آیه ۱۸ سوره مائده
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | [[سوره مائده]] |
| شماره آیه | ۱۸ |
| جزء | ۶ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | نفی ادعای یهودیان و مسیحیان درباره فرزند خدا بودن و نیز بطلان ادعای قرب و منزلت ویژه آنان |
| آیات مرتبط | آیات ۱۱۱ و ۸۰ سوره بقره |
آیه ۱۸ سوره مائده ادعای یهودیان و مسیحیان درباره فرزندی خدا و برخورداری از منزلتی ویژه نزد او را رد میکند؛ ادعایی که بر پایه نوعی برتریجویی نژادی و با استناد به برداشتی از سخنان حضرت عیسی(ع) در انجیل مطرح شده بود. مفسران در رد این ادعا به عذابهای دنیوی آنان، از جمله مسخ، خواری، تنگدستی و تسلط ستمگران، و نیز عذاب اخروی ناشی از کفر، انکار حقایق الهی، تکذیب پیامبران و نسبتهای ناروا به خداوند استناد کردهاند.
آیه ۱۸ سوره مائده درباره گروهی از یهودیان، از جمله کعب بن اشرف و کعب بن اسید، نازل شد که در پاسخ به هشدار پیامبر(ص)، خود را فرزندان و دوستان خدا میدانستند و
معرفی اجمالی
آیه ۱۸ سوره مائده در ادامه آیه پیشین که بر نفی الوهیت حضرت عیسی(ع) دلالت دارد، به نفی ادعای یهودیان و مسیحیان درباره فرزند خدا بودن و نیز بطلان ادعای قرب و منزلت ویژه آنان نزد خداوند اشاره دارد.[۱]
﴿وَقَالَتِ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى نَحْنُ أَبْنَاءُ اللَّهِ وَأَحِبَّاؤُهُ قُلْ فَلِمَ يُعَذِّبُكُمْ بِذُنُوبِكُمْ بَلْ أَنْتُمْ بَشَرٌ مِمَّنْ خَلَقَ يَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ ١٨﴾ [مائده:18]﴿و یهودان و ترسایان گفتند ما پسران خدا و دوستان او هستیم بگو پس چرا شما را به [کیفر] گناهانتان عذاب میکند [نه] بلکه شما [هم] بشرید از جمله کسانی که آفریدهاست هر که را بخواهد میآمرزد و هر که را بخواهد عذاب میکند و فرمانروایی آسمانها و زمین و آنچه میان آن دو میباشد از آن خداست و بازگشت [همه] به سوی اوست ١٨﴾
به گفته ابنعباس، این آیه درباره گروهی از یهودیان، از جمله کعب بن اشرف و کعب بن اسید، نازل شده است؛، آنان در پاسخ به هشدار پیامبر(ص) درباره خشم الهی، خود را فرزندان و دوستان خدا خواندند و مدعی شدند که اگر خداوند بر آنان خشم گیرد، خشم او مانند خشم پدر بر فرزند، زودگذر خواهد بود.[۲] جوادی آملی از مفسران شیعه معتقد است، اگرچه شأن نزول آیه درباره گروهی خاص از اهل کتاب بوده، اما چون سایر اهل کتاب این ادعا را پذیرفته بودند، قرآن آن را به همه آنان نسبت داده است؛ برخلاف اعتقاد به تثلیث و الوهیت حضرت عیسی(ع) که به گروهی از مسیحیان اختصاص داده شده است.[۳]
ادعای منزلت ویژه نزد خداوند
یهودیان و مسیحیان به سبب برتریجویی نژادی، خود را فرزندان و دوستان خدا میدانستند.[۴] سید محمدحسین طباطبایی، مفسر شیعه، معتقد است مقصود اهلکتاب از فرزندی خداوند، فرزند حقیقی نیست، بلکه آنان با نوعی مجازگویی، برای خود شأن و منزلتی ویژه نزد خداوند قائل بودهاند.[۵] طباطبایی در تأیید این برداشت تفسیری، به آیاتی از کتاب مقدس اشاره میکند که در آنها افرادی چون حضرت آدم، یعقوب، داوود و عیسی(ع) و نیز مؤمنان صالح، فرزندان خدا خوانده شدهاند.[۶] جوادی آملی منشأ این تصور را سخنی از حضرت عیسی(ع) در انجیل میداند که در آن، خداوند پدر او و دیگران معرفی شده است؛ ازاینرو، مسیحیان خود را فرزندان خدا پنداشتند.[۷]
برخی مفسران، آیات ۱۱۱ و ۸۰ سوره بقره را مشابه آیه ۱۸ سوره مائده دانستهاند که در آن آیات، یهودیان و مسیحیان خود را برتر از دیگران دانسته و مدعی بودند تنها آنان وارد بهشت میشوند و عذاب دوزخ نیز جز چند روزی به آنان نمیرسد؛ ادعاهایی که قرآن آنها را رد کرده است.[۸]
