آیه قصر
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| نام آیه | آیه قصر |
| واقع در سوره | نساء |
| شماره آیه | ۱۰۱ |
| جزء | ۵ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | فقهی |
| درباره | حکم نماز در سفر |
آیه قَصْر صدویکمین آیه سوره نساء[۱] که براساس آن مسافر باید نماز را شکسته بخواند.[۲] این حکم به مناسبتِ بیان موضوع هجرت در آیه قبل، به آن پرداخته شده است.[۳] از نظر مفسران و فقیهان شیعه، مراد از قصر در این آیه، همان نماز مسافر است که تنها در نمازهای چهار رکعتی ظاهر میشود.[۴]
﴿وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنَّ الْكَافِرِينَ كَانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبِينًا ١٠١﴾ [نساء:101]|﴿و چون در زمین سفر کردید اگر بیم داشتید که آنان که کفر ورزیدهاند به شما آزار برسانند گناهی بر شما نیست که نماز را کوتاه کنید چرا که کافران پیوسته برای شما دشمنی آشکارند ١٠١﴾
برخی معتقدند مراد از این تعبیر «فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ» برای از میان برداشتن توهمی است که در ذهن مسلمانان پدید آمده بود؛ مسلمانان از این رو که به خواندن نماز تمام و چهاررکعتی عادت داشتند، تصور میکردند که شکسته خواندن نماز، موجب نقصانش خواهد شد.[۵] در روایتی از امام صادق(ع) این فراز از آیه ۱۰۱ سوره نساء، به آیه ۱۵۸ سوره بقره تشبیه شده است که در آنجا خداوند حکم سعی صفا و مروه را نیز به همین شکل بیان میکند: «إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِن شَعَائِرِ اللَّـهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَن يَطَّوَّفَ بِهِمَا»؛ و میفرماید همانطور که سعی صفا و مروه واجب است، شکسته ادا کردن نماز در مسافرت نیز واجب است.[۶] در روایتی از پیامبر(ص) از نماز شکسته در سفر تعبیر به صدقه از سوی خداوند شده که انسان باید آن را بپذیرد.[۷]
به گفته مفسران، ظاهر آیه بیانگر این است که قصر در نمار، تنها در موقع ترس و بیم جایز است، اما علت اینکه خوف در آیه ذکر شده است این است که غالب سفرهای پیامبر(ص) با بیم همراه بوده است و آنان در بیشتر مسافرتها از دشمنان خود بیم داشتند؛ ازاینرو، آوردن کلمه خوف در آیه، از باب اعم و اغلب است که نظایر آن در قرآن فراوان یافت میشود.[۸] برخی ادعا کردهاند که نماز شکسته ابتدا با نماز خوف تشریع شد و بعد از آن به موارد دیگر از جمله نماز مسافر عمومیت یافت.[۹]
پانویس
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۸۶، ص۷۰؛ خراسانی، آیههای نامدار، ۱۳۸۸ش، ص۱۰۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۴، ص۹۴؛ طباطبائی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۵، ص۶۱.
- ↑ ابنعاشور، التحریر و التنویر، ۱۴۲۰ق، ج۴، ص۲۳۹.
- ↑ طبرسی، مجمعالبیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۵۳؛ مقدس اردبیلی، ربدة البیان، المکتبة المرتضوبة، ص۱۹۹؛ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۸۹ش، ج۲۰، ص۲۶۸.
- ↑ شریف کاشانی، زبدة التفاسیر، ۱۴۲۳ق، ج۲، ص۱۳۷.
- ↑ بحرانی، البرهان، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۱۶۳.
- ↑ قطبالدین راوندی، فقه القرآن، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۱۵۲.
- ↑ طبرسی، مجمعالبیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۱۰۱؛ بیضاوی، أنوار التنزیل، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۹۳؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۹۵.
- ↑ بهرامپور، نسیم حیات، ۱۳۸۹ش، ج۵، ص۱۶۰.
منابع
- ابنعاشور، محمد بن طاهر، تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی، ۱۴۲۰ق.
- بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، تهران، بنیاد بعثت، ۱۴۱۶ق.
- بهرامپور، ابوالفضل، نسیم حیات، قم، مؤسسه انتشارات هجرت، ۱۳۸۹ش.
- بیضاوی، عبدالله بن عمر، أنوار التنزیل و أسرار التأویل، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۱۸ق.
- جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، قم، اسراء، ۱۳۸۹ش.
- خراسانی، علی، آیههای نامدار، قم، نشر جمال، ۱۳۸۸ش.
- طباطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمعالبیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
- قطبالدین راوندی، سعید بن هبةالله، فقه القرآن، قم، کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی، چاپ دوم، ۱۴۰۵ق.
- کاشانی، ملافتحالله، زبدة التفاسیر، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیه، ۱۴۲۳ق.
- مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، بحارالأنوار ألجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
- مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، زبدة البیان فی احکام القرآن، تهران، المكتبة المرتضوية لإحياء الآثار الجعفرية، چاپ اول، بیتا.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیه، ۱۳۷۴ش.