بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
﴿لِإِيلَافِ قُرَيْشٍ ١ إِيلَافِهِمْ رِحْلَةَ الشِّتَاءِ وَالصَّيْفِ ٢ فَلْيَعْبُدُوا رَبَّ هَذَا الْبَيْتِ ٣ الَّذِي أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ وَآمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ ٤﴾
سوره قریش
 فیل قریش ماعون  | |
 | |
| شماره سوره | ۱۰۶ |
|---|---|
| جزء | ۳۰ |
| نزول | |
| ترتیب نزول | ۲۹ |
| مکی/مدنی | مکی |
| اطلاعات آماری | |
| تعداد آیات | ۴ |
| تعداد کلمات | ۱۷ |
| تعداد حروف | ۷۶ |
سوره قریش یا سوره ایلاف صدوششمین سوره قرآن و از سوره‌های مکی است که در جزء سی‌ام قرار دارد.[۱] نام این سوره از موضوع آن، یعنی قریش و نعمت‌های الهی به آنان، گرفته شده است؛ «ایلاف» نیز از واژه «لِإیلافِ قُرَیش» در آیه نخست برگرفته شده است.[۲] این سوره در ترتیب نزول، بیست‌ونهمین سوره و در ترتیب چینش مصحف، صدوششمین سوره است.[۳] سوره قریش چهار آیه، ۱۷ کلمه و ۷۶ حرف دارد و از سوره‌های قصار به شمار می‌رود.[۴]
محتوای سوره درباره نعمت‌های الهی به قریش و وظیفه آنان در برابر این نعمت‌هاست. در این سوره، عبادت پروردگار کعبه، به‌عنوان محور توجه به این نعمت‌ها مطرح شده و از تأمین معاش و برقراری امنیت قریش سخن گفته می‌شود.[۵] مقصود از سفرهای تابستانی و زمستانی قریش، سفرهای تجاری آنان به شام و یمن دانسته شده است. همچنین، حرمت کعبه از عوامل امنیت قریش، کاروان‌های تجاری آنان و شهر مکه معرفی شده است.[۶]
درباره وحدت یا استقلال سوره‌های فیل و قریش، میان مفسران شیعه اختلاف‌نظر وجود دارد. برخی مفسران، از جمله ملا فتح‌الله کاشانی،[۷] ابوالفتوح رازی،[۸] شیخ طوسی،[۹] فضل بن حسن طبرسی،[۱۰] محمدجواد مغنیه[۱۱] و صادقی تهرانی[۱۲] وحدت این دو سوره را مطرح کرده‌اند. در مقابل، علامه طباطبایی وحدت آن دو را نپذیرفته است.[۱۳] در برخی منابع تفسیری مانند الجوهر الثمین اثر شبّر،[۱۴] و البرهان فی تفسیر القرآن اثر بحرانی[۱۵] نیز درباره این مسئله اظهارنظر صریحی گزارش نشده است. در مصحف اُبیّ بن کعب، از اصحاب پیامبر(ص) و از کاتبان و قاریان قرآن، نیز سوره‌های فیل و قریش یک سوره تلقی شده‌اند و میان آنها بسم الله الرحمن الرحیم نیامده است.[۱۶]
در فقه امامیه، سوره‌های فیل و قریش در قرائت نماز در حکم یک سوره دانسته شده‌اند.[۱۷] بر این اساس، قرائت آنها باید به ترتیب و با بسم الله الرحمن الرحیم میان دو سوره انجام شود و قرائت یکی از آنها به‌تنهایی کافی نیست.[۱۸]
در روایتی از پیامبر(ص) برای قرائت سوره قریش پاداشی به شمار طواف‌کنندگان و معتکفان مسجدالحرام ذکر شده است.[۱۹] همچنین، در روایتی از امام صادق(ع)، برای مداومت بر قرائت آن پاداش اخروی گزارش شده است.[۲۰] در برخی روایات نیز خواصی مانند دفع مسمومیت غذایی و درمان بیماری قلبی برای قرائت آن به شیوه‌ای خاص نقل شده است.[۲۱]
﴿برای الفت دادن قریش ١ الفتشان هنگام کوچ زمستان و تابستان [خدا پیلداران را نابود کرد] ٢ پس باید خداوند این خانه را بپرستند ٣ همان [خدایی] که در گرسنگی غذایشان داد و از بیم [دشمن] آسوده خاطرشان کرد ٤﴾
| سوره پیشین: سوره فیل |
سوره قریش سوره‌های مکی • سوره‌های مدنی |
سوره پسین: سوره ماعون |
|
۱.فاتحه ۲.بقره ۳.آل‌عمران ۴.نساء ۵.مائده ۶.انعام ۷.اعراف ۸.انفال ۹.توبه ۱۰.یونس ۱۱.هود ۱۲.یوسف ۱۳.رعد ۱۴.ابراهیم ۱۵.حجر ۱۶.نحل ۱۷.اسراء ۱۸.کهف ۱۹.مریم ۲۰.طه ۲۱.انبیاء ۲۲.حج ۲۳.مؤمنون ۲۴.نور ۲۵.فرقان ۲۶.شعراء ۲۷.نمل ۲۸.قصص ۲۹.عنکبوت ۳۰.روم ۳۱.لقمان ۳۲.سجده ۳۳.احزاب ۳۴.سبأ ۳۵.فاطر ۳۶.یس ۳۷.صافات ۳۸.ص ۳۹.زمر ۴۰.غافر ۴۱.فصلت ۴۲.شوری ۴۳.زخرف ۴۴.دخان ۴۵.جاثیه ۴۶.احقاف ۴۷.محمد ۴۸.فتح ۴۹.حجرات ۵۰.ق ۵۱.ذاریات ۵۲.طور ۵۳.نجم ۵۴.قمر ۵۵.الرحمن ۵۶.واقعه ۵۷.حدید ۵۸.مجادله ۵۹.حشر ۶۰.ممتحنه ۶۱.صف ۶۲.جمعه ۶۳.منافقون ۶۴.تغابن ۶۵.طلاق ۶۶.تحریم ۶۷.ملک ۶۸.قلم ۶۹.حاقه ۷۰.معارج ۷۱.نوح ۷۲.جن ۷۳.مزمل ۷۴.مدثر ۷۵.قیامه ۷۶.انسان ۷۷.مرسلات ۷۸.نبأ ۷۹.نازعات ۸۰.عبس ۸۱.تکویر ۸۲.انفطار ۸۳.مطففین ۸۴.انشقاق ۸۵.بروج ۸۶.طارق ۸۷.اعلی ۸۸.غاشیه ۸۹.فجر ۹۰.بلد ۹۱.شمس ۹۲.لیل ۹۳.ضحی ۹۴.شرح ۹۵.تین ۹۶.علق ۹۷.قدر ۹۸.بینه ۹۹.زلزله ۱۰۰.عادیات ۱۰۱.قارعه ۱۰۲.تکاثر ۱۰۳.عصر ۱۰۴.همزه ۱۰۵.فیل ۱۰۶.قریش ۱۰۷.ماعون ۱۰۸.کوثر ۱۰۹.کافرون ۱۱۰.نصر ۱۱۱.مسد ۱۱۲.اخلاص ۱۱۳.فلق ۱۱۴.ناس | ||
پانویس
- ↑ خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۲۶۸.
