آیه ۲۷۶ سوره بقره
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | بقره |
| شماره آیه | ۲۷۶ |
| جزء | ۳ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | کمشدن مال ربوی در دنیا و آخرت و زیاد شدن صدقه |
| آیات مرتبط | آیات ربا، آیه ۳۹ سوره روم و آیات ۱۳۰-۱۳۴ سوره آلعمران |
آیه ۲۷۶ سوره بقره یکی از آیات ربا است که تأکید دارد خداوند برکت ربا را از بین میبرد، ولی برکت صدقه را افزایش میدهد.[۱] پیام این آیه برخلاف باور عموم مردم است که فکر میکنند رباخواری مال را زیاد و صدقه مال را کم میکند.[۲] در این آیه وصفِ ربا (افزایش) برای صدقه و وصفِ مخالف آن (نقصان) برای ربا ذکر شده است.[۳] در پایان آیه نیز گفته شده، رباخواران که ناسپاس و گناهکارند، از محبّت الهى محروماند.[۴] به گفته علامه طباطبایی مؤلف تفسیر المیزان، محرومشدن رباخواران از رحمت الهی، دلیل بیبرکتی مال ربوی است.[۵]
﴿يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبَا وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ ٢٧٦﴾ [بقره:276]|﴿خدا از (برکت) ربا میکاهد، و بر صدقات میافزاید، و خداوند هیچ ناسپاس گناهکاری را دوست نمیدارد ٢٧٦﴾
به باور طباطبایی، این آیه که درباره ربا و صدقه است، ارتباط بین آیات تحریم ربا و آیات پیشین (آیات ۲۶۱ تا ۲۷۴) که در مورد انفاق است را روشن میسازد؛ همچنانکه در آیه ۳۹ سوره روم و آیات ۱۳۰-۱۳۴ سوره آلعمران نیز ربا و صدقه در کنار هم آمدهاند.[۶] به گفته او، ارتباط بین ربا و صدقه از دقت در مفهوم آنها نیز روشن میشود؛ زیرا رباخوار پول بلاعوض میگیرد، اما انفاقگر پول بلاعوض میدهد.[۷]
مفسران واژه «محق» را بهمعنای نقصان پیدرپی و ازبین رفتن تدریجی مال دانستهاند.[۸] علامه طباطبایی معتقد است نقصان اموالِ حاصل از ربا فقط به آخرت محدود نیست، بلکه در همین دنیا نیز رخ میدهد؛ زیرا ربا بهطور طبیعی زمینه دشمنی، کینه، بیاعتمادی و ناامنی را ایجاد کرده، به انتقامجویی، تفرقه و در نهایت نابودی مال میانجامد؛ در حالیکه صدقه محبت و امنیت میآورد و مانع زوال دارایی میشود.[۹] او دیدگاههای دیگر درباره معنای نقصان را نادرست میداند؛ مانند اینکه گفتهاند رباخوار بهسبب حرصِ مالاندوزی و دشمنان فراوان، هیچگاه آرامش نمییابد[۱۰] یا اینکه نقصان تنها در آخرت رخ میدهد و ربا اعمال نیک را از بین میبرد،[۱۱] چنانکه به گفته ابنعباس، انفاق و جهاد با مال ربوی پذیرفته نمیشود.[۱۲] در برخی تفاسیر نیز آمده، ربا دین را دچار نقصان میکند؛ زیرا مال حرام، شیطان را مسلط میکند، قساوت قلب آورده، ایمان را ضعیف میسازد، تا فرد، ربا را حلال شمرد و کافر از دنیا برود.[۱۳]
پانویس
- ↑ حسینی شاهعبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۵۰۵.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۳، ص۶۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۴۲۱.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۴۳۹.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۴۲۱.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۴۰۸-۴۰۹.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۴۰۹.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۶۷۱؛ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۴۱۸؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۳۷۰.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۴۱۸-۴۱۹.
- ↑ مطرح شده در: طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۴۲۱.
- ↑ مطرح شده در طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۶۷۱.
- ↑ مطرح شده در حسینی شاهعبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۵۰۵.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۳، ص۶۷.
منابع
- حسینی شاهعبدالعظیمی، حسین، تفسیر اثنا عشری، تهران، انتشارات میقات، ۱۳۶۳ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، ۱۳۷۸ش.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مركز فرهنگى درسهایى از قرآن، ۱۳۸۳ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.