آیه ۲۳۸ سوره بقره
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره بقره |
| شماره آیه | ۲۳۸ |
| جزء | ۲ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | عدم اهتمام مسلمانان بر شرکت در نماز جماعت ظهر |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | فقهی |
| درباره | مواظبت بر نماز |
| آیات مرتبط | آیه ۹ سوره مؤمنون |
آیه ۲۳۸ سوره بقره بر مواظبت بر نماز بهویژه نماز وسطیٰ تأکید دارد.[۱] مفسران در تفسیر «وَالصَّلَاةِ الْوُسْطَیٰ» احتمالات مختلفی ارائه کردهاند.[۲] طبرسی در مجمع البیان شش نظر را بههمراه استدلال نقل کرده و هر یک از نمازهای یومیه را احتمال مصداق صلاة وسطیٰ دانسته است.[۳] به گفته وی، صلاة وسطیٰ مانند شب قدر در میان شبهای رمضان پنهان شده تا موجب مواظبت بر همه نمازها شود.[۴]
سید عبدالحسین طیب (درگذشت: ۱۳۷۰ش)، این دیدگاهها را اجتهاد در برابر نصّ دانسته و با استناد به احادیث، صلاة وسطیٰ را نماز ظهر معرفی کرده است.[۵] در تفسیر نمونه، دلیل تأکید روی نماز ظهر سستی برخی مسلمانان در انجام آن، بر اثر گرمای نیمروز یا اشتغالات شدید روزانه ذکر شده است.[۶]
﴿حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلَاةِ الْوُسْطَى وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ ٢٣٨﴾ [بقره:238]|﴿بر نمازها و نماز میانه مواظبت کنید و خاضعانه برای خدا به پا خیزید ٢٣٨﴾
در آیات دیگری از قرآن نیز بر محافظت بر نماز اشاره شده است، از جمله ۹ مؤمنون، ۳۴ معارج و ۹۲ انعام. از امام صادق(ع) نقل شده که منظور از محافظت بر نماز، اقامه آن در اوّل وقت است.[۷] همچنین مراد از قنوت در قُومُوا لِلّهِ قانِتین دعای قنوت دانسته شده است.[۸]
در شأن نزول آیه آمده است که گروهی از منافقان به بهانه گرمای هوا در نماز جماعت ظهر شرکت نمیکردند و در پی آنان برخی مؤمنان نیز از حضور در جماعت خودداری کردند و شمار نمازگزاران کاهش یافت؛[۹] بهگونهای که گاه تنها یک یا دو صف پشت سر پیامبر اکرم(ص) تشکیل میشد. این وضعیت موجب ناراحتی پیامبر(ص) شد و آیه نازل گردید[۱۰] تا بر اهمیت برپایی نماز ظهر تأکید کرد.[۱۱]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۲۰۶.
- ↑ آلوسی، تفسیر روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۵۴۸.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۸۲ش، ج۲، ص۵۹۹-۶۰۰.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۸۲ش، ج۲، ص۶۰۰.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۴۸۶.
- ↑ تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۲۰۷.
- ↑ عیاشی، التفسیر، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۱۲۷.
- ↑ راوندی، فقه القرآن، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۱۱۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۲۰۵.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۸۲ش، ج۲، ص۵۹۸؛ سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۳۰۱.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۲۰۵.
منابع
- آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، ۱۴۱۵ق.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق: داودی، صفوان عدنان، دمشق، بیروت، دارالقلم، الدار الشامیة، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
- راوندی، قطب الدین، فقه القرآن، محقق و مصحح: حسینی، سید احمد، قم، کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی، چاپ دوم، ۱۴۰۵ق.
- سیوطی، جلال الدین، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، قم، کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، مَن لا یَحضَرُهُ الفقیه، تحقیق و تصحیح علیاکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزهٔ علمیه قم، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
- طباطبائی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه: بلاغی، محمد جواد، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۸۲ش.
- طیب، سید عبد الحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، چاپ دوم، ۱۳۷۸ش.
- عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، محقق و مصحح: رسولی محلاتی، هاشم، تهران، المطبعة العلمیة، چاپ اول، ۱۳۸۰ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.