سوره فُرقان بیست‌وپنجمین سوره قرآن و از سوره‌های مکی است که در جزءهای هجدهم و نوزدهم قرار دارد. این سوره در ترتیب نزول، چهل‌ودومین سوره نازل‌شده بر پیامبر(ص) است و ۷۷ آیه، ۸۹۷ کلمه و ۳۸۷۷ حرف دارد. نام آن از واژه «فرقان» در آیه نخست، به‌معنای جداکننده حق از باطل، گرفته شده است. سوره فرقان از سوره‌های مثانی به شمار می‌رود و آیه ۶۰ آن سجدهمستحب دارد. در روایاتی از پیامبر(ص) و امام کاظم(ع)، برای تلاوت این سوره فضیلت‌هایی مانند محشور شدن با ایمان به رستاخیز، ورود بدون حساب به بهشت و در امان ماندن از عذاب و حسابرسی نقل شده است.
سوره فُرقان بیست‌وپنجمین سوره قرآن و از سوره‌های مکی است که در جزءهای هجدهم و نوزدهم قرآن قرار دارد. نام این سوره از نخستین آیه آن گرفته شده و به معنای جداکننده حق و باطل است؛ در این آیه، قرآن به‌عنوان جداکننده حق و باطل معرفی شده است.[۱] سوره فرقان در ترتیب نزول، چهل‌ودومین سوره نازل‌شده بر پیامبر(ص) و در ترتیب کنونی مصحف، بیست‌وپنجمین سوره است.[۲] این سوره ۷۷ آیه، ۸۹۷ کلمه و ۳۸۷۷ حرف دارد و از سوره‌های مثانی به شمار می‌رود. آیه ۶۰ آن نیز دارای سجده مستحب است.[۳]
از موضوعات اصلی سوره فرقان می‌توان به پاسخ قرآن به بهانه‌های مشرکان برای نپذیرفتن اسلام و رسالت پیامبر(ص)، مبارزه با شرک، سرگذشت اقوام پیشین، نشانه‌های توحید و عظمت خداوند در طبیعت، حسرت در قیامت و مقایسه ویژگی‌های مؤمنان و کافران اشاره کرد. این سوره به سرگذشت موسی(ع) و هارون(ع) و اقوامی مانند قوم نوح(ع)، عاد، ثمود، اصحاب رس و قوم لوط نیز می‌پردازد و سرانجام اقوامی را یادآور می‌شود که پیامبران را تکذیب کردند و به عذاب الهی گرفتار شدند.[۴] بخش پایانی سوره، از آیه ۶۳ تا پایان، به معرفی ویژگی‌های «عبادالرحمن» اختصاص دارد.[۵]
محل برخورد دو دریای بالتیک و دریای شمال در دانمارک.
شأن نزول و روایات تفسیری سوره فرقان
براساس گزارش المیزان، گروهی از مشرکان نزد پیامبر(ص) رفتند و به او پیشنهاد مال و منصب دادند. پیامبر(ص) اعلام کرد که رسالت خود را با انگیزه دستیابی به مال، سلطنت یا شهرت انجام نمی‌دهد. مشرکان پس از آن، با طرح درخواست‌هایی مانند همراهی فرشته و داشتن باغ و قصر، بهانه‌های دیگری برای نپذیرفتن رسالت مطرح کردند. در پی این ماجرا، آیات ۷ تا ۲۰ سوره فرقان نازل شد. در آیه ۲۰، قرار گرفتن برخی انسان‌ها وسیله آزمون برخی دیگر و ضرورت صبر مورد تأکید قرار گرفته است.[۶]
در روایات تفسیری سوره فرقان، موضوعاتی مانند بطلان یا پذیرفته نشدن اعمال، ولایت و وصایت امام علی(ع) و پیامدهای رویگردانی از هدایت الهی مطرح شده است. در روایتی ذیل آیه ۲۳، از پیامبر(ص) نقل شده است که گروهی در قیامت با اعمال نیک فراوان حاضر می‌شوند، اما اعمالشان باطل می‌شود و ارتکاب حرام از عوامل آن دانسته شده است.[۷] در روایات دیگر نیز نپذیرفتن ولایت اهل‌بیت(ع)، غیبت، دنیا‌دوستی، تکبر، خودپسندی، حسد، ریا و نپرداختن زکات از عوامل بطلان یا پذیرفته نشدن اعمال شمرده شده است.[۸]
