آیه مشیت
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| نام آیه | آیه مشیت |
| واقع در سوره | کهف |
| شماره آیه | ۲۳-۲۴ |
| جزء | ۱۵ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | وعده جواب سوال یهودیان توسط پیامبر اکرم(ص) بدون گفتن ان شاء الله |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | اعتقادی ـ اخلاقی |
| درباره | وابستگی انجام کارها به قدرت و مشیت خدا |
آیه مَشِیَّت بیستوسومین و بیستوچهارمین آیات سوره کهف به آیه مشیت معروف شده است.[۱] این آیات درباره توصیه و سفارش به پیامبر اکرم(ص) به این است که در هر زمان قصدی برای انجام کاری در آینده داری با گفتن جمله «انشاءالله» آن کار را بر مشیت و اذن خدا معلق کن.[۲] به گفته علامه طباطبایی، مفسر شیعه، خطاب این دو آیه چه منحصر به پیامبر اکرم(ص) باشد و چه متعلق به عموم مردم، درصدد بیان این است که تمام آنچه در عالم هستی است مملوک و تحت اختیار خداوند قرار دارد و هر تصرفی که بخواهد در آن میکند و هیچ کس مالک چیزی یا اثری نیست مگر اینکه خداوند کسی را مالک چیزی کرده باشد یا اذن تصرف در چیزی را به او داده باشد.[۳]
﴿وَلَا تَقُولَنَّ لِشَيْءٍ إِنِّي فَاعِلٌ ذَلِكَ غَدًا ٢٣﴾ [کهف:23] ﴿و زنهار در مورد چیزی مگوی که من آن را فردا انجام خواهم داد ٢٣﴾ ﴿إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ وَاذْكُرْ رَبَّكَ إِذَا نَسِيتَ وَقُلْ عَسَى أَنْ يَهْدِيَنِ رَبِّي لِأَقْرَبَ مِنْ هَذَا رَشَدًا ٢٤﴾ [کهف:24] ﴿مگر آنکه خدا بخواهد و چون فراموش کردی پروردگارت را یاد کن و بگو امید که پروردگارم مرا به راهی که نزدیکتر از این به صواب است هدایت کند ٢٤﴾
امر به گفتن جمله «انشاءالله» در این آیه را امر وجوبی ندانستهاند؛ بلکه ارشادی است و انجام ندادن آن باعث انجام گناه نخواهد بود. نتیجه دیگر این کار را برای زمانی دانستهاند که انسان توان انجام کاری را که خبر به انجام آن داده، نداشته باشد و به این طریق از گفتن دروغ مصون میشود.[۴]
آیه استثنا نام دیگر این آیه است.[۵] و منظور از استثنا با گفتن «ان شاء الله» این است که گوینده باگفتن این جمله در واقع میگوید: «إلاّ أن یشاء اللّه أن لاأفعل»، یعنی این کار را انجام می دهم «مگر خدا بخواهد که انجام ندهم».
درباره شأن نزول این آیه گفته شده است عدهای از یهود از مشرکان خواستند از محمد(ص) درباره ذیالقرنین، روح القدس و اصحاب کهف سوال کنند. بعد از سوال مشرکان، پیامبر(ص) بدون گفتن جمله «انشاءالله» به آنها گفت فردا جواب سوال شما را خواهم داد؛ ولی جبرئیل بنابر برخی روایات تا چهل یا پنجاه روز برای پیامبر(ص) وحی نیاورد و باعث شد مشرکان به پیامبر(ص) طعنه بزنند که خدایش او را فراموش کرده است. بعد از این مدت با نزول این آیات به پیامبر(ص) گوشزد کرد که هر زمان قصد خبر دادن از انجام کاری در آینده را داری با جمله «انشاءالله» بگو و به این صورت به پیامبر(ص) ادب آموخت.[۶]
در قرآن گفتن انشاءالله درباره مسائل مختلف از زبان یوسف(ع)، درباره ورود پدرومادر و برادرانش به مصر[۷] و اسماعیل(ع) در باره رؤیای ابراهیم(ع) و صبر دربرابر مأموریت او[۸] و موسی(ع) در باره صبر دربرابر کارها و اقدامات خضر(ع)[۹] نقل شده است.
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۲، ص۳۸۴.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۳، ص۲۷۰-۲۷۱.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۳، ص۲۷۰-۲۷۱.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۶، ص۷۱۱.
- ↑ دفتر تبلیغات علوم اسلامی، فرهنگ نامه علوم قرآن، ۱۳۹۴ش، ص۲۲۳.
- ↑ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۱۲، ص۳۳۸؛ سیوطی، الدرالمنثور، ۱۴۰۴ق، ج۴، ص۲۱۷؛ ابن عاشور، التحریر و التنویر، ۱۴۲۰ق، ج۱۵، ص۴۷؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۲، ص۳۸۵.
- ↑ آیه ۹۹ سوره یوسف.
- ↑ آیه ۱۰۲ سوره صافات.
- ↑ آیه ۶۹ سوره کهف.
منابع
- ابنعاشور، محمدطاهر، تفسير التحرير و التنوير، بیروت، مؤسسة التاريخ العربی، ۱۴۲۰ق.
- ابوالفتوح رازى، حسين بن على، روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن، مصحح محمد مهدی ناصح، محمدجعفر یاحقی، مشهد، آستان قدس رضوى، بنياد پژوهشهاى اسلامى، ۱۴۰۸ق.
- حویزی، عبدعلى بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، تصحیح: هاشم رسولی، قم، اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
- دفتر تبلیغات علوم اسلامی، فرهنگ نامه علوم قرآن، ۱۳۹۴ش.
- سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بكر، الدر المنثور فى التفسير بالماثور، قم، كتابخانه عمومى حضرت آيت الله العظمى مرعشى نجفى( ره)، ۱۴۰۴ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، تصحیح: فضلالله طباطبایی یزدی و هاشم رسولی، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- کلینی، الکافی، تصحیح: علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الكتب الإسلامية، ۱۴۰۷ق،
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۱ش.