- ↑ خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۲۶۸.
- ↑ معرفت، آموزش علوم قرآن، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۱۶۶.
- ↑ خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۲۶۸.
- ↑ خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۲۶۸-۱۲۹۶.
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲۰، ص۳۶۶.
- ↑ کاشانی، منهج الصادقین، ۱۳۳۶ش، ج۱۰، ص۳۵۵.
- ↑ رازی، روض الجنان و روح الجنان، ۱۳۷۶ش، ج۲، ص۳۲۱و۴۱۶–۴۱۷.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، ۱۴۱۴ق، ج۱۰، ص۳۷۱و۴۱۲–۴۱۳.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۱۰، ص۴۴۹-۴۵۱.
- ↑ مغنیه، التفسیر الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۷، ص۵۸۰–۵۸۱، ۶۱۲.
- ↑ صادقی تهرانی، الفرقان، ۱۴۰۶ق، ج۳۰، ص۳۵۵.
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲۰، ص۳۶۴-۳۶۸.
- ↑ شبر، الجوهر الثمین، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۴۵۳.
- ↑ بحرانی، البرهان، ۱۴۱۵ق، ج۵، ص۷۵۶.
- ↑ معرفت، التمهید، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۲۳.
- ↑ طوسی، الاستبصار، ۱۳۹۰ق، ج۱، ص۳۱۷؛ روحانی، منهاج الصالحین، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۱۷۷؛ خویی، منهاج الصالحین، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۱۶۴؛ طباطبایی یزدی، العروة الوثقى، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۵۰۲، مسئله ۹.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقى، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۵۰۲، مسئله ۹.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۱۰، ص۲۸۷.
- ↑ شیخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ۱۳۸۲ش، ص۱۲۶.
- ↑ بحرانی، البرهان، ۱۴۱۶ق، ج۵، ص۷۵۹.
- ↑ خامه‌گر، ساختار سوره‌های قرآن کریم، ۱۳۹۲ش، ص۱۲۱.
منابع
- قرآن کریم، محمدمهدی فولادوند، تهران، دارالقرآن الکریم، ۱۴۱۸ق/۱۳۷۶ش.
- بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، تحقیق بنیاد بعثت، واحد تحقیقات اسلامی، قم، بنیاد بعثت، واحد تحقیقات اسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
- خامه‌گر، محمد، ساختار سوره‌های قرآن کریم، تهیه مؤسسه فرهنگی قرآن و عترت نورالثقلین، قم، نشر نشرا، چاپ اول، ۱۳۹۲ش.
- خرمشاهی، بهاءالدین، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، تهران، دوستان-ناهید، ۱۳۷۷ش.
- خویی، سید ابوالقاسم، منهاج الصالحین، قم، مؤسسة الخوئی الإسلامیة، ۱۴۱۰ق.
- رازی، ابوالفتوح حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، تحقیق: محمدجعفر یاحقی و محمدمهدی ناصح، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۷۶ش.
- روحانی، محمد حسینی، منهاج الصالحین، العبادات، کویت، مکتبة الألفین، چاپ دوم، ۱۴۱۴ق/۱۹۹۴م.
- شبر، عبدالله، الجوهر الثمین فی تفسیر الکتاب المبین، کویت، مکتبة الالفین، ۱۴۰۷ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، تحقیق: صادق حسن زاده، تهران، ارمغان طوبی، ۱۳۸۲ش.
- صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنة، بیروت، فرهنگ اسلامی، ۱۴۰۶ق.
- طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی فیما تعم به البلوی(المحشّی)، تحقیق: احمد محسنی سبزواری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۵ق.
- طوسی، محمد بن حسن، الاستبصار فیما اختلف من الأخبار، تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۳۹۰ق.
- طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۱۴ق.
- علامه طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
- کاشانی، ملافتح‌الله بن محمد، منهج الصادقین فی إلزام المخالفین، تهران، کتاب‌فروشی محمدحسن علمی، ۱۳۳۶ش.
- معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآنی، ترجمه ابومحمد وکیلی، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۱ش.
- مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، التفسیر الکاشف، قم، دار الکتب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
پیوند به بیرون