در روایاتی ذیل آیه ۲۷، واژه «سبیل» بر امام علی(ع) تطبیق شده است. همچنین در روایتی، پیامبر(ص) در تفسیر تعبیر «جنب الله» در آیه ۵۶ سوره زمر، امام علی(ع) را وصی و راه رسیدن به خود پس از رحلت معرفی کرده است.[۹] در روایات ذیل آیه ۲۸ نیز مطالبی درباره وصایت امام علی(ع) و غصب ولایت ایشان نقل شده است.[۱۰]
آیه ۳۰ سوره فرقان: این آیه از آیات مرتبط با مهجوریت قرآن است.[۱۱] مفسران و اندیشمندان شیعه، مهجوریت قرآن را در مواردی مانند نخواندن، تدبر نکردن و عمل نکردن به آن،[۱۲] جدایی قرآن از سیاست[۱۳] و اهل‌بیت(ع) و ناآگاهی از جایگاه آن در زندگی[۱۴] دانسته‌اند. در روایات بر تلاوت روزانه ۵۰ آیه از قرآن[۱۵] و خواندن آن در نماز برای خروج از مهجوریت تأکید شده است.[۱۶]
آیه ۴۸ سوره فرقان: این آیه از آیات الاحکام به شمار می‌رود. بر اساس این آیه، از تعبیر «ماءً طَهُورًا» درباره آب، بر پاک بودن و پاک‌کنندگی آن استدلال شده است.[۱۷]
آیه ۵۳ سوره فرقان: این آیه به عظمت و قدرت خداوند در نظام آفرینش و قرار دادن حائلی میان آب‌های شور و شیرین اشاره دارد.[۱۸] در روایتی از امام باقر(ع) آمده است که هر یک از این دو دریا یا رود از تجاوز به حریم دیگری و تغییر دادن طعم آن منع شده است.[۱۹]
آیه ۵۹ سوره فرقان: این آیه بیانگر قدرت، سلطه و تدبیر خداوند بر نظام هستی و آفرینش آسمانها و زمین در شش روز است.[۲۰] در تفسیر این آیه، «روز» به معنای بخشی از زمان یا «دوران» نیز دانسته شده و لزوماً به دوره بیست‌وچهارساعته محدود نشده است.[۲۱]
آیات ۶۳ تا ۷۶ سوره فرقان: این آیات به معرفی «عبادالرحمن» و ویژگی‌های اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی آنان و رابطه‌شان با خداوند در خلوت و شب می‌پردازد.[۲۲] دوازده ویژگی عبادالرحمن عبارت‌اند از: فروتنی، بردباری در برابر جاهلان، شب‌زنده‌داری، بیم از عذاب الهی، میانه‌روی در انفاق، توحید و پرهیز از شرک، پرهیز از قتل نفس، رعایت عفت، دوری از مجالس باطل، پرهیز از لغو، تدبر در آیات الهی و درخواست همسر و فرزند شایسته.[۲۳]
آیه ۷۰ سوره فرقان: این آیه توبه، ایمان و عمل صالح را زمینه رهایی از گناهان و تبدیل سیئات به حسنات می‌داند.[۲۴] علامه طباطبایی این تبدیل را دگرگونی آثار گناه در پی تحول انسان از طریق توبه، ایمان و عمل صالح تفسیر کرده است.[۲۵] در روایتی از پیامبر(ص)، محبت اهل‌بیت(ع) و در روایتی از امام صادق(ع)، زیارت امام حسین(ع) از عوامل تبدیل سیئات به حسنات دانسته شده است.[۲۶]
آیه ۷۷ سوره فرقان: این آیه بر پیامدهای رویگردانی از خداوند و نپذیرفتن پیامبر(ص) و قرآن تأکید دارد و بیان می‌کند که چنین رویکردی موجب بی‌اعتباری انسان نزد خداوند و گرفتار شدن او به عذاب الهی می‌شود.[۲۷]
فضیلت تلاوت سوره فرقان
در مجمع البیان، روایتی از پیامبر(ص) درباره فضیلت تلاوت سوره فرقان نقل شده است. براساس این روایت، تلاوت این سوره موجب می‌شود فرد در قیامت با ایمان به برانگیخته شدن مردگان محشور شود و بدون حساب وارد بهشت گردد.[۲۸] همچنین شیخ صدوق از امام کاظم(ع) نقل کرده است که تلاوت سوره فرقان در شب، موجب در امان ماندن از عذاب و حسابرسی و ورود به فردوس اعلی می‌شود.[۲۹]
