آیه وسیله

مقاله قابل قبول
شناسه ناقص
از ویکی شیعه
آیه وسیله
Wasila verse.jpg
مشخصات آیه
نام آیه وسیله
واقع در سوره مائده
شماره آیه ۳۵
جزء ۶
اطلاعات محتوایی
مکان نزول مدینه
موضوع اعتقادی
درباره آماده‌سازی وسیله تقرب به خدا؛ مشروعیت توسل
سایر دعوت به تقوا و جهاد در راه خدا

آیه وسیله (مائده: ۳۵) شرط رستگاری انسان را رعایت تقوای الهی، انتخاب وسیله‌ای برای تقرب به خدا و همچنین جهاد در راه خدا می‌داند.

مفسران، منظور از وسیله در این آیه را ایمان به خدا و رسولش، انجام عمل صالح، نماز، روزه، شفاعت پیامبران و امامان و سوگند دادن خدا به مقام پیامبران و امامان دانسته‌اند.

متن و ترجمه آیه

یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَابْتَغُوا إِلَیهِ الْوَسِیلَةَ وَجَاهِدُوا فِی سَبِیلِهِ لَعَلَّکمْ تُفْلِحُونَ ﴿۳۵﴾
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از خدا پروا کنید؛ و به او [توسل و] تقرب جویید؛ و در راهش جهاد کنید، باشد که رستگار شوید.(۳۵)

مفهوم شناسی

هر چند در آیه از واژه وسیله استفاده شده و برخی بر این باورند که میان دو واژه وسیله و واسطه تفاوت هایی وجود دارد و کاربرد واسطه را در جایی می‌دانند که واقعا چیزی میان دو چیز قرار بگیرد بر خلاف وسیله که وساطت به معنای حضور چیزی بین دو چیز در کار نسیت و معتقدند که به کاربردن واژه واسطه برای پیامبر و امامان نادرست است.[نیازمند منبع] ولی با این همه در متون معارفی و تحقیقات در حوزه علوم قرآنی و دین و امام شناسی واژه واسطه نیز به چشم می خورد، گاه این دو واژه در کنار هم به یه یک معنی به کار رفته است.[۱][یادداشت ۱] علامه طباطبایی نیز در بحث شفاعت وتقسیم آن به شفاعت تکوینی وتشریعی، تمام مخلوقات را چون واسطه هایی میان بنده و خداوند دانسته آنها را به عنوان شفعاء معرفی کرده است. [۲] و در آیه ۱۴۳ سوره بقره نیز امت وسط را کسانی دانسته که میان خداوند و بندگان واسطه هستند و دارای مقام شفاعت و گواهی بر اعمال انسان ها هستند. [۳] وی نیز هم چنان پیامبر را به عنوان واسطه میان خدوند وخلقش می داند و تصریح می کند که: «فللرسول شرف الوساطة بين الله سبحانه وبين عباده وللنبى شرف العلم بالله وبما عنده» [۴]

محتوای آیه

واژه وسیله در آیه ۳۵ سوره مائده را به رساندن خود و یا تقرب به چیزی از روی میل و رغبت معنا کرده‌اند و حقیقت وسیله به سوی خداوند را رعایت راه و روش او به وسیله علم و عبادت و جستجوی مکارم شریعت دانسته‌اند ؛ مفردات بر این باور است که میان وسیله با وصیله تفاوت است زیرا در مفهوم وسیله ، میل ورغبت نهفته است. واسل به سوی خدا به معنای راغب ورغبت کننده به خداست. [۵] به این معنا که اولا به احکام الهی علم پیدا شود و در ثانی به بندگی او بپردازند و در نهایت در پی عمل به مستحبات شریعت باشند.[۶] علامه طباطبایی وسیله در این آیه را نوعی توصل(ارتباط) معنوی میان انسان با خدا که منزه از مکان و جسمانیت است، می‌داند؛ رابطه‌ای که جز با عبودیت ایجاد نمی‌شود و علم و عمل که در تعریف راغب اصفهانی بود را از لوازم وسیله قرار می‌دهد.[۷]
این آیه رسیدن به رستگاری را در پیمودن سه راهکار رعایت تقوای الهی، انتخاب وسیله‌ای برای تقرب به پروردگار و جهاد در راه خدا دانسته است.[۸] برخی جهاد را در این آیه به صورت عام که هم شامل جهاد با کفار و هم جهاد با نفس باشد، تفسیر کرده‌ و معتقدند بیان جهاد در راه خدا بعد از بیان انتخاب وسیله تقرب به خدا از قبیل ذکر خاص بعد از عام است یعنی جهاد از مصادیق وسایل تقرب به خداوند است.[۹]

