بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
﴿وَالْعَصْرِ ١ إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِي خُسْرٍ ٢ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ ٣﴾
سوره عصر
 تکاثر عصر همزه  | |
 | |
| شماره سوره | ۱۰۳ |
|---|---|
| جزء | ۳۰ |
| نزول | |
| ترتیب نزول | ۱۳ |
| مکی/مدنی | مکی |
| اطلاعات آماری | |
| تعداد آیات | ۳ |
| تعداد کلمات | ۱۴ |
| تعداد حروف | ۷۳ |
سوره عصر یا وَالْعَصْر صدوسومین سوره و از سوره‌های مکی قرآن است که در جزء سی‌ام قرآن جای دارد. نام سوره از آیه اول آن گرفته شده است. در این سوره خداوند به عصر قسم یاد می‌کند که انسان‌ها در زیان‌اند، مگر کسانی که اهل ايمان و عمل صالح باشند و یکدیگر را به حق و صبر سفارش کنند.
در روایات آمده است مراد از اهل ایمان، کسانی‌اند که به ولایت امام علی(ع)، ایمان دارند. از پیامبر(ص) نقل شده است هر كس این سوره را بخواند عاقبت كار او به صبر و شكیبایی ختم خواهد شد و در روز قیامت همراه با یاران حق محشور خواهد شد.
معرفی و محتوای سوره
سوره عصر از سوره‌های مکی قرآن است که در ترتیب نزول، سیزدهمین سوره نازل‌شده بر پیامبر(ص) و در چینش کنونی مصحف، صدوسومین سوره قرآن است.[۱] این سوره در جزء سی‌ام قرآن جای دارد و دارای ۳ آیه، ۱۴ کلمه و ۷۳ حرف است.[۲]
سوره عصر از سوره‌های مفصلات، یعنی سوره‌های دارای آیات کوتاه، به‌شمار می‌رود و با سوگند آغاز می‌شود.[۳] نام این سوره از واژه «عصر» در آیه نخست گرفته شده است و «والعصر» نیز از نام‌های آن است.[۴]
محتوای سوره بر زیان‌کاری انسان‌ها تأکید دارد و مؤمنان، انجام‌دهندگان کارهای شایسته و سفارش‌کنندگان یکدیگر به حق و صبر را از این زیان مستثنا می‌کند.[۵]
خسران در دنیا و آخرت
به گفته مفسران، زیان‌کاری انسان در دنیا و آخرت از آموزه‌های مورد تأکید سوره است.[۶] براساس منابع پژوهشی، واژه «خُسر» و مشتقات آن بیش از ۶۰ بار در قرآن به‌کار رفته است. این واژه در امور مادی به معنای کاستی و زیان و در امور معنوی به معنای گمراهی و نابودی است و کاربرد قرآنی آن بیشتر به زیان معنوی اشاره دارد.[۷] لغت‌شناسان، «خسران» را ناظر به وضعیتی می‌داند که در آن اصل سرمایه دچار نقصان شود.[۸] قرائتی نیز با نقل دیدگاه فخر رازی، عمر انسان را به سرمایه‌ای تشبیه می‌کند که مانند یخ در حال ذوب‌شدن است و باید پیش از پایان یافتن، از آن بهره برد.[۹] علامه طباطبایی، زندگی دنیا را سرمایه‌ای برای دستیابی به سعادت اخروی می‌داند. به اعتقاد او، پیروی از حق در اعتقاد و عمل، موجب سودمندی این سرمایه می‌شود؛ در مقابل، روی‌آوردن به باطل و ترک ایمان و عمل صالح، به خسارت و محرومیت در آخرت می‌انجامد.[۱۰]
برخی نیز استثنای صالحان از خسران را به این دلیل می‌داند که آنان با بهره‌گیری از سرمایه زندگی دنیا، آخرت را به دست می‌آورند و به سود و سعادت می‌رسند؛ برخلاف کسانی که سرمایه خود را از دست می‌دهند.[۱۱]
فضایل و جایگاه
درباره اهمیت و جایگاه سوره عصر چند ویژگی در روایات ذکر شده است.