﴿همان کس که فرمانروایی آسمانها و زمین از آن اوست و فرزندی اختیار نکرده و برای او شریکی در فرمانروایی نبوده است و هر چیزی را آفریده و بدان گونه که درخور آن بوده اندازه‌گیری کرده است ٢﴾
﴿و به جای او خدایانی برای خود گرفته‌اند که چیزی را خلق نمی‌کنند و خود خلق شده‌اند و برای خود نه زیانی را در اختیار دارند و نه سودی را و نه مرگی را در اختیار دارند و نه حیاتی و نه رستاخیزی را ٣﴾
﴿و کسانی که کفر ورزیدند گفتند این [کتاب] جز دروغی که آن را بربافته [چیزی] نیست و گروهی دیگر او را بر آن یاری کرده‌اند و قطعا [با چنین نسبتی] ظلم و بهتانی به پیش آوردند ٤﴾
﴿بزرگ [و خجسته] است کسی که اگر بخواهد بهتر از این را برای تو قرار می‌دهد باغهایی که جویبارها از زیر [درختان] آن روان خواهد بود و برای تو کاخها پدیدمی‌آورد ١٠﴾
﴿می‌گویند منزهی تو ما را نسزد که جز تو دوستی برای خود بگیریم ولی تو آنان و پدرانشان را برخوردار کردی تا [آنجا که] یاد [تو] را فراموش کردند و گروهی هلاک‌شده بودند ١٨﴾
﴿قطعا [خدایانتان] در آنچه می‌گفتید شما را تکذیب کردند در نتیجه نه می‌توانید [عذاب را از خود] دفع کنید و نه [خود را] یاری نمایید و هر کس از شما شرک ورزد عذابی سهمگین به او می‌چشانیم ١٩﴾
﴿و پیش از تو پیامبران [خود] را نفرستادیم جز اینکه آنان [نیز] غذا می‌خوردند و در بازارها راه می‌رفتند و برخی از شما را برای برخی دیگر [وسیله] آزمایش قرار دادیم آیا شکیبایی می‌کنید و پروردگار تو همواره بیناست ٢٠﴾
﴿و کسانی که کافر شدند گفتند چرا قرآن یکجا بر او نازل نشده است این گونه [ما آن را به تدریج نازل کردیم] تا قلبت را به وسیله آن استوار گردانیم و آن را به آرامی [بر تو] خواندیم ٣٢﴾
﴿و قوم نوح را آنگاه که پیامبران [خدا] را تکذیب کردند غرقشان ساختیم و آنان را برای [همه] مردم عبرتی گردانیدیم و برای ستمکاران عذابی پر درد آماده کرده‌ایم ٣٧﴾
﴿چیزی نمانده بود که ما را از خدایانمان اگر بر آن ایستادگی نمی‌کردیم منحرف کند و هنگامی که عذاب را می‌بینند به زودی خواهند دانست چه کسی گمراه‌تر است ٤٢﴾
﴿همان کسی که آسمانها و زمین و آنچه را که میان آن دو است در شش روز آفرید آنگاه بر عرش استیلا یافت رحمتگر عام [اوست] در باره وی از خبره‌ای بپرس [که می‌داند ٥٩﴾
﴿و چون به آنان گفته شود [خدای] رحمان را سجده کنید می‌گویند رحمان چیست آیا برای چیزی که ما را [بدان] فرمان می‌دهی سجده کنیم و بر رمیدنشان می‌افزاید ٦٠﴾
﴿و کسانی‌اند که با خدا معبودی دیگر نمی‌خوانند و کسی را که خدا [خونش را] حرام کرده است جز به حق نمی‌کشند و زنا نمی‌کنند و هر کس اینها را انجام دهد سزایش را دریافت خواهد کرد ٦٨﴾
﴿بگو اگر دعای شما نباشد پروردگارم هیچ اعتنایی به شما نمی‌کند در حقیقت شما به تکذیب پرداخته‌اید و به زودی [عذاب بر شما] لازم خواهد ٧٧﴾
