آیه ۱۸ سوره فاطر
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره فاطر |
| شماره آیه | ۱۸ |
| جزء | ۲۲ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | اعتقادی و اخلاقی |
| درباره | پاداش و عذاب برای خود شخص انجام دهنده عمل است و انذار پیامبر اکرم(ص) برای کسی که از خدا میترسد، نماز به پا میدارد و تزکیه میکند، مفید است. |
| آیات مرتبط | آیه ۳۸ سوره نجم |
آیه ۱۸ سوره فاطر از یک سو به عدل خداوند اشاره دارد که پاداش و عذاب مربوط به خود شخص انجامدهنده عمل است، و از سوی دیگر به روز قیامت و شدت مجازات اعمال اشاره میکند.[۱] همچنین، این آیه درباره انذار پیامبر اکرم(ص) به افرادی که خداترس و نمازخوان هستند و تزکیه نفس صحبت میکند.[۲] شیخ طوسی و طبرسی از مفسران شیعه نیز معتقدند که خداوند در این آیه به حکمت و عدالت اشاره کرده است.[۳] علامه طباطبایی نیز بر این باور است که پس از بیان ویژگیهای افرادی که پذیرای انذار هستند، خداوند به تزکیه میپردازد تا نشان دهد که توحید و انذار موجب تزکیه شخص و پاک شدن از رذایل خواهد شد.[۴]
﴿وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَإِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلَى حِمْلِهَا لَا يُحْمَلْ مِنْهُ شَيْءٌ وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى إِنَّمَا تُنْذِرُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَمَنْ تَزَكَّى فَإِنَّمَا يَتَزَكَّى لِنَفْسِهِ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ ١٨﴾ [فاطر:18]|﴿و هیچ بارب ردارندهای بار [گناه] دیگری را برنمیدارد و اگر گرانباری [دیگری را به یاری] به سوی بارش فرا خواند چیزی از آن برداشته نمیشود هر چند خویشاوند باشد [تو] تنها کسانی را که از پروردگارشان در نهان میترسند و نماز برپا میدارند هشدار میدهی و هر کس پاکیزگی جوید تنها برای خود پاکیزگی میجوید و فرجام [کارها] به سوی خداست ١٨﴾
طبق گفته مکارم شیرازی، پس از آیهی قبلی که خداوند میفرماید اگر بخواهد شما را میبرد و قومی دیگر میآورد، سؤالی پیش آمد که آیا مؤمنان هم با گناهکاران عذاب میشوند؟ خداوند در آیه ۱۸ سوره فاطر پاسخ میدهد که هیچکس بار دیگری را به دوش نمیکشد.[۵] در روایتی آمده که حضرت محمد(ص) هشدار دادهاند که هر فردی مجازات جنایت خود را میبیند و هیچکس جای دیگری مجازات نمیشود.[۶]
در آیه ۱۸ سوره فاطر بیان شده که انذار پیامبر(ص) فقط برای کسانی مؤثر است که از خداوند میترسند و نماز میخوانند: «إِنَّمَا تُنْذِرُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ». برخی مفسران شیعه گفتهاند که مراد از «بالغیب»، افرادی هستند که از خداوند غایب و نادیده میترسند.[۷] برخی دیگر نیز آن را به ترس از خدا در غیب و پنهان تعبیر کردهاند،[۸] و شیخ طبرسی نیز به این معنا اشاره کرده است.[۹] عدهای هم معنای آن را ترس از عذاب آخرت و احوال آن دانستهاند.[۱۰] محمدجواد مغنیه در التفسیر الکاشف، نیز مراد از آن را کسانی دانسته که از خدا میترسند و امید به ثواب آخرت دارند.[۱۱]
برخی از مفسران شیعه، مراد از «تزکیه» در آیه ۱۸ سوره فاطر را تطهیر نفس از گناه و پالایش آن دانستهاند.[۱۲] مقاتل بن سلیمان نیز منظور از این جمله را کسی که صلح کند، پس برای نفسش صلح کرده، بیان کرده است،[۱۳] و طبرسی نیز به این معنا اشاره کرده است.[۱۴] برخی دیگر، مراد از تزکیه را انجام طاعت خداوند و قیام به واجباتی مانند زکات دانستهاند.[۱۵] شیخ طوسی نیز این کارها را بهدلیل ثواب و نفع شخصی که دارند، باعث تزکیه نفس میداند.[۱۶] همچنین برخی از مفسران، مراد از تزکیه را ترکیبی از هر دو قول دانستهاند.[۱۷]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱-۱۳۷۴ش، ج۱۸، ص۲۲۴-۲۲۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱-۱۳۷۴ش، ج۱۸، ص۲۲۴-۲۲۵.
