آیه ۱۰۵ سوره انبیاء
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | انبیاء |
| شماره آیه | ۱۰۵ |
| جزء | ۱۷ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مکه |
| موضوع | مهدویت |
| درباره | وراثت بندگان صالح خداوند بر زمین |
| آیات مرتبط | آیه ۵ سوره قصص و آیه ۵۵ سوره نور |
آیه ۱۰۵ سوره انبیاء اشاره به وراثت و بهرهبرداری انسانهای صالح و شایسته از نعمتهای زمین دارد. این آیه در ادامه آیات مربوط به نعمتهای اخروی افراد نیککردار نازل شده است. علامه طباطبایی این وراثت را شامل دنیا و آخرت میداند. در تفاسیر شیعه و برخی تفاسیر اهلسنت، حکومت امام مهدی(عج) در آخرالزمان، مصداق تحقق وعده این آیه مبنی بر وراثت صالحان در زمین دانسته شده است. در مورد معنای «زبور» و «ذکر» در آیه احتمالات مختلفی وجود دارد. از جمله این نظرات آن است که مراد از «ذکر» تورات بوده و «زبور» به همه کتابهای آسمانی بعد از تورات اشاره دارد.
متن، ترجمه و معرفی آیه
آیه ۱۰۵ سوره انبیاء درباره سرنوشت نهایی زمین و بهارث رسیدن آن به صالحان است و تصریح میکند که این نکته در «زبور» و «ذکر» نیز نگاشته شده است. «وَلَقَدْ کتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّکرِ أَنَّ الْأَرْضَ یرِثُهَا عِبَادِی الصَّالِحُونَ»؛ در «زبور» بعد از ذکر (تورات) نوشتیم: «بندگان شایستهام وارث (حکومت) زمین خواهند شد!»
این آیه در ادامه آیاتی نازل شده که به پاداش اخروی انسانهای صالح اشاره میکنند.[۱] تفسیر نمونه این آیه و آیه بعدی را بیانگر یکی از پاداشهای دنیوی صالحان در دنیا میداند که حکومت است.[۲] علامه طباطبایی نیز در تفسیر المیزان، وراثت زمین را به معنای انتقال تسلط بر منافع آن و استقرار برکات زندگی در دنیا برای وارثان میداند.[۳] از نظر وی این منافع و برکات، هم میتواند مربوط به دنیا باشد، مثل برخورداری انسانهای صالح از نعمتهای دنیوی، هم مربوط به آخرت،[۴] به این معنا که انسانهای صالح نتیجه اعمال نیک دنیوی خود را در آخرت درک کنند.[۵] از این جهت دلیلی ندارد که آیه مختص به وراثت در دنیا یا آخرت باشد.[۶]
تطبیق آیه بر حکومت امام مهدی(عج)
با استناد به روایات نقلشده از امامان شیعه، حکومت امام مهدی(عج) مصداق تحقق این وعده الهی در دنیا، و او و یارانش به عنوان بندگان صالح دانسته شدهاند.[۷] تفسیر روح المعانی از تفاسیر اهلسنت نیز این آیه را مرتبط با تشکیل حکومت امام مهدی(عج) در آخرالزمان میداند.[۸] در روایاتی که از امامان شیعه نقل شده، مراد از صالحان آل محمد(ص) دانسته شده است.[۹] گفته شده مراد از این روایات انحصار نیست، بلکه عالیترین مصداق وراثت زمین توسط صالحان، تشکیل حکومت قائم آل محمد است.[۱۰]
ناصر مکارم شیرازی معتقد است کلمه «ارض» در این آیه اشاره به زمین خاصی ندارد و شامل همه زمین میشود.[۱۱] او همچنین معتقد است که برای تحقق حکومت مهدی علاوه بر این آیه و روایات میتوان دلیل عقلی نیز ارائه داد.[۱۲] علامه طباطبایی با استشهاد به این آیه، براساس دلیل عقلی و روایات، فرجام زندگی انسان در زمین را، سعادت و خیر و پایانِ مهلت ابلیس برای فریب بندگان خدا و برچیده شدن بساط کفر و گناه در زمین دانسته است.[۱۳]
مراد از زبور و ذکر
طبرسی در مجمع البیان چهار احتمال برای معنای «زبور» و «ذکر» نقل کرده است:
- مراد از «زبور» کتب همه انبیای الهی، و «ذکر» لوح محفوظ است.[۱۴]
- مراد از «زبور» کتابهای نازلشده بعد از تورات و «ذکر»، تورات است.[۱۵]
- «زبور» کتاب داوود(ع) است و «ذکر»، تورات موسی.[۱۶]
- «زبور» کتاب حضرت داوود(ع) و «ذکر» قرآن است.[۱۷]
محمد صادقی تهرانی در تفسیر الفرقان، «ذکر» را تورات دانسته است.[۱۸] به نظر او مراد از «زبور» همه نوشتههای آسمانی پس از تورات است که شامل قرآن نیز میشود.[۱۹] وی با ذکر نمونههایی از کتابهای آسمانی گذشته مثل مزامیر داوود(ع) و بخش گاتها در اوستا، بشارتهای مربوط به وراثت صالحان بر زمین را ذکر کرده است.[۲۰] تفسیر نمونه نیز با ذکر مواردی از کتاب داوود(ع) که بخشی از عهد عتیق است، وجود مضمون آیه در آن کتاب را تأیید کرده است.[۲۱]