﴿بزرگ [و خجسته] است کسی که بر بنده خود فرقان [=کتاب جداسازنده حق از باطل] را نازل فرمود تا برای جهانیان هشداردهنده‌ای باشد ١ همان کس که فرمانروایی آسمانها و زمین از آن اوست و فرزندی اختیار نکرده و برای او شریکی در فرمانروایی نبوده است و هر چیزی را آفریده و بدان گونه که درخور آن بوده اندازه‌گیری کرده است ٢ و به جای او خدایانی برای خود گرفته‌اند که چیزی را خلق نمی‌کنند و خود خلق شده‌اند و برای خود نه زیانی را در اختیار دارند و نه سودی را و نه مرگی را در اختیار دارند و نه حیاتی و نه رستاخیزی را ٣ و کسانی که کفر ورزیدند گفتند این [کتاب] جز دروغی که آن را بربافته [چیزی] نیست و گروهی دیگر او را بر آن یاری کرده‌اند و قطعا [با چنین نسبتی] ظلم و بهتانی به پیش آوردند ٤ و گفتند افسانه‌های پیشینیان است که آنها را برای خود نوشته و صبح و شام بر او املا می‌شود ٥ بگو آن را کسی نازل ساخته است که راز نهانها را در آسمانها و زمین می‌داند و هموست که همواره آمرزنده مهربان است ٦ و گفتند این چه پیامبری است که غذا می‌خورد و در بازارها راه می‌رود چرا فرشته‌ای به سوی او نازل نشده تا همراه وی هشداردهنده باشد ٧ یا گنجی به طرف او افکنده نشده یا باغی ندارد که از [بار و ب ر] آن بخورد و ستمکاران گفتند جز مردی افسون‌شده را دنبال نمی‌کنید ٨ بنگر چگونه برای تو م ث لها زدند و گمراه شدند در نتیجه نمی‌توانند راهی بیابند ٩ بزرگ [و خجسته] است کسی که اگر بخواهد بهتر از این را برای تو قرار می‌دهد باغهایی که جویبارها از زیر [درختان] آن روان خواهد بود و برای تو کاخها پدیدمی‌آورد ١٠ [نه] بلکه [آنها] رستاخیز را دروغ خواندند و برای هر کس که رستاخیز را دروغ خوان د آتش سوزان آماده کرده‌ایم ١١ چون [دوزخ] از فاصله‌ای دور آنان را ببیند خشم و خروشی از آن می‌شنوند ١٢ و چون آنان را در تنگنایی از آن به زنجیر کشیده بیندازند آنجاست که مرگ [خود] را می‌خواهند ١٣ امروز یک بار هلاک [خود] را مخواهید و بسیار هلاک [خود] را بخواهید ١٤ بگو آیا این [عقوبت] بهتر است‌یا بهشت جاویدان که به پرهیزگاران وعده داده شده است که پاداش و سرانجام آنان است ١٥ جاودانه هر چه بخواهند در آنجا دارند پروردگار تو مسؤول [تحقق] این وعده است ١٦ و روزی که آنان را با آنچه به جای خدا می‌پرستند محشور می‌کند پس می‌فرماید آیا شما این بندگان مرا به بیراهه کشاندید یا خود گمراه شدند ١٧ می‌گویند منزهی تو ما را نسزد که جز تو دوستی برای خود بگیریم ولی تو آنان و پدرانشان را برخوردار کردی تا [آنجا که] یاد [تو] را فراموش کردند و گروهی هلاک‌شده بودند ١٨ قطعا [خدایانتان] در آنچه می‌گفتید شما را تکذیب کردند در نتیجه نه می‌توانید [عذاب را از خود] دفع کنید و نه [خود را] یاری نمایید و هر کس از شما شرک ورزد عذابی سهمگین به او می‌چشانیم ١٩ و پیش از تو پیامبران [خود] را نفرستادیم جز اینکه آنان [نیز] غذا می‌خوردند و در بازارها راه می‌رفتند و برخی از شما را برای برخی دیگر [وسیله] آزمایش قرار دادیم آیا شکیبایی می‌کنید و پروردگار تو همواره بیناست ٢٠ و کسانی که به لقای ما امید ندارند گفتند چرا فرشتگان بر ما نازل نشدند یا پروردگارمان را نمی‌بینیم قطعا در مورد خود تکبر ورزیدند و سخت‌سرکشی کردند ٢١ روزی که فرشتگان را ببینند آن روز برای گناهکاران بشارتی نیست و می‌گویند دور و ممنوع [آید از رحمت‌خدا ٢٢ و به هر گونه کاری که کرده‌اند می‌پردازیم و آن را [چون] گ ردی پراکنده‌می‌سازیم ٢٣ آن روز جایگاه اهل بهشت بهتر و استراحتگاهشان نیکوتر است ٢٤ و روزی که آسمان با ابری سپید از هم