آیه وجوب وفا
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| نام آیه | آیه وجوب وفا |
| واقع در سوره | مائده |
| شماره آیه | ۱ |
| جزء | ۶ |
| اطلاعات محتوایی | |
| موضوع | وجوب وفای بهعهد |
آیه وجوب وفا نخستین آیه سوره مائده و از آیات الاحکام در قرآن است[۱] که حاوی دستور وفای به عهد و پیمان است.[۲] به گفته مفسران، کلمه «العقود» در این آیه، عام است و شامل تمام عقود لازم و جائز است[۳] و در نتیجه هر نوع پیمان و معاهدهای که بین دو یا چند نفر منعقد شود لازمالاجرا است.[۴] از نظر علامه طباطبایی آیه تنها اختصاصی به عقود جاری میان مردم و یا تعهداتی که انسان بر خودش لازم کرده ندارد بلکه تمام عهد و پیمانهای الهی را نیز شامل میشود مانند تعهداتی که بندگان در برابر خداوند دارند در زمینه توحید و عبادات و نیز تمام معاملاتی که دین آنها را تأسیس یا امضا کرده است.[۵]
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيمَةُ الْأَنْعَامِ إِلَّا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ غَيْرَ مُحِلِّي الصَّيْدِ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ مَا يُرِيدُ ١﴾ [مائده:1] ﴿ای کسانی که ایمان آوردهاید به قراردادها[ی خود] وفا کنید برای شما [گوشت] چارپایان حلال گردیده جز آنچه [حکمش] بر شما خوانده میشود در حالی که نباید شکار را در حال احرام حلال بشمرید خدا هر چه بخواهد فرمان می ده ١﴾
از نظر مشهور فقیهان، کاربرد فقهی آیه وجوب وفا، در جایی جاری میشود که اطمینان بر صحیح بودن عقد از نظر شرعی وجود داشته باشد[۶] ازاینرو، اگر شک در مشروع بودن عقدی داشته باشیم، مثلاً ندانیم ربای بین فرزند و مادرش صحیح است یا خیر، یا شک در حلیت و حرمت کاری داشته باشیم، مثلاً حلال بودن سیگار کشیدن، نمیتوان با این آیه، به صحیح بودن آن معامله ربوی و یا حلال بودن سیگار کشیدن حکم کرد، بلکه هر امری که مشروعیت آن، قبل از عقد و قرارداد ثابت شده باشد، آیه «أَوفُوا بالعُقُود» لازمالاجرا بودن آن را بیان میکند.[۷]
در فقه، این آیه برای اثبات بسیاری از مسائل به ویژه در بیشتر ابواب معاملات مورد استناد فقها قرار گرفته است. ازجمله در ابواب بیع،[۸] قرض،[۹] رهن،[۱۰] اجاره،[۱۱] حواله،[۱۲] صلح،[۱۳] وکالت،[۱۴] کفالت،[۱۵] مزارعه،[۱۶] جعاله،[۱۷] سَبق و رِمایه،[۱۸] هبه،[۱۹] خیارات بیع،[۲۰] نذر،[۲۱] یمین،[۲۲] و نکاح.[۲۳]
پانویس
- ↑ مغنیه، تفسیر کاشف، ۱۳۸۳ش، ج۳ ص۱۹.
- ↑ شهیدی، هدایة الطالب، دار الکتاب، ج۲، ص۲۹۸؛ مظفر، حاشیة المکاسب، نشر حبیب، ص۴۷؛ تبریزی، إرشاد الطالب، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۵۱؛ طباطبایی قمی، الغایة القصوی، کتاب المضاربة، ۱۴۲۳ق، ص۱۱۷؛ میلانی، کتاب البیع، ۱۴۲۳ق، ج۲، ص۸۷.
- ↑ شهید ثانی، مسالک الأفهام، ۱۴۱۳ق، ج۱۰، ص۴۳۳
- ↑ رضائی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۹ش، ج۲، ص۵۷۰.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۵، ص۱۵۸-۱۵۹.
