آیه جاء الحق
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| نام آیه | آیه جاء الحق |
| واقع در سوره | اسراء |
| شماره آیه | ۸۱ |
| جزء | ۱۵ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | پاکسازی مسجد الحرام از وجود بتها پس از فتح مکه |
| مکان نزول | مکه |
| موضوع | اعتقادی |
| درباره | اعلام پیروزی حق و نابودی باطل |
| آیات مرتبط | آیه ۱۸ سوره رعد و آیه ۲۶ سوره ابراهیم |
آیه جاءَ الْحَقّ هشتادویکمین آیه از سوره اسراء، که در آن خدا به پیامبر اکرم(ص) امر میکند به مشرکان اعلام کند حق همواره پیروز است و باطل حتماً نابود میشود. باطل نه ادامهای دارد و نه فرصتی برای بازگشت.[۱] مفسران درباره معنای «حق» و «باطل» در آیه چند احتمال دادهاند. برخی آن را به اسلام و کفر نسبت دادهاند،[۲] برخی دیگر حق را به توحید و باطل را به شرک مربوط دانستهاند.[۳] بعضی از مفسران مانند محمدجواد مغنیه، «حق» را به رسالت پیامبر اکرم(ص) و «باطل» را هر چیزی که در مقابل آن باشد، مثل کفر و فساد، میدانند.[۴] همچنین در تفسیرهای دیگر، «حق» به قرآن، ولایت اهل بیت(ع) و احکام شرعی اشاره دارد و «باطل» شامل ادیان باطل، قوانین ظالمانه و عادات نادرست است.[۵]
به گفته مفسران این آیه در ادامه آیات قبلی آمده و به پیامبر(ص) میگوید که اعلام کند باطل توانایی غلبه بر حق را ندارد و همیشه نابود خواهد شد[۶] و این آیه نشانهای از نابودی حتمی باطل است.[۷] در تفسیر نمونه آمده که این آیه به یک سنت الهی اشاره دارد که در نهایت حق پیروز خواهد شد و باطل همچون کف روی آب محو خواهد شد. به گفته نویسندگان تفسیر نمونه، چون حق با واقعیت و قوانین خلقت هماهنگ است، همیشه پیروز است، درحالیکه باطل چون با این قوانین سازگار نیست، دوام نمیآورد.[۸]
﴿وَقُلْ جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا ٨١﴾ [اسراء:81]|﴿و بگو حق آمد و باطل نابود شد آری باطل همواره نابودشدنی است ٨١﴾
مفسران درباره سبب نزول آیه «جاءَ الْحَقُّ» چندین روایت نقل کردهاند که بیشتر به ماجرای فتح مکه و شکستن بتها در مسجد الحرام مربوط است.[۹] طبرسی در تفسیر مجمع البیان از ابنمسعود نقل کرده که پیامبر(ص) در روز فتح مکه با چوبی در دست، بتها را به زمین میانداخت و آیه «جاءَ الحق» را میخواند.[۱۰] همچنین از جابر بن عبدالله نقل شده که پیامبر(ص) به امام علی(ع) دستور داد بت بزرگ هُبَل را از پشتبام کعبه پایین بیندازد و پس از شکستن آن، آیه «جاءَ الحق» نازل شد.[۱۱] در برخی روایتها آمده که هنگام خواندن این آیه، بتها خودبهخود به زمین میافتادند و مردم مکه از قدرت پیامبر(ص) به شگفت آمدند.[۱۲]
محمدجواد مغنیه به پرسشی درباره آیه «جاءَ الحق» اشاره میکند که ممکن است به نظر برسد پیروزی باطل در تاریخ بیشتر از پیروزی حق بوده است، که این با ظاهر آیه منافات دارد.[۱۳] او در پاسخ میگوید که حق دارای نیروی ذاتی است که هیچگاه از آن جدا نمیشود و در دلهای پاک اثرگذار است. این اثرگذاری در مواقعی به حدی میرسد که حتی با وجود سختیها و ظلمها، مانند شهادت در راه عقیده، نمیتوان آن را شکست داد. در مقابل، باطل با توطئه، تزویر و تهدید به مقاصد خود میرسد، ولی این وسایل با تغییر شرایط از بین میروند. به همین دلیل، مغنیه معتقد است که در نهایت، پیروزی و برتری نهایی از آن حق خواهد بود.[۱۴]
پیروزی پیامبر(ص) و قیام امام مهدی(عج) و و نابودی دولتهای باطل از مصادیق آیه «جاءَ الحق» دانسته شده است.[۱۵] همچنین گفته شده که هنگام تولد حضرت مهدی (عج)، این آیه بر بازوی او نقش بسته بود.[۱۶]
پانویس
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۶، ص۶۷۱–۶۷۲؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۳، ص۱۷۷؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۲، ص۲۳۳–۲۳۴.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۶، ص۶۷۲؛ سبزواری، ارشاد الاذهان، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۲۹۵؛ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۸، ص۲۹۷–۲۹۸.
- ↑ طوسی، التبیان، بیروت، ج۶، ص۵۱۳.
- ↑ مغنیه، الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۷۷؛ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۸، ص۲۹۷–۲۹۸.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۸، ص۲۹۷–۲۹۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۳، ص۱۷۷.
- ↑ طوسی، التبیان، بیروت، ج۶، ص۵۱۳.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۲، ص۲۳۳–۲۳۴.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۶، ص۶۷۱–۶۷۲؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۱۲، ص۲۷۶؛ صادقی تهرانی، الفرقان، ۱۳۶۵ش، ج۱۷، ص۳۰۶–۳۰۷.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۶، ص۶۷۱–۶۷۲.
- ↑ حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۴۵۳–۴۵۴؛ محقق، نمونه بینات در شأن نزول آیات، ۱۳۶۱ش، ص۵۰۹–۵۱۰.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۶، ص۶۷۲.
- ↑ مغنیه، الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۷۷.
- ↑ مغنیه، الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۷۷–۷۸.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۲، ص۲۶۱.
- ↑ حویزی، تفسیر نور الثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۲۱۲–۲۱۳.
منابع
- ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القران، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۴۰۸ق.
- حسکانی، عبیدالله بن عبدالله، شواهد التنزیل، تحقیق محمدباقر محمودی، تهران، وزارت ارشاد، ۱۴۱۱ ق.
- حویزی، عبدعلی، نور الثقلین، قم، اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
- سبزواری، محمد، ارشاد الاذهان الی تفسیر القرآن، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۱۹ق.
- صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات فرهنگ اسلامی، ۱۳۶۵ش.
- طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
- طبرسی، حسن بن فضل، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
- طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
- طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، ۱۳۷۸ش.
- مغنیه، محمدجواد، تفسیر الکاشف، تهران، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
- مکارم شیرازی ناصر با همکاری جمعی از نویسندگان، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۷۱ش.
- ٰمحقق، محمدباقر، نمونه بینات در شأن نزول آیات، تهران، اسلامی، ۱۳۶۱ش.