می‌شکافد و فرشتگان نزول یابند ٢٥ آن روز فرمانروایی بحق از آن [خدای] رحمان است و روزی است که بر کافران بسی دشوار است ٢٦ و روزی است که ستمکار دستهای خود را می‌گزد [و] می‌گوید ای کاش با پیامبر راهی برمی‌گرفتم ٢٧ ای وای کاش فلانی را دوست [خود] نگرفته بودم ٢٨ او [بود که] مرا به گمراهی کشانید پس از آنکه قرآن به من رسیده بود و شیطان همواره فروگذارنده انسان است ٢٩ و پیامبر [خدا] گفت پروردگارا قوم من این قرآن را رها کردند ٣٠ و این گونه برای هر پیامبری دشمنی از گناهکاران قرار دادیم و همین بس که پروردگارت راهبر و یاور توست ٣١ و کسانی که کافر شدند گفتند چرا قرآن یکجا بر او نازل نشده است این گونه [ما آن را به تدریج نازل کردیم] تا قلبت را به وسیله آن استوار گردانیم و آن را به آرامی [بر تو] خواندیم ٣٢ و برای تو م ث لی نیاوردند مگر آنکه [ما] حق را با نیکوترین بیان برای تو آوردیم ٣٣ کسانی که به رو درافتاده به سوی جهنم رانده می‌شوند آنان بدترین جای و گم‌ترین راه را دارند ٣٤ و به یقین [ما] به موسی کتاب [آسمانی] عطا کردیم و برادرش هارون را همراه او دستیار[ش] گردانیدیم ٣٥ پس گفتیم هر دو به سوی قومی که نشانه‌های ما را به دروغ گرفتند بروید پس [ما] آنان را به سختی هلاک نمودیم ٣٦ و قوم نوح را آنگاه که پیامبران [خدا] را تکذیب کردند غرقشان ساختیم و آنان را برای [همه] مردم عبرتی گردانیدیم و برای ستمکاران عذابی پر درد آماده کرده‌ایم ٣٧ و [نیز] عادیان و ثمودیان و اصحاب ر س و نسلهای بسیاری میان این [جماعتها] را [هلاک کردیم ٣٨ و برای همه آنان م ث لها زدیم و همه را زیر و ز ب ر کردیم ٣٩ و قطعا بر شهری که باران بلا بر آن بارانده شد گذشته‌اند مگر آن را ندیده‌اند [چرا] ولی امید به زنده‌شدن ندارند ٤٠ و چون تو را ببینند جز به ریشخندت نگیرند [که] آیا این همان کسی است که خدا او را به رسالت فرستاده است ٤١ چیزی نمانده بود که ما را از خدایانمان اگر بر آن ایستادگی نمی‌کردیم منحرف کند و هنگامی که عذاب را می‌بینند به زودی خواهند دانست چه کسی گمراه‌تر است ٤٢ آیا آن کس که هوای [نفس] خود را معبود خویش گرفته است دیدی آیا [می‌توانی] ضامن او باشی ٤٣ یا گمان داری که بیشترشان می‌شنوند یا می‌اندیشند آنان جز مانند ستوران نیستند بلکه گمراه‌ترند ٤٤ آیا ندیده‌ای که پروردگارت چگونه سایه را گسترده است و اگر می‌خواست آن را ساکن قرار می‌داد آنگاه خورشید را بر آن دلیل گردانیدیم ٤٥ سپس آن [سایه] را اندک اندک به سوی خود بازمی‌گیریم ٤٦ و اوست کسی که شب را برای شما پوششی قرار داد و خواب را [مایه] آرامشی و روز را زمان برخاستن [شما] گردانید ٤٧ و اوست آن کس که بادها را نویدی پیشاپیش رحمت‌خویش [=باران] فرستاد و از آسمان آبی پاک فرود آوردیم ٤٨ تا به وسیله آن سرزمینی پژمرده را زنده گردانیم و آن را به آنچه خلق کرده‌ایم از دامها و انسانهای بسیار بنوشانیم ٤٩ و قطعا آن [پند] را میان آنان گوناگون ساختیم تا توجه پیدا کنند و[لی] بیشتر مردم جز ناسپاسی نخواستند ٥٠ و اگر می‌خواستیم قطعا در هر شهری هشداردهنده‌ای برمی‌انگیختیم ٥١ پس از کافران اطاعت مکن و با [الهام گرفتن از] قرآن با آنان به