آیه ۳۴ سوره بقره

آیه ۳۴ سوره بقره

مشخصات آیه
واقع در سوره	بقره
شماره آیه	۳۴
جزء	۱
اطلاعات محتوایی
موضوع	سجده کردن فرشتگان بر آدم و عصیان ابلیس
آیات مرتبط	آیه ۲۹ سوره حجر، آیه ۷۲ سوره ص. آیه ۱۱ و ۱۲ سوره اعراف، آیه ۵۰ سوره کهف، آیه ۶۱ سوره اسراء، آیه ۳۱ سوره حجر.

آیه ۳۴ سوره بقره در بیان فرمان خداوند فرمان به فرشتگان بود که به آدم(ع) سجده کنند. تمام فرشتگان فرمان را اطاعت کردند و به آدم سجده کردند، اما ابلیس از این فرمان سرپیچی کرد. دلیل سرپیچی ابلیس، تکبر و خودبزرگ‌بینی او بود.

علامه طباطبایی درباره عبارت «وَ كانَ مِنَ الْكَافِرِينَ» گفته است که کفر ابلیس امری پنهان بود و خداوند با این صحنه آن را آشکار ساخت. به عبارت دیگر، کفر ابلیس موجب سرپیچی و سرکشی او شد، نه اینکه پس از سرکشی به کفر افتاد. برخی دیگر معتقدند که اگر واژه «کان» به زمان دلالت کند، معنی آن این است که ابلیس از ابتدا کافر بود و قصد نداشت به آدم(ع) سجده کند، اما گاهی «کان» به معنی «صار» (شد) نیز به کار می‌رود، که در این صورت معنای آیه می‌شود که ابلیس پس از سرکشی از کافران شد.

﴿وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبَى وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ ۝٣٤﴾ [بقره:34]﴿و چون فرشتگان را فرمودیم برای آدم سجده کنید پس بجز ابلیس که سر باز زد و کبر ورزید و از کافران شد [همه] به سجده درافتادند ۝٣٤﴾

به گفته مفسران، آیه ۳۴ سوره بقره بر شرافت و عظمت مقام انسان دلالت دارد، به‌طوری‌که پس از تکمیل خلقت، خداوند فرشتگان را فرمان می‌دهد که در برابر انسان سر تعظیم فرود آورند. آدم می‌تواند به مقامی‌ بالاتر از همه ملائکه برسد و مظهر تمام اسماء الهی شود؛ اما ابلیس، تنها جسم خاکی آدم را دید و حقیقت جان او را نشناخت. مرتضی مطهری در تفسیر این آیه گفته است: «منکر مقام انسان هر که هست ابلیس است».

از نظر مفسران، سجده فرشتگان به آدم(ع) برای خداوند بود که چنین موجودی را آفرید، و نه برای پرستش آدم(ع). این سجده به معنای خضوع و اظهار فروتنی بود، همچنین گفته شده است که سجده بر آدم(ع) تعظیم و اقرار به لیاقت آدم برای جانشینی خداوند بود، نه عبادت.