محتوای سوره مرسلات درباره قیامت و نشانههای آن، نعمتهای الهی و سرانجام مجرمان و پرهیزکاران است و بخش مهمی از آن به هشدار درباره تکذیبکنندگان قیامت اختصاص دارد. در این سوره، حوادث پایان جهان و دگرگونی نظام آن و نیز ویژگیهای حیات آخرت بیان شده است. در روایتی از پیامبر(ص)، سوره مرسلات در شمار سورههایی آمده که موجب پیری ایشان شدهاند. در روایات، برای تلاوت این سوره فضیلتهایی مانند پیوند با پیامبر(ص) در قیامت و خواصی مانند امنیت در سفر و پیروزی بر دشمنان ذکر شده است.
معرفی
سوره مرسلات بهدلیل سوگند یادکردن به «مرسلات؛ به معنای فرستادگان» در آغاز آن، به این نام خوانده شده است.[۱] نام دیگر سوره «عُرف» است که در نخستین آیه آن آمده است.[۲] سوره مرسلات از سورههای مکی است و در ترتیب نزول، سیوسومین سورهای است که بر پیامبر(ص)نازل شد. این سوره در چینش کنونی مصحف، هفتادوهفتمین سوره قرآن است و در جزء ۲۹ جای دارد.[۳]
سوره مرسلات ۵۰ آیه، ۱۸۱ کلمه و ۸۴۱ حرف دارد. این سوره از سورههای مفصلات، یعنی سورههای دارای آیات کوتاه، به شمار میرود.[۴] در پنج آیه نخست آن به پنج موضوع سوگند یاد شده است.[۵]
محتوا
مفسران محتوای سوره مرسلات را ناظر به وقوع قیامت و نشانههای آن، نعمتهای الهی و سرانجام مجرمان و پرهیزکاران میدانند و تأکید اصلی آن را تهدید منکران قیامت دانستهاند.[۶]علامه طباطبایی، نویسنده المیزان، باتوجه به تکرار عبارت «وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ»، «ویل» را به معنای هلاکت و «مکذبین» را تکذیبکنندگان روز قیامت میداند که با تحقق وعدههای الهی، نتیجه انکار خود را خواهند دید.[۷]
شیخ صدوق در کتاب الخصال از ابنعباس روایت کرده است که ابوبکر به پیامبر(ص) گفت: «ای رسول خدا، زود پیر شدهاید.» پیامبر(ص) در پاسخ فرمود: «سورههای هود، واقعه، مرسلات و نبأ مرا پیر کردند.»[۸] طبرسی در توضیح این روایت، با اشاره به اندکبودن موهای سفید پیامبر(ص) و خضابنکردن ایشان، میگوید منظور پیامبر(ص) این بوده است که اگر چیزی بتواند موجب پیری انسان شود، تلاوت این سورهها و تأمل در مضامین آنهاست.[۹]
دگرگونی جهان در قیامت و ویژگیهای حیات آخرت
به گفته علامه طباطبایی، در بسیاری از سورههای قرآن، بهویژه سورههای کوتاهی مانند نبأ، نازعات، تکویر، انفطار و انشقاق، روز قیامت با حوادثی همراه دانسته شده است که از پایان نظام کنونی جهان و حیات انسانی حکایت دارند. به باور او، آیات ۸ تا ۱۲ سوره مرسلات نیز به برخی از این حوادث، از جمله تاریک و محو شدن ستارگان، شکافتهشدن آسمان و کندهشدن کوهها اشاره میکند.[۱۰] وی همچنین با استناد به آیات قرآن، نظام حاکم بر جهان آخرت را در همه شئون متفاوت از نظام دنیا میداند؛ چراکه آخرت سرای سعادت و حیات جاودان است و از سختی و مشقت در آن خبری نیست.[۱۱]
در فضیلت تلاوت سوره مرسلات، از پیامبر(ص) روایت شده است هر کس این سوره را بخواند، نام او در شمار مشرکان نوشته نمیشود.[۱۲] همچنین از امام صادق(ع) نقل شده است که خداوند در روز قیامت میان تلاوتکننده این سوره و پیامبر(ص) آشنایی و پیوند برقرار میکند.[۱۳]
در برخی منابع روایی، خواصی مانند امنیت و مصونیت در سفر،[۱۴] پیروزی بر دشمنان[۱۵] و برطرفشدن درد شکم[۱۶] نیز برای تلاوت این سوره ذکر شده است.
