرده است. از جمله در جایی مولوی این نکته را بیان می‌کند که علی بن ابی طالب(ع) شفاعتِ قاتل خود ابن ملجم را می‌پذیرد.[۲۶]

  • جبر و اختیار: این کتاب شامل سه فصل کلی مرتبط و در عین حال مستقل، تحت عناوین: «ملاحظه جبر و آزادی از جنبه طبیعی»، «ملاحظه جبر و اختیار از جنبه ماورای طبیعی» و«ملحقات جبر و اختیار» می‌باشد. از دیگر مطالب مطرح شده در اثر حاضر: ویژگی‌های اراده، میل و اراده، فرق اراده و تصمیم، قضا و قدر و... است.[۲۷]

در نگاه علمای شیعه

پوسترهمایش بررسی اندیشه‌های علامه جعفری
  • آیت الله سید علی خامنه‌ای: بزرگداشت جناب آقای جعفری، بزرگداشت علم و تحقیق است. این جانب بیش از چهل سال است که این بزرگوار را در نشاط و تلاش دائمی در میدان‌های پژوهش و تبیین و تربیت جوانان مستعد و ارائه نظرات و اندیشه‌های فلسفی و معارف دینی می‌شناسم.
  • سید محمد باقر صدر: به پیشگاه برادر بزرگوار و پناهگاه آرزوها، فقیه اصولی، فیلسوف متکلم، حجت الاسلام و المسلمین علامه شیخ محمدتقی جعفری. با شادمانی، نامه ارجمند شما را زیارت و با تمام اندیشه و عواطفم آن را قرائت کردم. چگونه آن را مشتاقانه نخوانم در حالی که آن شعاعی است از نور کسی که بر جهان اسلام با علم و فضل و نظریات و تحقیقاتش نورافشانی می‌کند... جانم به فدای شماای برادرم.
  • مرتضی مطهری: ما به مردم حرف تحویل می‌دهیم و (جعفری) روح تحویل می‌دهد.
  • عبدالحسین امینی: وی که با محمد تقی جعفری در نجف ارتباط نزدیک و صمیمی داشت درباره صفای درونی و نشاط روحی علامه جعفری می‌فرمایند: «می دانید چرا من علامه جعفری را بسیار دوست دارم؟ برای این که با این وضع علمی، از نظر صفای باطن، گویی تازه به دنیا آمده است.[۲۹]
  • او از بزرگان فلسفه اسلامی است که از دانش‌پژوهان هر سوی برای شاگردی نزدش می‌شتابند.[۳۰]

آثار پیرامونی

  • جشنواره تالیفات علمی برتر علوم انسانی اسلامی علامه جعفری: این جشنواره از سال ۱۳۹۷ش هر سال برگزار می‌شود که به برگزیدگان جایزه ویژه علامه جعفری اهدا می‌شود.[۳۱]
  • مراسم نکوداشت در مهر ۱۳۷۶ش به همت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در دانشگاه تهران.
  • همایش ملی اندیشه‌های فلسفی علامه جعفری به همت دانشگاه هنر تبریز با همکاری سایر دانشگاه‌ها و نهاد‌های حوزوی درآبان سال ۱۳۹۶ش.