- پیامبر اسلام (ص) در خطبه غدیریه خود سوگند یاد کرده که این سوره در شأن امام علی (ع) نازل شده است.[۱۲] از امام صادق(ع) نیز نقل شده است که فراز «الّا الّذینَ آمَنوا»، كسانی هستند كه به ولایت امام علی(ع)، ایمان آورده‌اند.[۱۳] در منابع اهل سنت هم آمده که این سوره در فضیلت امام علی(ع) است.[۱۴]
- سوره عصر در میان صحابه پیامبر اسلام به قدری مهم بود که بر اساس برخی منابع هرگاه آنان با یکدیگر دیدار می‌کردند، تا سوره عصر را برای هم نمی‌خواندند، از هم جدا نمی‌شدند.[۱۵]
- از امام صادق(ع) نقل شده هر کس سوره عصر را در نمازهای مستحبی قرائت کند، خداوند در روز قیامت، چهره‌اش را نورانی، خندان و چشمش را روشن می‌کند تا او را وارد بهشت کند.[۱۶]
- در روایتی از پیامبر(ص) نقل شده است: هر کس این سوره را بخواند عاقبت کار او به صبر و شکیبایی ختم خواهد شد و در روز قیامت همراه با یاران حق محشور خواهد شد.[۱۷]
متن و ترجمه سوره عصر
﴿سوگند به عصر [غلبه حق بر باطل] ١ که واقعاً انسان دستخوش زیان است ٢ مگر کسانی که گرویده و کارهای شایسته کرده و همدیگر را به حق سفارش و به شکیبایی توصیه کرده‌اند ٣﴾
| سوره پیشین: سوره تکاثر |
سوره عصر سوره‌های مکی • سوره‌های مدنی |
سوره پسین: سوره همزه |
|
۱.فاتحه ۲.بقره ۳.آل‌عمران ۴.نساء ۵.مائده ۶.انعام ۷.اعراف ۸.انفال ۹.توبه ۱۰.یونس ۱۱.هود ۱۲.یوسف ۱۳.رعد ۱۴.ابراهیم ۱۵.حجر ۱۶.نحل ۱۷.اسراء ۱۸.کهف ۱۹.مریم ۲۰.طه ۲۱.انبیاء ۲۲.حج ۲۳.مؤمنون ۲۴.نور ۲۵.فرقان ۲۶.شعراء ۲۷.نمل ۲۸.قصص ۲۹.عنکبوت ۳۰.روم ۳۱.لقمان ۳۲.سجده ۳۳.احزاب ۳۴.سبأ ۳۵.فاطر ۳۶.یس ۳۷.صافات ۳۸.ص ۳۹.زمر ۴۰.غافر ۴۱.فصلت ۴۲.شوری ۴۳.زخرف ۴۴.دخان ۴۵.جاثیه ۴۶.احقاف ۴۷.محمد ۴۸.فتح ۴۹.حجرات ۵۰.ق ۵۱.ذاریات ۵۲.طور ۵۳.نجم ۵۴.قمر ۵۵.الرحمن ۵۶.واقعه ۵۷.حدید ۵۸.مجادله ۵۹.حشر ۶۰.ممتحنه ۶۱.صف ۶۲.جمعه ۶۳.منافقون ۶۴.تغابن ۶۵.طلاق ۶۶.تحریم ۶۷.ملک ۶۸.قلم ۶۹.حاقه ۷۰.معارج ۷۱.نوح ۷۲.جن ۷۳.مزمل ۷۴.مدثر ۷۵.قیامه ۷۶.انسان ۷۷.مرسلات ۷۸.نبأ ۷۹.نازعات ۸۰.عبس ۸۱.تکویر ۸۲.انفطار ۸۳.مطففین ۸۴.انشقاق ۸۵.بروج ۸۶.طارق ۸۷.اعلی ۸۸.غاشیه ۸۹.فجر ۹۰.بلد ۹۱.شمس ۹۲.لیل ۹۳.ضحی ۹۴.شرح ۹۵.تین ۹۶.علق ۹۷.قدر ۹۸.بینه ۹۹.زلزله ۱۰۰.عادیات ۱۰۱.قارعه ۱۰۲.تکاثر ۱۰۳.عصر ۱۰۴.همزه ۱۰۵.فیل ۱۰۶.قریش ۱۰۷.ماعون ۱۰۸.کوثر ۱۰۹.کافرون ۱۱۰.نصر ۱۱۱.مسد ۱۱۲.اخلاص ۱۱۳.فلق ۱۱۴.ناس | ||
پانویس
- ↑ معرفت، آموزش علوم قرآن، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۱۶۶.
- ↑ خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۲۶۸.
- ↑ خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۲۶۸.
- ↑ خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۲۶۸.
- ↑ خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۲۶۸.
- ↑ خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۲۶۸.
- ↑ یوسف‌زاده، «خسران»، ص۱۰۴.
- ↑ راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، ۱۴۲۲ق، ج۱۷، ص۲۸۱.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۱۰، ص۵۸۵.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۲۰، ص۳۵۶–۳۵۷.
- ↑ زمخشری، الکشاف، ۱۴۱۸ق، ج۴، ص۷۹۴.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۰۸.
- ↑ قمی، تفسیر قمی، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۴۴۱.
- ↑ سیوطی، الدرالمنثور، ۱۴۰۴ق، ج۶، ص۳۹۲.
- ↑ سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۶، ص۳۹۱.
- ↑ شیخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ۱۳۸۲ش، ص۱۲۵.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۴۳۴.
- ↑ خامه‌گر، ساختار سوره‌های قرآن کریم، ۱۳۹۲ش، ص۱۱۸.
منابع
- بلاذری، احمد بن یحیی، کتاب جمل من انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض الزرکلی، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۷ق.
- خامه‌گر، محمد، ساختار سوره‌های قرآن کریم، تهیه مؤسسه فرهنگی قرآن و عترت نورالثقلین، قم، نشر نشرا، چاپ اول، ۱۳۹۲ش.
- خرمشاهی، بهاءالدین، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، تهران، دوستان-ناهید، ۱۳۷۷ش.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۲۲ق.
- زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل، ریاض، مکتبة العبیکان، ۱۴۱۸ق.
- سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، به تحقیق صادق حسن‌زاده، تهران، ارمغان طوبی، ۱۳۸۲ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسه الاسماعیلی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، فضل‌الله یزدی طباطبایی و هاشم رسولی، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- عبدالباقی، محمدفؤاد، المعجم الفهرس لالفاظ القرآن الکریم، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۷ق.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، چاپ یازدهم، ۱۳۸۳ش.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، قم، دارالکتاب، ۱۳۶۷ش.
- معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآنی، ترجمه ابومحمد وکیلی، [بی‌جا]، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۱ش.
- یوسف‌زاده، حسین‌علی، خسران؛ زیان‌کاری برخاسته از بهره‌نگرفتن از سرمایه عمر بر اثر کفر و گناه، منتشر شده در دایرةالمعارف قرآن کریم ج۱۲، قم، دفتر تبلیغات اسلامی بوستان کتاب، بی‌تا.
پیوند به بیرون