آیه و ان یکاد

از ويکی شيعه
پرش به: ناوبری، جستجو
آیه و ان یکاد
آیه و ان یکاد.jpg
مشخصات آیه
نام آیه: چشم‌زخم
واقع در سوره: قلم
شماره آیه: ۵۱ و ۵۲
جزء: ۲۹
مکان نزول: مکه
موضوع: اعتقادی
درباره: چشم‌زخم

آیه وَ اِن یَکاد یا آیه چشم‌زخم (قلم: ۵۱-۵۲) بنا بر آنچه که در تفاسیر نقل شده، این آیه به آسیب رساندن کافران به پیامبر(ص) پس از شنیدن قرآن از طریق چشم‌زخم اشاره دارد.

متن و ترجمه

وَإِن یکادُ الَّذِینَ کفَرُ‌وا لَیزْلِقُونَک بِأَبْصَارِ‌هِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّکرَ‌ وَیقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ وَمَا هُوَ إِلَّا ذِکرٌ‌ لِّلْعَالَمِینَ
و آنان که کافر شدند، چون قرآن را شنیدند چیزی نمانده بود که تو را چشم بزنند، و می‌گفتند: «او واقعاً دیوانه‌ای است.» و حال آنکه [قرآن‌] جز تذکاری برای جهانیان نیست.

شأن نزول

نمونه‌ای از ترکیب آیه وان یکاد و علامت چشم‌زخم

گفته‌اند این آیه درباره چشم‌زدن پیامبر(ص) از ناحیه عده‌ای از مخالفان نازل شده است.[۱] معنای آیه این است که به‌راستی آنان که کافر شدند، وقتی قرآن را شنیدند نزدیک بود با چشم‌های خود تو را به زمین بیندازند، یعنی با چشم‌زخم خود تو را بکشند.[۲] بعضی از مفسران گفته‌اند: معنای آیه این است که وقتی ذکر (قرآن) را از تو می‌شنوند با کینه و خشم به تو نظر می‌کنند، به‌طوری که می‌خواهند با همان نگاه تیزشان تو را بکشند.[۳]

و یقولون انه لمجنون و ما هو الا ذکر للعالمین نسبت دیوانگی به پیامبر دادند در هنگامی که قرآن را از او می‌شنیدند، دلیل بر این است که می‌خواسته‌اند بگویند قرآن از القائات شیطان‌ها و جن است.[۴]

دلالت بر چشم‌زخم و دفع آن

نوشتار اصلی: چشم‌زخم

بنابر نظر برخی از مفسران، مراد از ازلاق به ابصار، چشم‌زدن است، که خود نوعی از تأثیرات نفسانی است و دلیلی عقلی بر نفی آن وجود ندارد، همچنین حوادثی دیده شده که با چشم‌زدن منطبق است، و روایاتی هم بر طبق آن وارد شده است.[۵] کلمه «زلق» در لغت به معنای زلل و لغزش است، و ازلاق به معنای ازلال، یعنی صرع و کنایه از کشتن و هلاک کردن است.[نیازمند منبع]

در برخی کتاب‌های روایی و دعایی خواندن و نوشتن آیه و ان یکاد را برای دفع چشم‌زخم حسودان و بد خواهان مفید دانسته‌اند. به عنوان نمونه،از حسن بصری روایت شده است که: دوای درد چشم‌زخم، خواندن آیه «و ان یکاد» است.[۶]

گردنبندی با طرح و ان یکاد

جایگاه در فرهنگ عامه

وإن یکاد، از پر کاربردترین آیات قرآنی در زندگی مردم ایران قرار دارد. بسیاری از مردم این آیه را به‌عنوان محافظی در برابر چشم‌زخم استفاده می‌کنند. و به منظور دور کردن چشم‌زخم بر سر در خانه‌ها، نصب می‌گردد. استفاده از آیه وان یکاد به عنوان کتیبه تزیینی برای سر در ورودی منزل رواج دارد و در میان کتبیه‌های سردرهای منازل، آیه «وان یکاد» بیشترین آمار را به خود اختصاص داده است.[۷]

به گفته مرتضی مطهری هیچ آیه‌ای به‌اندازه آیه «وَ انْ یکادُ الَّذینَ کفَروا» در میان مردم ایران برای شعار رایج نشده است[۸] اما وی معتقد است که مدرکی که بر جلوگیری آیه «ان یکاد» از چشم‌زخم دلالت کند، وجود ندارد.[۹]

پانویس

  1. موسوی آملی، «سردرنوشته‌های قرآن»، ص۴۸، نقل از: کلینی، الکافی، ج۴، ص۵۶۷.
  2. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۴ق، ج۱۹، ص۳۸۸.
  3. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۴ق، ج۱۹، ص۳۸۸.
  4. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۴ق، ج۱۹، ص۳۸۹.
  5. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۴ق، ج۱۹، ص۳۸۸.
  6. شعیری، جامع الاخبار، ص۱۵۷؛ موسوی آملی، «سردرنوشته‌های قرآن»، ص۴۸.
  7. محمدی، رجبی، «بررسی کتبیه‌ها»، ص۱۹-۲۸.
  8. مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۹۰ش، ج۲۷، ص۶۴۳-۶۴۴.
  9. مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۹۰ش، ج۲۷، ص۶۴۳.

منابع

  • طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ۱۳۹۴ق.
  • محمدی، رضا و رجبی، محمدعلی، «بررسی کتبیه‌های سردر ورودی منازل تهران از دوره قاجار تاکنون»، فصلنامه نگره، شماره ۱۵، تابستان ۸۹.
  • مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، انتشارات صدرا، چاپ چهارم، ۱۳۹۰ش.
  • موسوی آملی، سید محسن، «سردرنوشته‌های قرآن»، در مجله بشارت، شماره ۶۵، خرداد و تیر ۱۳۸۷.
  • شعیری، محمد بن محمد، جامع الأخبار، نجف، المطبعة الحیدریة، بی‌تا.