پانویس

  1. زندگی استاد، سایت انتشارات علامه محمدتقی جعفری.
  2. غروی، مع علماء النجف الأشرف، ۱۴۲۰ق٬ ج۲ ٬پ ص۵۵۶.
  3. جمعی از نویسندگان٬ گلشن ابرار٬ ۱۳۸۲ش٬ ج۳، ص۵۰۸.
  4. زندگی استاد، سایت انتشارات علامه محمدتقی جعفری.
  5. پیام تسلیت در پی درگذشت علامه آیت‌اللَّه حاج شیخ محمّدتقی جعفری تبریزی‌، سایت دفتر آیت‌الله سید علی خامنه‌ای.
  6. جمعی از نویسندگان٬ گلشن ابرار٬ ۱۳۸۲ش٬ ج۳ ٬ ص۵۰۸
  7. جمعی از نویسندگان٬ گلشن ابرار٬ ۱۳۸۲ش٬ ج۳ ص۵۱۱.
  8. جعفریان رسول، جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی-سیاسی ایران (۱۳۲۰-۱۳۵۷)، ص۷۲۰.
  9. جمعی از نویسندگان٬ گلشن ابرار٬ ۱۳۸۲ش٬ ج۳٬ ص۵۱۵.
  10. ناصری، علاّمه جعفری، ۱۳۷۷ش٬ ص۶۹.
  11. زندگی استاد، سایت انتشارات علامه محمدتقی جعفری.
  12. جمعی از نویسندگان٬ گلشن ابرار٬ ۱۳۸۲ش٬ ج۳٬ ص۵۰۹.
  13. جمعی از نویسندگان٬ گلشن ابرار٬ ۱۳۸۲ش٬ ج۳، ص۵۱۰.
  14. جمعی از نویسندگان٬ گلشن ابرار٬ ۱۳۸۲ش٬ ج۳ ٬ ص۵۱۲
  15. غروی، مع علماء النجف الأشرف، ۱۴۲۰ق٬ ج۲، ص۵۵۶.
  16. غروی، مع علماء النجف الأشرف، ۱۴۲۰ق٬ ج۲، ص۵۵۶.
  17. رفاعی، معجم المطبوعات العربیة فی إیران، ۱۴۱۴ق٬ ج۸ ٬ ص۲۷۰.
  18. جوادی، فیلسوف شرق، ۱۳۷۸ش، ص۶۵.
  19. ناصری، علاّمه جعفری، ۱۳۷۷ش٬ ص۳۴.
  20. جوادی، فیلسوف شرق، ۱۳۷۸ش٬ ص۴۶.
  21. حدود ۶۰ مصاحبه در: رافعی، تکاپوی اندیشه‌ها (مجموعه مصاحبه‌های استاد علاّمه محمّد تقی جعفری)٬ ۱۳۷۳ش
  22. مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، چراغ فروزان٬ ۱۳۷۷ش٬ ص۱۹۳-۱۹۴.
  23. ناصری، علاّمه جعفری، ۱۳۷۷ش٬ ص۶۶.
  24. پایگاه شخصیت نگار
  25. ناصری، علامه جعفری٬ ۱۳۷۷ش، ص۳۴
  26. نصری٬ تکاپوگر اندیشه ها، ص۲۳ و ۳۰ و به نقل از: تفسیر و نقد و تحلیل مثنوی، ج۲، ص۸۱۶.
  27. پایگاه تبیان
  28. روزنامه رسالت، ویژه نامه ۲۵ آبان ۱۳۷۷ش، ص۲۰ ؛ قاسملو، فروغ دانایی، ۱۳۷۹ش٬ ص۱۸.
  29. پایگاه تبیان
  30. غروی، مع علماء النجف الأشرف، ۱۴۲۰ق٬ ج۲ ٬ ص۵۵۶.
  31. سایت جشنواره جعفری.

منابع

  • جمعی از نویسندگان، گلشن ابرار، قم، نشر معروف، چاپ دوم، ۱۳۸۵ش؛
  • معرفی کتاب‌های علامه جعفری، مجله اطلاعات حکمت و معرفت، سال اول، آذر ۱۳۸۵،ش ۱۰، ص۳۰۷-۳۰۸؛
  • علامه جعفری، مجله رشد آموزش معارف اسلامی، زمستان ۱۳۷۷ -ش ۳۶، ص۶۵-۶۶؛
  • ناصری، محمّد٬ علاّمه جعفری، تهران٬ دفتر انتشارات کمک آموزشی، چاپ اول، ۱۳۷۷ش.
  • آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، بیروت،،‌دار الأضواء٬ چ۳ ٬ ۱۴۰۳ق.
  • نصری، عبدالله، یادی از علامه محمد تقی جعفری در مجله آینه میراث، پاییز ۱۳۷۷ -ش ۲.
  • جوادی، محمّد رضا٬ فیلسوف شرق، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.
  • نصری، عبدالله٬ تکاپوگر اندیشه ها، قم٬ پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۶ش.
  • قاسملو، یعقوب. فروغ دانایی، قم٬ نسیم حیات، چاپ اول،۱۳۷۹ش.
  • جمعی از نویسندگان٬ گلشن ابرار٬ قم، نشر معروف، چاپ۱ ٬ ۱۳۸۲ش.
  • مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، چراغ فروزان از مجموعه یاران امام به روایت اسناد ساواک، تهران٬ مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، چاپ اول، ۱۳۷۷ش.
  • رافعی، علی٬ تکاپوی اندیشه‌ها (مجموعه مصاحبه‌های استاد علاّمه محمّد تقی جعفری)٬ تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، ۱۳۷۳ش.
  • جعفریان رسول، جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی-سیاسی ایران(۱۳۲۰-۱۳۵۷).خانه کتاب، تهران ۱۳۸۷.
  • پایگاه اطلاع رسانی استاد جعفری
  • لیست آثار محمد تقی جعفری
  • سایت دفتر آیت الله سید علی خامنه ای.
  • پایگاه نور هدایت
  • مصاحبه با علی جعفری
  • کتاب‌شناسی آثار استاد جعفری

پیوند به بیرون