- ↑ شیخ طوسی، التبيان، دار احیاء التراث العربی، ج۸، ص۴۲۲؛ شیخ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق. ج۸، ص۶۳۳.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۰-۱۳۵۳ق، ج۱۷، ص۳۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱-۱۳۷۴ش، ج۱۸، ص۲۲۴.
- ↑ سیوطی، تفسیر الدر المنثور، ۱۴۱۴ق، ج۷، ص۱۶.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۰-۱۳۵۳ق، ج۱۷، ص۳۶؛ صادقی تهرانی، الفرقان، ۱۴۰۶-۱۴۱۰ق، ج۲۴، ص۳۲۴؛ ابنسلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ۱۴۲۳ق، ج۳، ص۵۵۵؛ مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۱۱، ص۴۳.
- ↑ شیخ طوسی، التبيان، دار احیاء التراث العربی، ج۸، ص۴۲۲؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۳۶۶-۱۳۷۸ش، ج۱۶، ص۱۰۲؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱-۱۳۷۴ش، ج۱۸، ص۲۲۶؛ شبر، تفسیر القرآن الکریم، مؤسسه دار الهجرة، ص۴۱۳.
- ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق. ج۸، ص۶۳۳.
- ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق. ج۸، ص۶۳۳؛ شریف لاهیجی، تفسير شريف لاهيجى، ۱۳۷۳ش، ج۳، ص۷۱۵؛ شبر، تفسیر القرآن الکریم، مؤسسه دار الهجرة، ص۴۱۳.
- ↑ مغنیه، التفسير الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۶، ص۲۸۵.
- ↑ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۳۶۶-۱۳۶۵۳؛ شبر، تفسیر القرآن الکریم، مؤسسه دار الهجرة، ص۴۱۳؛ فیض کاشانی، تفسیر الصافی، ۱۴۱۶ق، ج۴، ص۲۳۶؛ شریف لاهیجی، تفسير شريف لاهيجى، ۱۳۷۳ش، ج۳، ص۷۱۵؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۰-۱۳۵۳ق، ج۱۷، ص۳۶.
- ↑ ابنسلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، ۱۴۲۳ق، ج۳، ص۵۵۵.
- ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق. ج۸، ص۶۳۳.
- ↑ شیخ طوسی، التبيان، دار احیاء التراث العربی، ج۸، ص۴۲۳؛ شیخ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق. ج۸، ص۶۳۳.
- ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۸ق. ج۸، ص۶۳۳.
- ↑ طیب، أطیب البیان، ۱۳۶۹-۱۳۷۸ش، ج۱۱، ص۱۹-۲۰.
منابع
- ابنسلیمان، مقاتل، تفسیر مقاتل بن سلیمان، به تصحیح عبدالل محمود شحاته، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۳ق.
- ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان، گردآورنده محمدمهدی ناصح و محمدجعفر یاحقی، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۶۶-۱۳۷۸ش.
- سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، تفسیر الدر المنثور، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۴ق.
- شبر، سید عبدالله، تفسیر القرآن الکریم، قم، مؤسسه دار الهجرة، بیتا.
- شریف لاهیجی، تفسير شريف لاهيجى، گردآورنده جلال الدین محدث، تهران، دفتر نشر داد، ۱۳۷۳ش.
- شیخ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، به تصحیح هاشم رسولی و دیگران، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۰۸ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبيان، گردآورنده احمدحبیب عاملی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
- صادقی تهرانی، محمد، الفرقان، قم، فرهنگ اسلامی، ۱۴۰۶-۱۴۱۰ق.
- طباطبایی، محمد حسین، المیزان، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۵۰-۱۳۵۳ق.
- طیب، عبدالحسین، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، اسلام، ۱۳۶۹-۱۳۷۸ش.
- فیض کاشانی، محمدمحسن، تفسیر الصافی، به تحقیق سید محسن حسینی امینی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ اول، ۱۴۱۶ق.
- مغنیه، محمدجواد، التفسير الکاشف، قم، دار الکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
- مدرسی، سید محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دار محبی الحسین علیه السلام، ۱۴۱۹ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۱-۱۳۷۴ش.