﴿و چون به آنان گفته شود رکوع کنید به رکوع نمیروند ٤٨﴾
﴿وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ ٤٩﴾
﴿آن روز وای بر تکذیبکنندگان ٤٩﴾
﴿فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَهُ يُؤْمِنُونَ ٥٠﴾
﴿پس به کدامین سخن پس از [قرآن] ایمان میآورند ٥٠﴾
﴿سوگند به فرستادگان پیدرپی ١ که سخت توفندهاند ٢ و سوگند به افشانندگان افشانگر ٣ که [میان حق و باطل] جداگرند ٤ و القاکننده وحیاند ٥ خواه عذری باشد یا هشداری ٦ که آنچه وعده یافتهاید قطعاً رخ خواهد داد ٧ پس وقتی که ستارگان محو شوند ٨ و آنگاه که آسمان بشکافد ٩ و آنگاه که کوهها از جا کنده شوند ١٠ و آنگاه که پیمبران به میقات آیند ١١ برای چه روزی تعیین وقتشده است ١٢ برای روز داوری ١٣ و تو چه دانی که روز داوری چیست ١٤ آن روز وای بر تکذیبکنندگان ١٥ مگر پیشینیان را هلاک نکردیم ١٦ سپس از پی آنان پسینیان را میبریم ١٧ با مجرمان چنین میکنیم ١٨ آن روز وای بر تکذیبکنندگان ١٩ مگر شما را از آبی بیمقدار نیافریدیم ٢٠ پس آن را در جایگاهی استوار نهادیم ٢١ تا مدتی معین ٢٢ و توانا آمدیم و چه نیک تواناییم ٢٣ آن روز وای بر تکذیبکنندگان ٢٤ مگر زمین را محل اجتماع نگردانیدیم ٢٥ چه برای مردگان چه زندگان ٢٦ و کوههای بلند در آن نهادیم و به شما آبی گوارا نوشانیدیم ٢٧ آن روز وای بر تکذیبکنندگان ٢٨ بروید به سوی همان چیزی که آن را تکذیب میکردید ٢٩ بروید به سوی [آن] دود سه شاخه ٣٠ نه سایهدار است و نه از شعله [آتش] حفاظت میکند ٣١ [دوزخ] چون کاخی [بلند] شراره میافکند ٣٢ گویی شترانی زرد رنگند ٣٣ آن روز وای بر تکذیبکنندگان ٣٤ این روزی است که دم نمیزنند ٣٥ و رخصت نمییابند تا پوزش خواهند ٣٦ آن روز وای بر تکذیبکنندگان ٣٧ این [همان] روز داوری استشما و [جمله] پیشینیان را گرد میآوریم ٣٨ پس اگر حیلتی دارید در برابر من بسگالید ٣٩ آن روز وای بر تکذیبکنندگان ٤٠ اهل تقوا در زیر سایهها و بر کنار چشمه سارانند ٤١ با هر میوهای که خوش داشته باشند ٤٢ به [پاداش] آنچه میکردید بخورید و بیاشامید گواراتان باد ٤٣ ما نیکوکاران را چنین پاداش میدهیم ٤٤ آن روز وای بر تکذیبکنندگان ٤٥ [ای کافران] بخورید و اندکی برخوردار شوید که شما گناهکارید ٤٦ [ولی] آن روز وای بر تکذیبکنندگان ٤٧ و چون به آنان گفته شود رکوع کنید به رکوع نمیروند ٤٨ آن روز وای بر تکذیبکنندگان ٤٩ پس به کدامین سخن پس از [قرآن] ایمان میآورند ٥٠﴾