جهادی بزرگ بپرداز ٥٢ و اوست کسی که دو دریا را موج‌زنان به سوی هم روان کرد این یکی شیرین [و] گوارا و آن یکی شور [و] تلخ است و میان آن دو مانع و حریمی استوار قرار داد ٥٣ و اوست کسی که از آب بشری آفرید و او را [دارای خویشاوندی] نسبی و دامادی قرار داد و پروردگار تو همواره تواناست ٥٤ و غیر از خدا چیزی را می‌پرستند که نه سودشان می‌دهد و نه زیانشان می‌رساند و کافر همواره در برابر پروردگار خود همپشت [شیطان] است ٥٥ و تو را جز بشارتگر و بیم‌دهنده نفرستادیم ٥٦ بگو بر این [رسالت] اجری از شما طلب نمی‌کنم جز اینکه هر کس بخواهد راهی به سوی پروردگارش [در پیش] گیرد ٥٧ و بر آن زنده که نمی‌میرد توکل کن و به ستایش او تسبیح گوی و همین بس که او به گناهان بندگانش آگاه است ٥٨ همان کسی که آسمانها و زمین و آنچه را که میان آن دو است در شش روز آفرید آنگاه بر عرش استیلا یافت رحمتگر عام [اوست] در باره وی از خبره‌ای بپرس [که می‌داند ٥٩ و چون به آنان گفته شود [خدای] رحمان را سجده کنید می‌گویند رحمان چیست آیا برای چیزی که ما را [بدان] فرمان می‌دهی سجده کنیم و بر رمیدنشان می‌افزاید ٦٠ [فرخنده و] بزرگوار است آن کسی که در آسمان برجهایی نهاد و در آن چراغ و ماهی نوربخش قرار داد ٦١ چو اوست کسی که برای هر کس که بخواهد عبرت گیرد یا بخواهد سپاسگزاری نماید شب و روز را جانشین یکدیگر گردانید ٦٢ و بندگان خدای رحمان کسانی‌اند که روی زمین به نرمی گام برمی‌دارند و چون نادانان ایشان را طرف خطاب قرار دهند به ملایمت پاسخ می‌دهند ٦٣ و آنانند که در حال سجده یا ایستاده شب را به روز می‌آورند ٦٤ و کسانی اند که می‌گویند پروردگارا عذاب جهنم را از ما بازگردان که عذابش سخت و دایمی است ٦٥ و در حقیقت آن بد قرارگاه و جایگاهی است ٦٦ و کسانی اند که چون انفاق کنند نه ولخرجی می‌کنند و نه تنگ می‌گیرند و میان این دو [روش] حد وسط را برمی‌گزینند ٦٧ و کسانی‌اند که با خدا معبودی دیگر نمی‌خوانند و کسی را که خدا [خونش را] حرام کرده است جز به حق نمی‌کشند و زنا نمی‌کنند و هر کس اینها را انجام دهد سزایش را دریافت خواهد کرد ٦٨ برای او در روز قیامت عذاب دو چندان می‌شود و پیوسته در آن خوار می‌ماند ٦٩ مگر کسی که توبه کند و ایمان آورد و کار شایسته کند پس خداوند بدیهایشان را به نیکیها تبدیل می‌کند و خدا همواره آمرزنده مهربان است ٧٠ و هر کس توبه کند و کار شایسته انجام دهد در حقیقت به سوی خدا بازمی‌گردد ٧١ و کسانی‌اند که گواهی دروغ نمی‌دهند و چون بر لغو بگذرند با بزرگواری می‌گذرند ٧٢ و کسانی‌اند که چون به آیات پروردگارشان تذکر داده شوند کر و کور روی آن نمی‌افتند ٧٣ و کسانی اند که می‌گویند پروردگارا به ما از همسران و فرزندانمان آن ده که مایه روشنی چشمان [ما] باشد و ما را پیشوای پرهیزگاران گردان ٧٤ اینانند که به پاس آنکه صبر کردند غرفه[های بهشت را] پاداش خواهند یافت و در آنجا با سلام و درود مواجه خواهند شد ٧٥ در آنجا جاودانه خواهند ماند چه خوش قرارگاه و مقامی ٧٦ بگو اگر دعای شما نباشد پروردگارم هیچ اعتنایی به شما نمی‌کند در حقیقت شما به تکذیب پرداخته‌اید و به زودی [عذاب بر شما] لازم خواهد ٧٧﴾
