سوره زلزله یا زلزال نودونهمین سوره قرآن است که در جزء سی‌ام قرار دارد و از سوره‌های کوتاه و مفصلات به شمار می‌رود و در ترتیب نزول، نودوسومین سوره قرآن است. درباره مکی یا مدنی بودن آن اختلاف نظر وجود دارد؛ محمدهادی معرفت مدنی‌بودن سوره را نظر مشهور و محتمل‌تر می‌داند.
 | |
| شماره سوره | ۹۹ |
|---|---|
| جزء | ۳۰ |
| نزول | |
| ترتیب نزول | ۹۳ |
| مکی/مدنی | مدنی |
| اطلاعات آماری | |
| تعداد آیات | ۸ |
| تعداد کلمات | ۳۶ |
| تعداد حروف | ۱۵۸ |
محتوای سوره زلزله درباره نشانه‌های وقوع قیامت، شهادت زمین به اعمال انسان و مشاهده پاداش و کیفر اعمال است. آیات ۷ و ۸ این سوره بر مشاهده اعمال نیک و بد، هرچند به‌اندازه ذره‌ای، تأکید دارند و مفسران از آنها برای تبیین تجسم اعمال نیز استفاده کرده‌اند.
در روایات، برای تلاوت سوره زلزله فضیلت‌هایی مانند پاداش تلاوت یک‌چهارم قرآن، مصونیت از برخی آفات و ورود به بهشت نقل شده است. همچنین قرائت این سوره در نماز جعفر طیار و برخی نمازهای مستحبی دیگر توصیه شده است.
.jpg)
این سوره به‌دلیل اشاره به زلزله نهایی زمین در آغاز قیامت، «زلزله» نامیده شده است.[۱] نام دیگر آن «زلزال» است که از آیه نخست گرفته شده است.[۲] درباره مکی یا مدنی بودن سوره اختلاف نظر وجود دارد؛ محمدهادی معرفت مدنی‌بودن آن را نظر مشهور و محتمل‌تر می‌داند.[۳] علامه طباطبایی نیز هر دو احتمال را مطرح کرده است.[۴]
سوره زلزله در ترتیب نزول، نودوسومین سوره و در ترتیب کنونی مصحف، نودونهمین سوره قرآن است.[۵] این سوره در جزء سی‌ام قرار دارد و دارای ۸ آیه، ۳۶ کلمه و ۱۵۸ حرف است. سوره زلزله از سوره‌های مفصلات و سوره‌های کوتاه قرآن به شمار می‌رود.[۶]
به گفته پژوهشگران قرآنی، محتوای سوره زلزله بر سه محور استوار است: نشانه‌های وقوع قیامت، شهادت زمین به اعمال انسان و تقسیم مردم به نیکوکار و بدکار بر اساس اعمالشان.[۷] در این سوره بر دقت، سخت‌گیری و عدالت در محاسبه اعمال در قیامت تأکید شده است.[۸]
درباره شأن نزول برخی از آیات این سوره آمده است که این آیات به دو گروه اشاره دارند: نخست، کسانی که به بهانه اندک بودن مال خود، از انفاق خودداری می‌کردند؛ دوم، کسانی که گناهان کوچکی مانند دروغ و غیبت را بی‌ضرر می‌پنداشتند.[۹]
از آیات مشهور سوره زلزله، آیات ۷ و ۸ است که براساس آنها، هرکس به‌اندازه ذره‌ای کار نیک یا بد انجام دهد، آن را خواهد دید. «مِثْقال» به معنای وزن و «ذَرَّة» به معنای مورچه کوچک یا ذرات پراکنده در هواست. مفسران، مقصود از «یَرَه» را مشاهده نتیجه عمل، نامه عمل یا خود عمل دانسته‌اند.[۱۰] براساس احتمال سوم، این آیات و عبارت «لِيُرَوْا أَعْمَالَهُمْ» در آیه ۶ بر تجسم اعمال دلالت دارند.[۱۱] به این معنا که اعمال انسان در قیامت به صورت‌هایی متناسب با خود آشکار می‌شوند و همنشینی با آنها موجب شادی یا رنج می‌شود.[۱۲]
علامه طباطبایی در توضیح این آیات می‌نویسد که آیات مربوط به حبط اعمال، انتقال حسنات و گناهان میان افراد و تبدیل گناهان به حسنات بر اثر توبه، با آیات ۷ و ۸ سوره زلزله منافاتی ندارند؛ زیرا فردی که اعمال نیکش از بین رفته، حسناتش به دیگری منتقل شده یا گناهانش به حسنات تبدیل شده است، دیگر آن اعمال را ندارد تا مشاهده کند.[۱۳]
این آیه در شعر فارسی نیز بازتاب داشته است:
در مجمع البیان از پیامبر(ص) نقل شده است که هرکس این سوره را تلاوت کند، مانند آن است که سوره بقره را قرائت کرده و پاداشی همچون تلاوت یک‌چهارم قرآن دریافت کرده است. همچنین در روایتی، این سوره هم‌سنگ یک‌چهارم قرآن دانسته شده است.[۱۵] از امام صادق(ع) روایت شده است که از قرائت آن خسته نشوید؛ زیرا خواندن آن در نماز نافله موجب مصونیت از زلزله، صاعقه و برخی آفات دنیوی می‌شود و خداوند هنگام مرگ، ورود به بهشت را برای فرد مقرر می‌کند.[۱۶]
در دستورالعمل نماز جعفر طیار، قرائت این سوره پس از حمد در رکعت اول توصیه شده است.[۱۷] همچنین خواندن دو رکعت نماز در شب جمعه، با قرائت حمد و پانزده بار این سوره در هر رکعت، مستحب دانسته شده و برای آن، ایمنی از عذاب قبر و هراس‌های قیامت ذکر شده است.[۱۸] سید بن طاووس در جمال الأسبوع، نماز منسوب به امام حسن عسکری(ع) را چهار رکعت معرفی می‌کند که در دو رکعت نخست، پس از حمد پانزده بار این سوره و در دو رکعت دوم، پس از حمد پانزده بار سوره توحید خوانده می‌شود. وی اقامه این نماز در روز جمعه را افضل می‌داند.[۱۹]
محتوای سوره زلزله[۲۰] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
﴿إِذَا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزَالَهَا ١ وَأَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقَالَهَا ٢ وَقَالَ الْإِنْسَانُ مَا لَهَا ٣ يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبَارَهَا ٤ بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحَى لَهَا ٥ يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتًا لِيُرَوْا أَعْمَالَهُمْ ٦ فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ ٧ وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ ٨﴾
﴿آنگاه که زمین به لرزش [شدید] خود لرزانیده شود ١ و زمین بارهای سنگین خود را برون افکند ٢ و انسان گوید [زمین] را چه شده است ٣ آن روز است که [زمین] خبرهای خود را بازگوید ٤ [همان گونه] که پروردگارت بدان وحی کرده است ٥ آن روز مردم [به حال] پراکنده برآیند تا [نتیجه] کارهایشان به آنان نشان داده شود ٦ پس هر که هموزن ذره‌ای نیکی کند [نتیجه] آن را خواهد دید ٧ و هر که هموزن ذره‌ای بدی کند [نتیجه] آن را خواهد دید ٨﴾
| سوره پیشین: سوره بینه |
سوره زلزله سوره‌های مکی • سوره‌های مدنی |
سوره پسین: سوره عادیات |
|
۱.فاتحه ۲.بقره ۳.آل‌عمران ۴.نساء ۵.مائده ۶.انعام ۷.اعراف ۸.انفال ۹.توبه ۱۰.یونس ۱۱.هود ۱۲.یوسف ۱۳.رعد ۱۴.ابراهیم ۱۵.حجر ۱۶.نحل ۱۷.اسراء ۱۸.کهف ۱۹.مریم ۲۰.طه ۲۱.انبیاء ۲۲.حج ۲۳.مؤمنون ۲۴.نور ۲۵.فرقان ۲۶.شعراء ۲۷.نمل ۲۸.قصص ۲۹.عنکبوت ۳۰.روم ۳۱.لقمان ۳۲.سجده ۳۳.احزاب ۳۴.سبأ ۳۵.فاطر ۳۶.یس ۳۷.صافات ۳۸.ص ۳۹.زمر ۴۰.غافر ۴۱.فصلت ۴۲.شوری ۴۳.زخرف ۴۴.دخان ۴۵.جاثیه ۴۶.احقاف ۴۷.محمد ۴۸.فتح ۴۹.حجرات ۵۰.ق ۵۱.ذاریات ۵۲.طور ۵۳.نجم ۵۴.قمر ۵۵.الرحمن ۵۶.واقعه ۵۷.حدید ۵۸.مجادله ۵۹.حشر ۶۰.ممتحنه ۶۱.صف ۶۲.جمعه ۶۳.منافقون ۶۴.تغابن ۶۵.طلاق ۶۶.تحریم ۶۷.ملک ۶۸.قلم ۶۹.حاقه ۷۰.معارج ۷۱.نوح ۷۲.جن ۷۳.مزمل ۷۴.مدثر ۷۵.قیامه ۷۶.انسان ۷۷.مرسلات ۷۸.نبأ ۷۹.نازعات ۸۰.عبس ۸۱.تکویر ۸۲.انفطار ۸۳.مطففین ۸۴.انشقاق ۸۵.بروج ۸۶.طارق ۸۷.اعلی ۸۸.غاشیه ۸۹.فجر ۹۰.بلد ۹۱.شمس ۹۲.لیل ۹۳.ضحی ۹۴.شرح ۹۵.تین ۹۶.علق ۹۷.قدر ۹۸.بینه ۹۹.زلزله ۱۰۰.عادیات ۱۰۱.قارعه ۱۰۲.تکاثر ۱۰۳.عصر ۱۰۴.همزه ۱۰۵.فیل ۱۰۶.قریش ۱۰۷.ماعون ۱۰۸.کوثر ۱۰۹.کافرون ۱۱۰.نصر ۱۱۱.مسد ۱۱۲.اخلاص ۱۱۳.فلق ۱۱۴.ناس | ||