مصادیق وسیله

مفسران منظور از وسیله را در این آیه بسیار وسیع دانسته و شامل هر کاری و چیزی که باعث نزدیک شدن به خداوند گردد، می‌دانند و مهم‌ترین این وسایل را طاعت و عبادت خداوند و ترک معصیت معرفی کرده‌اند.[۱۰] برخی از مفسران با استناد به روایتی از امام علی(ع)[۱۱] وسایل تقرب به خداوند را در ایمان به خدا و رسولش، جهاد در راه خدا، نماز، روزه، زکات، انفاق، حج، عمره، صله رحم، صدقه آشکار و مخفی و ذکر خدا دانسته‌اند.[۱۲]
شفاعت پیامبران، امامان و بندگان صالح خدا، همچنین پیروی از پیامبر و امام و سوگند دادن خدا به مقام پیامبران، امامان و صالحان به ویژه پیامبر اسلام(ص) و اهل بیت او را با استناد به آیات[۱۳] و روایات[۱۴] از مصادیق وسیله در آیه دانسته‌اند.[۱۵]

پانویس

  1. المصطفوي، حسن، التحقيق في كلمات القرآن الكريم، ج۴، ص۲۶۰
  2. الطباطبائي، الميزان في تفسير القرآن، ج۱، ص۱۷۱
  3. العلامة الطباطبائي، الميزان في تفسير القرآن، ج۱۷ ص۱۷۳
  4. العلامة الطباطبائي، الميزان في تفسير القرآن، ج۲، ص۱۴۰
  5. راغب اصفهانی، مفردات، ۱۴۱۲ق، ذیل واژه وسل.
  6. موسوی همدانی، ترجمه تفسیر المیزان، ۱۳۷۴ش، ج۵، ص۵۳۵.
  7. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۵، ص۳۲۸.
  8. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۴، ص۳۶۴.
  9. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۵، ص۳۲۸.
  10. طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۲۹۳؛ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۱۱، ص۳۴۹.
  11. ابن شعبه حرانی، تحف العقول، ۱۴۰۴ق، ص۱۴۹.
  12. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۴، ص۳۶۴.
  13. سوره نساء، آیه ۶۴؛ سوره یوسف، آیه ۹۷؛ سوره توبه آیه ۱۱۴.
  14. حویزی، تفسیر نور الثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۶۲۵-۶۲۶؛ سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۶۰.
  15. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۴، ص۳۶۴.
  1. مصطفوی در داستان بارداری حضرت مریم به عیسی او را وسیله و واسطه‌ای برای نفح الهی و خلقت عیسی دانسته است :و ان كان النفخ في الظاهر متوجّها الى مريم عليها السلام، لعدم وجود ولد له حين النفخ، فهي وسيله و واسطة بها قد تحقّقت هذه الآية العظيمة.

منابع

  • ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول، تصحیح علی‌اکبر غفاری، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۰۴ق.
  • حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، تصحیح هاشم رسولی، قم، اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن، لبنان - سوریه،‌ دار العلم- الدار الشامیة‌، ۱۴۱۲ق.
  • سیوطی، عبدالرحمن، الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور، قم، کتابخانه حضرت آیت‌الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق.
  • طباطبایی، محمدحسین، المیزان، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
  • طباطبایی، محمدحسین، ترجمه تفسیر المیزان، مترجم محمدباقر موسوی همدانی، قم، جامعه مدرسین، ۱۳۷۴ش.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
  • فخر رازی، محمد بن عمر، التفسر الکبیر، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران،‌ دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۱ش.