آیه ۶۴ سوره نساء
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره نساء |
| شماره آیه | ۶۴ |
| جزء | ۵ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | اطاعت از پیامبران |
آیه ۶۴ سوره نساء به اطاعت از پیامبران تأکید دارد[۱] و میگوید اطاعت از پیامبران، که هدف ارسال رسل است، برای هدایت مردم ضروری است.[۲] این آیه در پاسخ به افرادی نازل شد که به ظاهر مسلمان بودند، اما از داوری پیامبر(ص) راضی نبودند یا عملی منافقانه داشتند؛[۳] خداوند این آیه را نازل کرد تا نشان دهد که تنها ایمان به پیامبران کافی نیست و برای تقوا و عدل باید از پیامبران اطاعت کرد.[۴] در ادامه آیه آمده که اگر گناهکاران به پیامبر(ص) بازگردند، از خدا طلب آمرزش کنند و پیامبر برایشان استغفار کند، خداوند توبهپذیر و مهربان خواهد بود.[۵] بنابراین، مخالفت با پیامبر مخالفت با خداست و اطاعت از او اطاعت از خدا است.[۶] از این آیه برای اثبات توسل و شفاعت نیز استفاده میشود.[۷]
﴿وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّابًا رَحِيمًا ٦٤﴾ [نساء:64]﴿و ما هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر آنکه به توفیق الهی از او اطاعت کنند و اگر آنان وقتی به خود ستم کرده بودند پیش تو میآمدند و از خدا آمرزش میخواستند و پیامبر [نیز] برای آنان طلب آمرزش میکرد قطعاً خدا را توبه پذیر مهربان مییافتند ٦٤﴾
به گفته مفسران، در تفسیر آیه ۶۴ سوره نساء، اطاعت از پیامبران بهعنوان اطاعتی مستقل از اطاعت خداوند در نظر گرفته نمیشود.[۸] عبارت «بِإِذْنِ اللّه» نشان میدهد که پیامبر(ص) مستقل از خدا اطاعت نمیشود، بلکه اطاعت از پیامبر تنها به فرمان خداست[۹] و هیچ تفاوتی میان آنها وجود ندارد.[۱۰]
اطاعت از پیامبران مشروط به اذن خدا دانستهاند تا به شرک منتهی نشود.[۱۱] طبق تفسیر المیزان، اطاعت از پیامبر در واقع اطاعت از خداوند است، زیرا خداوند دستور داده که پیامبر اطاعت شود. آیه ۸۰ سوره نساء نیز بیان میکند که هر که از پیامبر اطاعت کند، در حقیقت از خدا اطاعت کرده است. بنابراین، اطاعت از پیامبر شرک نیست.[۱۲]
به گفته مفسران، آیه ۶۴ سوره نساء به استغفار پیامبر(ص) برای مؤمنان اشاره دارد، که در آیات دیگر قرآن نیز تأکید شده است.[۱۳] طبق این آیه، استغفار برای دیگران صحیح است، مانند استغفار ابراهیم(ع) برای پدرش و استغفار فرشتگان برای مؤمنان.[۱۴] این آیه همچنین مبنای مشروعیت توسل به پیامبر(ص) برای آمرزش گناهان است، به این معنا که درخواست از پیامبر برای شفاعت در پذیرش توبه و رحمت خداوند مؤثر است.[۱۵] پیامبر(ص) آمرزنده گناه نیست، بلکه میتواند از خدا برای مؤمنان طلب آمرزش کند[۱۶] و واسطهٔ عفو الهی باشد.[۱۷] طلب آمرزش پیامبر(ص) را در این موارد دعایی مستجاب دانستهاند.[۱۸]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۴۵۰؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۱۰۴.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۹۷.
- ↑ بیضاوی، أنوار التنزیل و أسرار التأویل، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۸۱.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۴، ص۴۰۴؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۱۰۴.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۱۰۵؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۴۵۱.
- ↑ قرشی بنابی، تفسیر احسن الحدیث، ۱۳۷۵ش، ج۲، ص۳۹۵.
- ↑ مدرسی، ایمان زیربنای شریعت، ۱۳۸۳ش، ص۵۶۵.
- ↑ سبحانی، منشور جاوید، قم، ج۴، ص۳۱۲.
- ↑ سبحانی، منشور جاوید، قم، ج۴، ص۳۱۲.
- ↑ سبحانی، منشور جاوید، قم، ج۴، ص۳۱۲.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۹۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۴، ص۴۰۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۴۵۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۴۵۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۴۵۱.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۳، ص۴۵۱.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور،، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۹۸.
- ↑ مدرسی، ایمان زیربنای شریعت، ۱۳۸۳ش، ص۵۶۵.
منابع
- بیضاوی، عبدالله بن عمر، أنوار التنزیل و أسرار التأویل، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۱۸ق.
- سبحانی، جعفر، منشور جاوید، قم، مؤسسه امام صادق (علیه السلام)، بیتا.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات ،۱۳۹۰ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، ۱۳۸۸ش.
- قرشی بنابی، علیاکبر، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت، ۱۳۷۵ش.
- مدرسی، سید محمد تقی، ایمان زیربنای شریعت، قم، انتشارات محبین، ۱۳۸۳ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۳۷۱ش.