روایتی از امام صادق(ع) نیز نقل شده «ذکر» را علم نزد خداوند و «زبور» را کتاب حضرت داوود(ع) معرفی کرده است.[۲۲]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۳، ص۵۶۰.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۳، ص۵۶۰.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۴، ص۳۳۰.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۴، ص۳۳۰.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۴، ص۳۳۰.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۴، ص۳۳۰.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۳۸۷ق، ج۲، ص۷۷؛ شیخ مفید، تفسیر القرآن المجید، ۱۴۲۴ق، ص۳۸۳؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۷، ص۱۲۰، حویزی، نورالثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۴۶۴؛ بحرانی، البرهان، مؤسسة البعثة، ج۱، ص۸۲؛ کاشانی، تفسیر المعین، ۱۴۱۰ق، ج۲، ص۸۶۳؛ القمی المشهدی، تفسیر کنز الدقائق، ۱۴۱۱ق، ج۸، ص۴۸۳؛ مغنیة، تفسیر الکاشف، ۱۹۷۸م، ج۵، ص۳۰۲؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۴، ص۳۳۰.
- ↑ آلوسی، روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۹، ص۹۷.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۲۴، ص۳۵۸؛ استرآبادی، تأویل الآیات الظاهرة، ۱۴۰۹ق، ص۳۲۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۳، ص۵۶۱.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۳، ص۵۶۰.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۳، ص۵۶۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۲، ص۱۶۰-۱۶۱.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۷، ص۱۱۹.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۷، ص۱۱۹.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۷، ص۱۱۹.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۷، ص۱۱۹.
- ↑ صادقی تهرانی، الفرقان، ۱۴۰۶ق، ج۱۹، ص۳۷۷.
- ↑ صادقی تهرانی، الفرقان، ۱۴۰۶ق، ج۱۹، ص۳۷۷.
- ↑ صادقی تهرانی، الفرقان، ۱۴۰۶ق، ج۱۹، ص۳۷۹-۳۸۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۳، ص۵۶۶.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۲۲۵-۲۲۶.
منابع
- قرآن کریم
- آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
- استرآبادی، علی، تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۰۹ق.
- القمی المشهدی، محمد بن محمدرضا، تفسیر کنز الدقائق وبحر الغرائب، تهران، مؤسسة الطبع والنشر وزارة الثقافة والارشاد الاسلامی، ۱۴۱۱ق.
- بحرانی، سیدهاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، قم، مؤسسة البعثة، بیتا.
- حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، تحقیق و تصحیح: هاشم رسولی محلاتی، قم، اسماعیلیان، چاپ چهارم، ۱۴۱۵ق.
- شیخ مفید، محمد بن محمد، تفسیر القرآن المجید، قم، بوستان کتاب، ۱۴۲۴ق.
- صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن، قم، نشر فرهنگ اسلامی، ۱۴۰۶ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
- طبرسی، فضل بنحسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، الاعلمی، ۱۴۱۵ق.
- قمی، علی بن إبراهیم، تفسیر القمی، تحقیق: سید طیب موسوی جزائری، نجف، مکتبة الهدی، ۱۳۸۷ق.
- کاشانی، محمد بن مرتضی، تفسیر المعین، قم، کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی، ۱۴۱۰ق.
- کلینی، محمد بنیعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- مجلسی، محمدتقی، بحارالانوار، بیروت، دارالاحیاء التراث،۱۴۰۳ق.
- مغنیة، محمد جواد، تفسیر الکاشف، بیروت، دار العلم للملایین، ۱۹۷۸م.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۱ش.