آیه ۸۹ سوره انعام
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره انعام |
| شماره آیه | ۱۴ |
| جزء | ۷ |
| اطلاعات محتوایی | |
| موضوع | اعتقادی |
| درباره | ویژگیهای پیامبران و... |
آیه ۸۹ سوره انعام از کتاب، حکم و نبوت بهعنوان سه امتیاز مهم و ویژه برای پیامبران نام میبرد که از سوی خدا به آنان اعطا شده است.[۱] در این آیه به پیامبر اسلام(ص) اطمینان میدهد كه در صورت انكار و تكذيب مردم،[۲] خداوند گروه دیگری را برمیانگیزد كه دعوت او را اجابت کرده و مردم جهان را به دین اسلام فرا میخوانند.[۳]
﴿أُولَئِكَ الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ فَإِنْ يَكْفُرْ بِهَا هَؤُلَاءِ فَقَدْ وَكَّلْنَا بِهَا قَوْمًا لَيْسُوا بِهَا بِكَافِرِينَ ٨٩﴾ [انعام:89]﴿آنان کسانی بودند که کتاب و داوری و نبوت بدیشان دادیم؛ و اگر اینان [=مشرکان] بدان کفر ورزند، بیگمان، گروهی [دیگر] را بر آن گماریم که بدان کافر نباشند ٨٩﴾
به گفته شیخ طوسی مراد از واژه «أُولئِکَ» در ابتدای آیه، پیامبرانیاند که در آیات پیشین نام آنها ذکر شده است.[۴] مکارم شیرازی از مفسران شیعه نیز سه احتمال درباره معنای واژه «حکم» بیان کرده است:
- به معنای عقل و فهم؛ يعنى علاوه بر اینکه کتاب آسمانى در اختیار پیامبران گذاشتیم، قدرت درک و فهم آن را به آنها بخشیدیم؛
- مقام داورى، يعنى پیامبران در پرتو قوانين برگرفته از كتابهای آسمانی، میتوانستند در ميان مردم قضاوت كنند؛
- حکومت و زمامدارى.[۵]
البته به گفته او هیچ مانعی وجود ندارد که واژه «حکم» در آیه، هر سه معنا را در بر گیرد.[۶]
سید محمدتقی مدرسی از دیگر مفسران شیعی، درباره فراز پایانی آیه بر این نکته تأکید دارد که انکار کتاب و حکمتها از سوی عدهای از مردم نباید باعث نگرانی بر ادامه رسالت شود؛ زیرا خداوند حتماً افرادی را جایگزین آنان میکند که به پیامبران و کتابهایشان ایمان میآورند و در مقابل کسانی باید نگران باشد که پیامبران و کتابهای آسمانی را انکار کردهاند و خود را در معرض عذاب الهی قرار دادهاند.[۷]
مفسران درباره فراز پایانی آیه که درباره ایمانآوردندگان به پیامبران است، چندین مصداق ذکر کردهاند؛ ازجمله: پیامبرانی که در آیات پیشین نامشان آمده، فرشتگان، مؤمنان زمان پیامبر(ص) و یا مؤمنان اهل مدینه.[۸] در تفسیر نمونه به نقل از تفسیر المنار و تفسیر روح المعانی این احتمال نقل شده است که ممکن است مراد از این گروه، ایرانیانی باشند که پس از ظهور اسلام آن را پذیرفتند و در گسترش آن مشارکت کردند.[۹] البته سید محمدحسین فضلالله از مفسران شیعی، معتقد است که آیه ناظر به شخص یا گروه معینی نیست، بلکه از مؤمنانی سخن میگوید که در مراحل مختلف این مسیر به آن ایمان میآورند.[۱۰]
در برخی روایاتِ تفسیری شیعه، همچون روایتی از امام باقر(ع)، «قوماً لیسوا بها بکافرین» به اهلبیت پیامبر(ص) و صاحبان علم از آنان تطبیق شده است.[۱۱] در تفسیر قمی نیز این گروه، شیعیان امام علی(ع) معرفی شدهاند.[۱۲]
پانویس
- ↑ طبرسی، مجمعالبیان، ۱۳۷۲ش، ج۴، ص۵۱۳؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۵، ص۳۳۲.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، درا احیاء التراث العربی، ج۴، ص۱۹۵.
- ↑ حسينى همدانى، انوار درخشان، ۱۴۰۴ق، ج۶، ص۱۸.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، درا احیاء التراث العربی، ج۴، ص۱۹۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۵، ص۳۳۳.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۵، ص۳۳۳و۳۳۴.
- ↑ مدرسى، من هدى القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۱۲۹.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، درا احیاء التراث العربی، ج۴، ص۱۹۵؛ طبرسی، مجمعالبیان، ۱۳۷۲ش، ج۴، ص۵۱۳.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۵، ص۳۳۴.
- ↑ فضلالله، تفسیر من وحی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۹، ص۲۰۶.
- ↑ بحرانی، البرهان، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۴۴۷؛ عروسی حویزی، تفسیر نور الثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۷۴۱.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۲۰۹-۲۱۰.
منابع
- ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیرالقرآن، تحقیق: محمد جعفر یاحقی و محمد مهدی ناصح، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۴۰۸ق.
- بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، تحقیق: قسم الدراسات الاسلامیة مؤسسة البعثة-قم، تهران، بنیاد بعثت، ۱۴۱۶ق.
- حسينى همدانى، سيد محمد، انوار درخشان، تحقيق: محمد باقر بهبودى، تهران، كتابفروشى لطفى، ۱۴۰۴ق.
- حویزی، عبدعلی بن جمعه عروسی، تفسیر نورالثقلین، تحقیق: سید هاشم رسولی محلاتی، قم، انتشارات اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
- طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمعالبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق: محمدجواد بلاغی، تهران، انتشارات ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
- طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق: احمد قصیرعاملی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
- فضلالله، سید محمدحسین، تفسیر من وحی القرآن، بیروت، دارالملاک للطباعة والنشر، ۱۴۱۹ق.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، تحقیق: طیب موسوی جزایری، قم، دارالکتاب، ۱۳۶۳ش.
- مدرسى، سيد محمد تقى، من هدى القرآن، تهران، دار محبى الحسين، ۱۴۱۹ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴ش.