آیه تبدیل
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| نام آیه | آیه تبدیل |
| واقع در سوره | نحل |
| شماره آیه | ۱۰۱ |
| جزء | ۱۴ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | تغییر فرمان سخت با فرمانی آسانتر |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | اعتقادی |
| درباره | نسخ |
| آیات مرتبط | ۱۰۶ بقره |
آیه تبدیل (نحل: ۱۰۱) آیهای است درباره نسخ و حکمت آن و نیز پاسخی است به کسانی که به پیامبر اتهام دروغگویی میزدند.[۱]
وَإِذَا بَدَّلْنَا آیةً مَکانَ آیةٍ وَاللهُ أَعْلَمُ بِمَا یُنَزِّلُ قَالُوا إِنَّمَا أَنْتَ مُفْتَرٍ بَلْ أَکثَرُهُمْ لَا یعْلَمُونَ ﴿۱۰۱﴾: و چون حکمی را بهجای حکم دیگر بیاوریم و خدا به آنچه بهتدریج نازل میکند داناتر است، مشرکان(مخالفان) میگویند جز این نیست که تو دروغبافی. چنین نیست که می گویند، بلکه بیشتر آنان نمیدانند.
این آیه زمانی نازل شد که فرمانی از طرف خداوند با شدت نازل میشد و دستور سختی در آن بود و سپس آیه دیگری میآمد و دستور آسانتری در آن بود، مشرکان میگفتند: «محمد(ص) یاران خود را مسخره میکند. یک روز کاری را امر میکند و روز دیگر آنان را از همان کار منع میکند و کار آسانتری به آنها امر میکند. این تغییر و تبدیل به جهت این است که پیامبر از پیش خودش سخن میگوید و دروغی است که خودش میبافد.»[۲] بعد از اتهامزنی مشرکان خداوند این آیه را بر پیامبر(ص) نازل کرد.[۳]
در این آیه واژه «بدَّلْنا» از ریشه تبدیلکردن به معنای نسخ به کار رفته است،[۴] یعنی خداوند حکمی را نازل کرده که در زمان خود به صلاح بوده است؛ ولی ممکن است در زمانی دیگر همان حکم به مصلحت نباشد و نسخ میشود.[۵] مفسران از این آیه چنین فهمیدهاند که نسخ در آیات قرآن نه تنها ممکن است بلکه مواردی نیز در قرآن واقع شده است.[۶]
مخاطب این آیه را مشرکان دانستهاند با این که یهودیان مخالفان جدی نسخ هستند[۷] و به گفته طباطبایی ممکن است این باور از یهودیان به مشرکان سرایت کرده باشد.[۸] بر این اساس گفته شده جمله آخر آیه که میگوید اکثر مشرکان نمیدانند، اشاره به این است که مشرکان حکمت نسخ را نمیدانند و متوجه نیستد که نسخ لازمه خاتمیت دین[۹] و برنامهریزی گامبهگام برای رشد جامعه است.[۱۰]
پانویس
- ↑ طباطبایی، المیزان، ج۱۲، ص۳۴۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۱، ص۴۰۵.
- ↑ اسلامی، شان نزول، ۱۳۸۳ش، ص۳۵۵.
- ↑ طبرسی، جوامع الجامع، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۳۰۷.
- ↑ طبرسی، جوامع الجامع، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۳۰۷.
- ↑ مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، فرهنگنامه علوم قرآنی، ۱۳۹۴ش، ص۱۰۰۹.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۲، ۳۴۵.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱۲، ۳۴۵.
- ↑ صادقی تهرانی، الفرقان، ۱۴۰۶ق، ج۱۶، ص۴۸۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۱، ۴۰۶.
منابع
- اسلامی، محمدجعفر، شأن نزول آیات، تهران، نشر نی، ۱۳۸۳ش.
- صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۶ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، جوامع الجامع، انتشارات دانشگاه تهران و حوزه علمیه قم، تهران، ۱۳۷۷ش.
- مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، فرهنگنامه علوم قرآنی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی،۱۳۹۴ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیة، تهران، ۱۳۷۴ش.