آیه ۱۷۸ سوره آل‌عمران
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | آل‌عمران |
| شماره آیه | ۱۷۸ |
| جزء | چهارم |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| درباره | مهلت دادن کفار برای ارتکاب گناه بیشتر |
آیه ۱۷۸ سوره آل‌عمران به سنت الهی استدراج اشاره دارد.[۱] این آیه هم پندار کافران را که برخورداری از امکانات دنیوی را نشانه حقانیت خود می‌دانند رد کرده و هم به تعجب برخی مؤمنان درباره عدالت الهی به برخورداری کافران از نعمت‌های فراوان با وجود کفرشان پاسخ داده است.[۲]
﴿وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدَادُوا إِثْمًا وَلَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ ١٧٨﴾ [آل عمران:178]|﴿و البته نباید کسانی که کافر شده‌اند تصور کنند اینکه به ایشان مهلت می‌دهیم برای آنان نیکوست ما فقط به ایشان مهلت می‌دهیم تا بر گناه [خود] بیفزایند و [آنگاه] عذابی خفت آور خواهند داشت ١٧٨﴾
به گفته مفسران، آیه ۱۷۸ سوره آل‌عمران، برخورداری کافران از نعمت‌های دنیوی را نشانه رضایت الهی نمی‌داند؛ زیرا مهلت یافتن آنان می‌تواند به افزایش گناهان و گرفتار شدن در عذاب خوارکننده بینجامد.[۳] حضرت زینب(س) نیز در خطبه شام با اشاره به مضمون این آیه، مهلت‌یافتن یزید بن معاویه را زمینه افزایش گناهان او دانست.[۴]
آیه ۱۷۸ سوره آل‌عمران در ادامه آیات قبل و در تکمیل مباحث مربوط به جنگ اُحد [۵] و در مقام تسلی پیامبر(ص) و پاسخ به نگرانی وی از پیشروی کافران در کفر و دشمنی نازل شده است.[۶] در گزارش‌های مربوط به شأن نزول از مشرکان مکه، یهودیان بنی‌قریظه و بنی‌نضیر،[۷] یهودیان، نصاری و منافقان نام برده شده است.[۸] همچنین در برخی گزارش‌ها آیه را درباره گروهی از کافران دانسته شده که بر اساس علم الهی، هرگز ایمان نمی‌آوردند و بر کفر خود می‌افزودند.[۹]
برخی اشاعره از عبارت «لِيَزْدادُوا إِثْماً»، جبرگرایی را نتیجه گرفته و افزایش کفر و ارتکاب گناه کافران را به رضایت و اراده الهی نسبت داده‌اند.[۱۰] مفسران شیعه با متشابه دانستن این آیه و ارجاع آن به محکمات قرآن و نیز دلایل عقلی و نقلی و همچنین با ذکر قواعد ادبی، این برداشت را رد کرده‌اند.[۱۱]
طباطبایی نویسنده تفسیر المیزان در توضیح روایت امام باقر(ع) که مرگ را برای مؤمن و کافر خیر می‌داند،[۱۲] بیان کرده است، مرگ، مؤمن را به پاداش الهی می‌رساند و کافر را از افزایش گناهان بازمی‌دارد.[۱۳]
پانویس
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۱۶، ص۴۰۰.
- ↑ بروجردی، تفسیر شمس، ۱۳۹۷ش، ج۱، ص۵۵۵.
- ↑ بروجردی، تفسیر شمس، ۱۳۹۷ش، ج۱، ص۵۵۵ و ۵۵۶.
- ↑ طبرسی، الإحتجاج، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۳۰۸.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۱۸۰ و ۱۸۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۱۸۲.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۸۹۳.
- ↑ ابوحیان، البحر المحیط، ۱۴۲۰ق، ج۳، ص۴۴۵.
- ↑ واحدی، الوجیز فی تفسیر الکتاب، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۲۴۵.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۱۶، ص۴۰۷.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۱۶، ص۴۰۷-۴۰۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۱۸۶.
- ↑ عیاشی، تفسیر عیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۲۰۶.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۴، ص۸۱.
منابع
- ابوحیان، محمد بن یوسف، البحر المحیط فی التفسیر، محقق: صدقی محمد جمیل، بیروت، چاپ اول، دار الفکر، ۱۴۲۰ق.
- بروجردی، مصطفی، تفسیر شمس، قم، موسسه بوستان کتاب، چاپ اول، ۱۳۹۷ش.
- جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، تفسیر قرآن کریم، قم، اسراء، چاپ دوم، ۱۳۸۸ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ۱۳۹۰ق.
- طبرسی، احمد بن علی، الإحتجاج علی أهل اللجاج، مشهد، نشر مرتضی، چاپ اول، ۱۴۰۳ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تصحیح: فضل‌الله یزدی طباطبایی، هاشم رسولی، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- طیب، عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، اسلام، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.
- عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، مصحح، سید هاشم رسولی محلاتی، تهران، مكتبة العلمية الاسلامية، چاپ اول، ۱۳۸۰ق.
- قرشی بنابی، علی‌اکبر، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت، چاپ دوم، ۱۳۷۵ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش.
- نصرت‌بیگم، امین، تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن، تهران، نهضت زنان مسلمان، ۱۳۶۱ش.
- واحدی، علی بن احمد، الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، محقق: صفوان عدنان داوودی، بیروت، دار القلم، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.