آیه ۸۹ سوره انعام
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره انعام |
| شماره آیه | ۱۴ |
| جزء | ۷ |
| اطلاعات محتوایی | |
| موضوع | اعتقادی |
آیه ۸۹ سوره انعام پس از ذکر گروهی از پیامبران، از اعطای «کتاب، حکم و نبوت» به آنان سخن میگوید و سپس میافزاید که اگر گروهی به این امور کفر ورزند، خداوند گروه دیگری را برای پذیرش آن قرار داده است. مفسران درباره معنای «حکم» و مصداق «قوماً لیسوا بها بکافرین» دیدگاههای مختلفی نقل کردهاند.
کتاب، حکم و نبوت
به گفته برخی مفسران، آیه ۸۹ سوره انعام، به پیامبرانی اشاره میکند که در آیات پیشین نام آنان آمده است[۱] و میگوید خداوند به آنان کتاب، حکم و نبوت عطا کرده است.[۲]
مفسران چنین گفتهاند که «کتاب» به معنای کتابهای آسمانی است؛ از آنجا که آیه درباره چند پیامبر سخن میگوید، «کتاب» نیز به همه آنان نسبت داده شده است؛ در حالی که همه آنها کتاب آسمانی نداشتهاند.[۳]
﴿أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ فَإِنْ يَكْفُرْ بِهَا هَؤُلَاءِ فَقَدْ وَكَّلْنَا بِهَا قَوْمًا لَيْسُوا بِهَا بِكَافِرِينَ ٨٩﴾ [انعام:89]﴿آنان کسانی بودند که کتاب و داوری و نبوت بدیشان دادیم؛ و اگر اینان [=مشرکان] بدان کفر ورزند، بیگمان، گروهی [دیگر] را بر آن گماریم که بدان کافر نباشند ٨٩﴾
در تفسیر «حکم» چند احتمال نقل شده است: فهم و حکمت،[۴] مقام داوری میان مردم[۵] و حکومت و زمامداری.[۶] مکارم شیرازی معتقد است با توجه به کاربردهای مختلف این واژه در قرآن، «حکم» در این آیه معنایی جامع داشته باشد و این مفاهیم را دربرگیرد.[۷]
تفسیر «قوماً لیسوا بها بکافرین»
در ادامه آیه، «هؤلاء» به کسانی تفسیر شده است که در زمان پیامبر(ص) نبوت او را انکار میکردند.[۸] در مقابل، درباره «قوماً لیسوا بها بکافرین» دیدگاههای مختلفی نقل شده است.
در مجمعالبیان، از پیامبرانی که پیشتر نامشان آمده، فرشتگان و مؤمنان زمان بعثت پیامبر(ص) به عنوان احتمالاتی برای این گروه یاد شده است. همچنین دیدگاهی نقل شده که کافران مورد اشاره را قریش و گروه مؤمن را اهل مدینه دانسته است.[۹]
در تفسیر نمونه به نقل از تفسیر المنار و تفسیر روح المعانی این احتمال نقل شده است که مراد از این گروه، ایرانیانی باشند که پس از ظهور اسلام آن را پذیرفتند و در گسترش آن مشارکت کردند. این دیدگاه در کنار احتمالی مطرح شده که «هؤلاء» را به پیامبران پیشین بازمیگرداند.[۱۰] در تفسیر من وحی القرآن، این بخش از آیه به استمرار مسیر رسالت و باقی ماندن آن با وجود کفر مخالفان تفسیر شده و گفته شده است که آیه ناظر به شخص یا گروه معینی نیست، بلکه از مؤمنانی سخن میگوید که در مراحل مختلف این مسیر به آن ایمان میآورند و آن را دنبال میکنند.[۱۱]
در برخی روایات تفسیری شیعه، این بخش از آیه بر اهلبیت پیامبر(ص) و شیعیان امام علی(ع) تطبیق شده است. در روایتی از امام باقر(ع)، «قوماً لیسوا بها بکافرین» به اهلبیت پیامبر(ص) و عالمان و صاحبان علم از آنان تطبیق شده است.[۱۲] در تفسیر قمی نیز این گروه «شیعه امام علی(ع)» معرفی شدهاند.[۱۳]
پانویس
- ↑ طوسی، التبیان، بیتا، ج۴، ص۱۹۵.
- ↑ طبرسی، مجمعالبیان، ۱۳۷۲ش، ج۴، ص۵۱۳.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۵، ص۳۳۳.
- ↑ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۷، ص۳۶۸.
- ↑ طبرسی، مجمعالبیان، ۱۳۷۲ش، ج۴، ص۵۱۳؛ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۷، ص۲۵۱.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۵، ص۳۳۳.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۵، ص۳۳۳.
- ↑ طوسی، التبیان، بیتا، ج۴، ص۱۹۵.
- ↑ طبرسی، مجمعالبیان، ۱۳۷۲ش، ج۴، ص۵۱۳.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۵، ص۳۳۴.
- ↑ فضلالله، تفسیر من وحی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۹، ص۲۰۶.
- ↑ بحرانی، البرهان، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۴۴۷؛ عروسی حویزی، تفسیر نور الثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۷۴۱.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۲۰۹-۲۱۰.
منابع
- ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیرالقرآن، تحقیق: محمد جعفر یاحقی و محمد مهدی ناصح، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۴۰۸ق.
- بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، تحقیق: قسم الدراسات الاسلامیة مؤسسة البعثة-قم، تهران، بنیاد بعثت، ۱۴۱۶ق.
- حویزی، عبدعلی بن جمعه عروسی، تفسیر نورالثقلین، تحقیق: سید هاشم رسولی محلاتی، قم، انتشارات اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
- طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمعالبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق: محمدجواد بلاغی، تهران، انتشارات ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
- طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق: احمد قصیرعاملی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
- فضلالله، سید محمدحسین، تفسیر من وحی القرآن، بیروت، دارالملاک للطباعة والنشر، ۱۴۱۹ق.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، تحقیق: طیب موسوی جزایری، قم، دارالکتاب، ۱۳۶۳ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.