آیه ۱۰۳ سوره توبه
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| نام آیه | آیه ۱۰۳ سوره توبه |
| واقع در سوره | توبه |
| شماره آیه | ۱۰۳ |
| جزء | ۱۱ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | وجوب زکات |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | فقهی |
| درباره | گرفتن زکات و آثار پرداخت زکات و دعا در حق زکاتدهندگان |
| آیات مرتبط | آیه ۶۰ سوره توبه |
آیه ۱۰۳ سوره توبه درباره گروهی از مسلمانان گزارش شده که از رفتن به جنگ تبوک کوتاهی کردند و برای جبران اشتباه خود اموالی را نزد پیامبر(ص) فرستادند، اما پیامبر(ص) آنها نپذیرفت و منتظر دستور خدا ماند؛ تا اینکه این آیه نازل شد و در آن به پیامبر(ص) دستور داد که مقداری از اموال آنان را بگیرد.[۱] خدا در این آیه به پیامبر(ص) امر کرده که بر پرداختکنندگان آن اموال درود بفرستد و برایشان دعا کند که درود پیامبر(ص) سبب آرامش آنها میشود.[۲] در پایان آیه نیز تاکید شده که خدا هم دعای پیامبر(ص) را میشنود، و هم از نیت زکاتدهندگان آگاه است.[۳]
﴿خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا وَصَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلَاتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ١٠٣﴾ ﴿از اموال آنان صدقهای بگیر تا به وسیله آن پاک و پاکیزهشان سازی و برایشان دعا کن زیرا دعای تو برای آنان آرامشی است و خدا شنوای داناست ١٠٣﴾
طبرسی در تفسیر مجمع البیان مقصود از صدقه در این آیه را زکات واجب میداند[۴] و معتقد است همه مسلمانان به پرداخت آن موظفند.[۵] به گفته مکارم شیرازی، هنگامی که پیامبر(ص) به مدینه هجرت کرد و حکومت اسلامی را بنا نهاد، نیاز به بیتالمال پیدا کرد و طبق این آیه از طرف خدا مأموریت یافت که زکات را به صورت مستقیم از مردم بگیرد، نه اینکه خودشان آن را در مصارفش صرف کنند. از آیات دیگر استفاده میشود که حکم وجوب زکات در مکه نازل شده و مسلمانان موظف به انجام آن بودهاند.[۶] مکارم شیرازی، نزول آیه ۱۰۳ توبه را سال دوم هجرت میداند، سپس مصارف زکات در آیه ۶۰ سوره توبه بیان شده که در سال نهم هجرت نازل شده است.[۷]
از نظر علامه طباطبایی عبارت «مِنْ أَمْوالِهِمْ» به این نکته اشاره دارد که زکات از انواع و اصنافِ مختلفی از مالها گرفته میشود، زکات طلا و نقره، زکات حیوانات، و زکات از غَلّات.[۸] فقیهان، گرفتن اموال را با توجه به عبارت «تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ»، برای تطهیر مال و صاحب مال از ناپاکی میدانند.[۹] به گفته مکارم شیرازی، پرداخت زکات، پاککننده فرد از رذایل اخلاقی و اجتماعی نظیر دنیاپرستی و هم رشددهنده اخلاق در افراد نظیر نوعدوستی، و هم سبب پیشرفت جامعه است.[۱۰]
براساس گفته مفسران، این آیه، دلیلی بر جواز فرستادن صلوات بر غیرپیامبر(ص) است[۱۱] و برابر برخی نقلها پیامبر(ص) هنگام دریافت زکات از آل ابیاَوفی فرمود: «ِاللَّهُم َصَلِّ عَلَی آل أبیاَوفی»[۱۲] به گفته عبدالله جوادی آملی، مفسر شیعه، از آنجا که پیامبر(ص) الگوی نیکویی است،[۱۳] میتوان پیامبر(ص) را الگو قرار داد و بر دیگران درود فرستاد.[۱۴]
پانویس
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۹۴ش، ج۳۵، ص۲۱۹.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۹۴ش، ج۳۵، ص۲۱۹.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۸، ص۱۱۹.
- ↑ طبرسی، تفسیر مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۱۰۲.
- ↑ طبرسی، تفسیر مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۱۰۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۸، ص۹.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۸، ص۹.
- ↑ طباطبایی، تفسیر المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۹، ص۳۷۷.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۹۴ش، ج۳۵، ص۲۱۹.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۸، ص۱۱۸ و ۱۱۹.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۴ش، ج۳۵، ص۲۳۱.
- ↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۱۶، ص۱۳۶؛ رضا، تفسیر المنار، ۱۴۱۴ق، ج۱۱، ص۲۱.
- ↑ سوره احزاب، آیه ۲۱.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۹۴ش، ج۳۵، ص۲۳۱.
منابع
- جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم، اسراء، چاپ اول، ۱۳۹۴ش.
- رضا، محمدرشید، تفسیر المنار، لبنان، دارالمعرفه، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، لبنان، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ۱۳۹۰ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تصحیح هاشم رسولی و فضلالله یزدی طباطبایی، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، لبنان، دار إحیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش.