آیه ۱۹۷ سوره بقره
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | بقره |
| شماره آیه | ۱۹۷ |
| جزء | ۲ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| آیات مرتبط | آیه ۱۸۹ سوره بقره |
آیه ۱۹۷ سوره بقره زمان انجام اعمال حج را محدود به ماههای معینی میداند. مفسران شیعه بر پایهٔ احادیث،[۱] مصادیق آن ماهها را، شوال، ذیالقعده و ذیالحجة دانستهاند؛[۲] واژه «رَفَث» در آیه تصریح به سخنی دانسته شده که نباید بر زبان آید و از آن با کنایه یاد میشود. آنان براساس روایات مصداق این کلمه را به آمیزش تفسیر کردهاند. آنان همچنین فُسُوق را به خارجشدن از طاعت خداوند و «جِدال» را به مجادله لفظی معنا کردهاند.[۳] گفته شده عربها در موسم حج به نزاع لفظی میپرداختند و هر فردی حج خود را بهتر از دیگری میدانست که این آیه از آن نهی کرده است.[۴]
خداوند در این آیه دستور به گرفتن توشه میدهد و اینکه بهترین توشه تقوا است. مفسران مقصود از تهیه زاد و توشه در عبارت «تَزَوَّدوا» را تهیه زاد و توشه مادی برای سفر حج دانستهاند[۵] برخی نیز مقصود از توشه را صرفا آمادهسازی توشه برای سفر آخرت تفسیر کردهاند.[۶] عدهای نیز به قرینه معرفی تقوا و نظارت آن بر جمله پیشین، معنای توشه را هم تقوا و کارهای نیک و هم توشه سفر آخرت دانستهاند.[۷] در تفسیر نمونه نیز دستور به توشهگرفتن را شامل هر دو توشه مادی و معنوی (تقوا) دانسته است.[۸]
﴿الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوقَ وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ يَعْلَمْهُ اللَّهُ وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوَى وَاتَّقُونِ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ ١٩٧﴾ [بقره:197]﴿حج در ماههای معینی است پس هر کس در این [ماه]ها حج را [برخود] واجب گرداند [بداند که] در اثنای حج همبستری و گناه و جدال [روا] نیست و هر کار نیکی انجام میدهید خدا آن را میداند و برای خود توشه برگیرید که در حقیقت بهترین توشه پرهیزگاری است و ای خردمندان از من پروا کنید ١٩٧﴾
به گفته فقیهان هر کس در ماههای حج برای حج احرام ببندد و حج را بر خود واجب کند، باید در طول احرام از آمیزش، دروغ و سوگند به خدا پرهیز کند.[۹] همچنین با استناد به آیه ۱۹۷ سوره بقره، بطلان احرامبستن به نیت حج در خارج از ماههای سهگانه، اجماعی و اختصاصی فقهای امامیه دانسته شده است.[۱۰] ازاینرو، آغازکردن حج پیش از شوال و پس از موسم حج در ماه ذیالحجه جایز نیست.[۱۱] در مقابل، ابوحنیفه از فقیهان مذاهب چهارگانه اهل سنت با استناد به آیه ۱۸۹ سوره بقره، زمان احرام بستن برای حج را در هر ماهی از سال جایز دانسته است؛ ولی فقهای شیعه معتقدند به فرض اطلاق محتوای آیه ۱۸۹ سوره بقره، مفاد آن با مفاد آیه ۱۹۷ بقره تخصیص زده میشود و در نتیجه بهجاآوردن حج را تنها در ماههای سهگانه صحیح میدانند.[۱۲]
در این آیه سه بار کلمه حج به کار رفته است. مفسران مراد از حج در مورد اول را زمان حج، مورد دوم را بهمعنای اعمال حج و مورد سوم را بهمعنای زمان و مکان حج میدانند.[۱۳] آیه ۱۹۷ سوره بقره در شمار آیاتی قرار دارد که در حجة الوداع بر پیامبر(ص) نازل شد.[۱۴]
پانویس
- ↑ بحرانی، البرهان، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۴۲۶.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۵۲۳؛ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۷۸؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۳.
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۷۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۴.
- ↑ بانو امین، مخزن العرفان، ۱۳۶۳ش، ج۲، ص۲۴۸.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۵؛ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۸۷ش، ج۱۰، ص۹۸ و ۱۰۰ ۱۰۱؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۵۲۵.
- ↑ بانو امین، مخزن العرفان، ۱۳۶۳ش، ج۲، ص۲۵۰.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۸۷ش، ج۱۰، ص۱۰۰؛ حلی، کنز العرفان، ۱۴۲۵ق، ج۱، ص۳۰۲.
- ↑ راوندی، فقه القرآن، منشورات مکتبة آیةالله العظمی المرعشی النجفی، ج۱، ص۲۸۴؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۵۵ ۵۶.
- ↑ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۸۷ش، ج۱۰، ص۹۳ ۹۴؛ علامه حلی، تذکرة الفقهاء، ۱۴۱۴ق، ج۷، ص۳۹۴.
- ↑ سیدمرتضی، الانتصار، ۱۴۱۵ق، ص۲۳۶.
- ↑ مدرسی، من هدی القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۳۵۱.
- ↑ ابنزهره، غنیه، ۱۴۱۷ق، ص۱۵۴؛ راوندی، فقه القرآن، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۲۷۲؛ جوادی آملی، تسنیم، ۱۳۸۷ش، ج۱۰، ص۹۰.
- ↑ راوندی، فقه القرآن، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۲۷۲؛ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۷۹.
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۷۴ ۷۵.
منابع
- ابنزهره، حمزة بن علی، غنیة النزوع الی علمی الاصول و الفروع، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، چاپ اول، ۱۴۱۷ق.
- بانو امین، سیده نصرت بیگم، مخزن العرفان در تفسیر قرآن، تهران، نهضت زنان مسلمان، ۱۳۶۱ش.
- بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، تهران، بنیاد بعثت، چاپ اول، ۱۴۱۶ق.
- جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم، مرکز نشر اسراء، چاپ دوم، ۱۳۸۷ش.
- حلی، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، قم، انتشارات مرتضوی، چاپ اول، ۱۴۲۵ق.
- راوندی، سعید بن هبةالله، فقه القرآن، قم، انتشارات کتابخانه آیتالله مرعشی، چاپ دوم، ۱۴۰۵ق.
- سیدمرتضی، علی بن حسین، الانتصار فی انفرادات الامامیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، قم، مؤسسه آلالبیت(ع)، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- مدرسی، سید محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دار محبی الحسین، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.