- ↑ قطب راوندی، فقه القرآن، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۱۹۳؛ شبیری زنجانی، کتاب نکاح، ج۱۳، ص۴۴۵۲.
- ↑ شبیری زنجانی، کتاب نکاح، مؤسسه پژوهشی رایپرداز، ج۱۳، ص۴۴۵۲.
- ↑ ابنادریس، السرائر، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۲۴۵ و۳۲۱.
- ↑ شیخ طوسی، الخلاف، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۱۷۷.
- ↑ شیخ طوسی، الخلاف، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۲۲۳.
- ↑ شیخ طوسی، الخلاف، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۴۸۹.
- ↑ شیخ طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۲، ص۳۱۲.
- ↑ ابنادریس، السرائر، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۶۴.
- ↑ ابنادریس، السرائر، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۸۹.
- ↑ علامه حلی، تذکره، ۱۴۱۴ق، ج۱۴، ص۳۹۰.
- ↑ ابنادریس، السرائر، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۴۴۹.
- ↑ علامه حلی، منتهی المطلب، ۱۴۱۲ق، ج۱۴، ص۲۷۷.
- ↑ شیخ طوسی، الخلاف، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۱۰۵.
- ↑ ابنادریس، السرائر، ۱۴۱۰ق، ج۳، ص۱۷۳.
- ↑ علامه حلی، تذکره، ۱۴۱۴ق، ج۱۱، ص۱۲ و۳۷.
- ↑ سید مرتضی، الانتصار، ۱۴۱۵ق، ص۳۶۱.
- ↑ سید مرتضی، الانتصار، ۱۴۱۵ق، ص۳۵۱.
- ↑ ابنادریس، السرائر، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۶۱۱.
منابع
- ابنادریس حلی، محمد بن منصور، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، ۱۴۱۰ق.
- تبریزی، جواد، إرشاد الطالب فی شرح المکاسب، قم، دار الصدیقة الشهیدة(س)، ۱۳۸۹ش.
- رضائی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، عصر ظهور، ۱۳۳۹ش.
- سید مرتضی، علی بن حسین، الانتصار فی انفرادات الامامیه، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، ۱۴۱۵ق.
- شبیری زنجانی، موسی، کتاب نکاح، قم، مؤسسه پژوهشی رای پرداز، بیتا.
- شهید ثانی، زین الدین بن علی، مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، محقق مؤسسة المعارف الإسلامیة، نویسنده جعفر بن حسن محقق حلی، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیة، ۱۴۱۳ق.
- شهیدی تبریزی، میر فتاح، هدایة الطالب إلی أسرار المکاسب، مصحح احمد میرزاآقا، قم، دار الکتاب، بیتا.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، الخلاف، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۰۷ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الامامیه، تهران، المکتبة المرتضویه لاحیاء الآثار الجعفریه، ۱۳۸۷ق.
- طباطبایی قمی، تقی، الغایة القصوی فی التعلیق علی العروة الوثقی کتاب المضاربة، قم، محلاتی، ۱۴۲۳ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء قم، مؤسسه آل البیت(ع)، ۱۴۱۴ق.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، منتهی المطلب فی تحقیق المذهب، مشهد، مجمع البحوث الاسلامیه، ۱۴۱۲ق.
- قطب راوندی، سعید بن هبهالله، فقه القرآن، مصحح: احمد حسینی اشکوری، قم، کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی، ۱۴۰۵ق.
- مظفر، محمد رضا، حاشیة المکاسب، محقق جعفر کوثرانی، نشر حبیب، بیتا.
- مغنیه، محمد جواد، تفسیر کاشف، ترجمه موسی دانش، قم، موسسه بوستان کتاب، ۱۳۸۳ش.
- میلانی، محمدهادی، کتاب البیع، شارح علی حسینی میلانی، قم، مرکز الحقائق الإسلامیة، ۱۴۲۳ق.