آیه ۱۱۲ سوره مائده
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | مائده |
| شماره آیه | ۱۱۲ |
| جزء | ۶ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | درخواست حواریون از حضرت عیسی(ع) مبنی بر فرود آمدن سفرهای آسمانی |
آیه ۱۱۲ سوره مائده به گزارش درخواست حواریون از حضرت عیسی(ع) مبنی بر فرود آمدن سفرهای آسمانی (مائده) اختصاص دارد.[۱] نامگذاری این سوره به مائده به سبب همین رویداد دانسته شده است.[۲] این آیه مقدمه آیات ۱۱۳ تا ۱۱۵ بهشمار میرود که در آنها، حواریون هدف خود را دستیابی به «اطمینان قلب» (لِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُنَا) عنوان کرده[۳] و در پی دعای حضرت عیسی(ع)، مائده آسمانی نازل میشود.[۴]
﴿إِذْ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ أَنْ يُنَزِّلَ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ قَالَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ ١١٢﴾ [مائده:112]|﴿و [یاد کن] هنگامی را که حواریون گفتند ای عیسی پسر مریم آیا پروردگارت میتواند از آسمان خوانی برای ما فرود آورد [عیسی] گفت اگر ایمان دارید از خدا پروا دارید ١١٢﴾
مائده در لغت به معنای طَبَق یا سفرهای است که در آن غذا چیده شده باشد.[۵] در قرآن به نوع غذا تصریح نشده، اما در روایات،[۶] محتوای آن «نان و ماهی» ذکر شده است.[۷]
مفسران بر این باورند که آگاهی حواریون از نزول «مَنّ و سَلوی» بر بنیاسرائیل در عصر حضرت موسی(ع)، زمینهٔ تقاضای معجزهای مشابه را پدید آورد.[۸]
به باور برخی مفسران، تعبیر «یا عیسَی ابْنَ مَرْیَم» بهجای عناوینی چون «یا روحالله» یا «یا رسولالله»، بیانی نامتناسب با مقام نبوت بوده است.[۹]
با توجه به مقام ایمان حواریون، مفسران دربارهٔ چرایی طرح پرسش «هَلْ یَسْتَطِیعُ رَبُّکَ» (آیا پروردگارت میتواند؟) که در ظاهر تردید در قدرت الهی را میرساند، وجوهی را برشمردهاند:[۱۰]
- پرسش از مصلحت و فعل (نه قدرت ذاتی): مقصود این است که «آیا حکمت و اراده الهی به نزول چنین معجزهای تعلق میگیرد؟»[۱۱]
- استطاعت به معنای اجابت: منظور، توانایی تحقق دعا به معنای «آیا پروردگارت دعایت را اجابت میکند؟» دانسته شده است.[۱۲]
- تقاضا برای ارتقا به مرحله اطمینان: حواریون شک در اصل قدرت نداشتند، بلکه در پی شهود عینی برای ارتقا از مرتبه ایمان به مرتبه «اطمینان قلب» (همانند تقاضای حضرت ابراهیم(ع)) بودند؛[۱۳] چرا که گفته شده اطمینان مرتبهای بالاتر از ایمان است.[۱۴]
- مرحله ابتدایی ایمان: برخی احتمال دادهاند این درخواست پیش از استحکام ایمان آنان رخ داده است.[۱۵]
- قرائت دیگر (هَلْ تَسْتَطِیعُ رَبَّکَ): در برخی روایات[۱۶] و قرائتها (مانند قرائت کسائی) فعل بهصورت خطاب به حضرت عیسی خوانده شده است؛[۱۷] یعنی «آیا میتوانی از پروردگارت درخواست کنی؟» که در این صورت، پرسش ناظر به امکان شفاعت و دعای عیسی(ع) است نه توانایی پروردگار.[۱۸]
پاسخ حضرت عیسی(ع) با عبارت «اتَّقُوا اللَّهَ» هشداری به حواریون تلقی شده است؛[۱۹] به دو جهت:
- پرهیز از معجزات اقتراحی: مؤمن نباید در قدرت خداوند تردید کند یا بیهوده تقاضای معجزه پیشنهادی (اقتراحی) داشته باشد.[۲۰]
- سنگینی مسئولیت معجزه: نزول آیه و معجزه آسمانی سبب تشدید تکلیف میشود و کفرورزیِ پس از آن، عذاب حتمی و شدید را در پی دارد.[۲۱]
پانویس
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۶، ص۲۲۴؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۵، ص۱۲۸.
- ↑ فضل الله، تفسیر من وحی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۸، ص۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۶، ص۲۳۰.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۴۰۹.
- ↑ راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ۱۴۱۲ق، ص۲۹.
- ↑ حویزی، تفسیر نور الثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۶۹۱.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۵، ص۱۳۰.
- ↑ رشید رضا، تفسیر المنار، ۱۹۹۰م، ج۷، ص۲۰۵-۲۰۶.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۶، ص۴۹۹-۵۰۰؛ ثقفی تهرانی، تفسیر روان جاوید، ۱۳۹۸ق، ج۲، ص۲۸۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۶، ص۲۸۹-۲۹۰.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۶، ص۲۲۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۵، ص۱۳۰.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۴۰۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۶، ص۲۳۰.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۲، ص۳۹۶-۳۹۷.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۴۰۷؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۵، ص۱۳۰.
- ↑ عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۳۵۰.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۴۰۶.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۴۰۶.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۴۰۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۴۱۷ق، ج۶، ۲۲۷-۲۲۸و۲۹۰.
- ↑ حسینی شاهعبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ۱۳۶۳ش، ج۳، ص۲۰۵.
منابع
- ثقفی تهرانی، محمد، تفسیر روان جاوید، تهران، انتشارات برهان، ۱۳۹۸ق.
- حسینی شاهعبدالعظیمی، حسین، تفسیر اثنی عشری، تهران، انتشارات میقات، ۱۳۶۳ش.
- حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، قم، انتشارات اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، لبنان - سوریه، دار العلم، الدار الشامیه، ۱۴۱۲ق.
- رشید رضا، محمد، تفسیر المنار، الهیئة المصریة العامه للکتاب، 1990م.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
- طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، ۱۳۷۸ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، تهران، المطبعة العلمیه، ۱۳۸۰ق.
- فضل الله، سید محمدحسین، تفسیر من وحی القرآن، بیروت، دار الملاک للطباعة و النشر، ۱۴۱۹ق.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مؤسسه درسهایی از قرآن، ۱۳۸۳ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.