عذاب الهی و نفی امتیاز ویژه اهل کتاب
مفسران در فراز آیه «فَلِمَ يُعَذِّبُكُمْ بِذُنُوبِكُمْ، پس خداوند چرا شما را بهخاطر گناهانتان عذاب میکند؟» سه دیدگاه مطرح کردهاند: برخی مفسران مراد از آیه را ناظر به عذاب دنیوی دانسته، و عذابهای دنیوی یهودیان، از جمله مسخ، خواری و تنگدستی و تسلط ستمگران بر یهودیان را نتیجه گناهانی چون کشتن پیامبران، نقض پیمانهای الهی و تحریف آیات خداوند و ارتکاب انواع تجاوزات و طغیان میدانند.[۹] مسیحیان نیز از نظر فساد ناشی از گناهان و نافرمانیها به انواع عذابها، پیش از بعثت پیامبر اسلام و پس از آن گرفتار شدهاند.[۱۰] همانگونه که تاریخ بسیاری از این حوادث را ثبت کرده و در سورههایی از قرآن به آن شاره شده است.[۱۱]
گروهی دیگر، این فراز آیه را ناظر به عذاب اخروی دانستهاند و معتقدند، مقصود، عذابی است که یهودیان و مسیحیان بهسبب کفر، انکار حقایق الهی، تکذیب پیامبران و نسبتهای ناروا به خداوند، در آخرت گرفتار آن خواهند شد.[۱۲] در مقابل این دو گروه، برخی مفسران هر دو نوع عذاب دنیوی و اخروی را مراد آیه دانستهاند.[۱۳]
به گفته مفسران، فراز «بَلْ أَنْتُمْ بَشَرٌ مِمَّنْ خَلَقَ» که در رد برتریجویی نژادی اهل کتاب بیان شده، یهودیان و مسیحیان را مانند سایر انسانها دانسته که از امتیاز ویژهای برخوردار نستند؛ ازاینرو، در برابر اعمال ناشایست خود، مؤاخذه و عذاب میشوند و و همانند دیگران در مراحل مختلف زندگی با شکستها و ناکامیهایی روبهرو میشوند.[۱۴] همچنین اختیار آمرزش و عذاب به خداوند نسبت داده شده تا نشان دهد که آن دو جلوهای از مالکیت مطلق خداوند بر آسمانها و زمین هستند.[۱۵]
منابع
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۹ش، ج۲۲، ص۲۰۹.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۲۷۲.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۹ش، ج۲۲، ص۲۱۱.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۹ش، ج۲۲، ص۲۰۹.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۵، ص۲۴۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۵، ص۲۴۸.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۹ش، ج۲۲، ص۲۱۱.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۴، ص۳۲۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۵، ص۲۵۰.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۵، ص۲۵۰.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۵، ص۲۵۰.
- ↑ ابنکثیر، تفسیر القرآن العظیم، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۶۲.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۹ش، ج۲۲، ص۲۱۱ و ۲۱۲.
- ↑ بروجردی، تفسیر شمس، ۱۳۹۷ش، ج۲، ص۲۷۶ و ۲۷۷.
- ↑ بروجردی، تفسیر شمس، ۱۳۹۷ش، ج۲، ص۲۷۷.
منابع
- ابنکثیر، اسماعیل بن عمر، تفسیر القرآن العظیم، محقق: محمد حسین شمس الدین، بیروت، دار الكتب العلمية، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
- بروجردی، مصطفی، تفسیر شمس، قم، موسسه بوستان کتاب، چاپ اول، ۱۳۹۷ش.
- جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم، اسراء، چاپ اول، ۱۳۸۹ش.
- دره، محمد علی طه، تفسیر القرآن الکریم و اعرابه و بیانه، بیروت، دار ابن کثیر، چاپ اول، ۱۴۳۰ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ۱۳۹۰ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تصحیح: فضلالله یزدی طباطبایی، هاشم رسولی، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش.