پرش به محتوا

سوره صف

سوره صف
شماره سوره۶۱
جزء۲۸
نزول
ترتیب نزول۱۱۱
مکی/مدنیمدنی
اطلاعات آماری
تعداد آیات۱۴
تعداد کلمات۲۲۶
تعداد حروف۹۶۶


سوره صَف شصت‌ویکمین سوره قرآن و از سوره‌های مدنی است که ۱۴ آیه دارد و در جزء ۲۸ جای گرفته است. این سوره در ترتیب نزول، صدویازدهمین سوره نازل‌شده بر پیامبر(ص) است و حواریون و عیسی(ع) از نام‌های دیگر آن به‌شمار می‌روند. دعوت مؤمنان به جهاد در راه خدا، تأکید بر هماهنگی گفتار و کردار، پیروی از پیامبر(ص)، بشارت حضرت عیسی(ع) به ظهور پیامبر اسلام(ص) و بیان سرگذشت موسی(ع) و عیسی(ع) از موضوعات این سوره است.

از آیات مشهور سوره صف، آیات ۲ و ۳ درباره نکوهش ناهماهنگی گفتار و کردار، آیه ۸ درباره تلاش دشمنان برای خاموش کردن نور الهی و آیه ۱۳، مشهور به نصر من الله، درباره یاری خداوند و پیروزی نزدیک است. در برخی روایات، نور الهی در آیه ۸ به ولایت امام علی(ع) و استمرار حجت الهی و پیروزی نزدیک در آیه ۱۳ به قیام امام مهدی(عج) تفسیر شده است. براساس روایتی از پیامبر(ص)، قرائت این سوره موجب درود و طلب آمرزش حضرت عیسی(ع) برای قاری و همراهی او با آن حضرت در قیامت می‌شود.

آیه نصر من الله بر پرچم گنبد حرم امام رضا(ع)

معرفی

سوره صف به‌دلیل اشاره به صف جهادگران در آیه چهارم، به این نام شناخته شده است. «سوره حواریون» و «سوره عیسی(ع)» نیز از نام‌های دیگر آن است؛ زیرا آیه پایانی درباره حواریون، یاران نزدیک حضرت عیسی(ع)، سخن می‌گوید.[۱]

سوره صف از سوره‌های مدنی است و در ترتیب نزول، صدویازدهمین سوره نازل‌شده بر پیامبر(ص) و در چینش کنونی مُصحَف، شصت‌ویکمین سوره قرآن است.[۲] این سوره در جزء ۲۸ قرار دارد و دارای ۱۴ آیه، ۲۲۶ کلمه و ۹۶۶ حرف است. همچنین، از سوره‌های مُفَصَّلات و مُسَبِّحات به‌شمار می‌رود؛ زیرا آیات کوتاهی دارد و با تسبیح خداوند آغاز می‌شود.[۳] این سوره در شمار سوره‌های ممتحنات نیز آمده است.[۴]

محتوا

سوره صف مؤمنان را به جهاد در راه خدا فرا می‌خواند و اسلام را به نور الهی تشبیه می‌کند که دشمنان درصدد خاموش کردن آن هستند، اما خداوند آن را کامل خواهد کرد و بر دیگر ادیان غلبه خواهد داد. این سوره بر پیروی از پیامبر(ص)، که [عیسی] نیز به آمدنش بشارت داده است، و پایبندی مؤمنان به وعده‌های خود تأکید دارد.[۵] همچنین، آیات ۷ و ۸ به تقابل حق و باطل و نور الهی بودن دین حق اشاره دارند.[۶] در آیه ۴، مجاهدان به بنایی استوار و به‌هم‌پیوسته تشبیه شده‌اند؛ تعبیری که در دعاها و زیارت‌های مربوط به امام مهدی(ع) نیز به کار رفته است.[۷]

از دیگر موضوعات این سوره، شکایت حضرت موسی(ع) از آزارهای قوم خود (آیه ۵)، دعوت عیسی(ع) از بنی‌اسرائیل، بشارت به نبوت پیامبر اسلام(ص)، ارائه معجزات و متهم شدن او به سحر (آیه ۶) و گفت‌وگوی عیسی(ع) با حواریون و واکنش متفاوت بنی‌اسرائیل به دعوت او، از جمله ایمان آوردن گروهی و کفر ورزیدن گروهی دیگر (آیه ۱۴)، است.

آیات مشهور

در سوره صف، چند آیه از شهرت بیشتری برخوردارند. آیات ۲ و ۳ به نکوهش کسانی می‌پردازند که میان گفتار و کردارشان هماهنگی نیست. در شأن نزول این آیات آمده است که گروهی از مسلمانان با وجود ابراز تمایل به شناخت محبوب‌ترین اعمال نزد خداوند، در جنگ احد از میدان نبرد گریختند.[۸] در تفسیر قمی نیز این آیات درباره برخی صحابه دانسته شده است که با وجود وعده یاری پیامبر(ص) و پیمان بر پیروی از دستورات او، به عهد خود وفا نکردند.[۹] علامه طباطبایی نیز در تفسیر این آیات، میان نفاق و سستی اراده در عمل به وعده‌ها تفاوت گذاشته و هر دو را از موانع سعادت انسان دانسته است.[۱۰] آیه ۸ به تلاش دشمنان برای خاموش کردن نور الهی اشاره دارد. علامه طباطبایی این آیه و آیه پس از آن را پاسخی به اتهامات دشمنان علیه پیامبر(ص) و قرآن دانسته است.[۱۱] به گفته برخی مفسران، دشمنان با تهمت، انکار وحی و تحقیر مؤمنان درصدد مقابله با نور خدا هستند.[۱۲] در برخی روایات نیز نور الهی به ولایت امام علی(ع) و استمرار حجت الهی در زمین تفسیر شده است.[۱۳]

آیه ۱۳ که به «آیه نصر من الله» شهرت دارد، از یاری خداوند و پیروزی نزدیک سخن می‌گوید. مفسران درباره مصداق پیروزی نزدیک، دیدگاه‌های مختلفی مطرح کرده‌اند؛ از جمله فتح مکه، پیروزی بر ایران و روم و فتوحات اسلامی. در تفسیر قمی، این پیروزی به قیام قائم آل محمد(عج) تفسیر شده است.[۱۴] این آیه در میان شیعیان به شعاری شناخته‌شده تبدیل شده و در مناسبت‌های مختلف بر پرچم‌ها نوشته می‌شود.[۱۵]

فضیلت و خواص

از پیامبر(ص) روایت شده است که قرائت سوره صف موجب درود و طلب آمرزش حضرت عیسی(ع) برای قاری و همراهی او با آن حضرت در روز قیامت می‌شود.[۱۶] همچنین، از امام باقر(ع) نقل شده است که مداومت بر قرائت این سوره در نمازهای واجب و مستحب، موجب قرار گرفتن قاری در صف فرشتگان و پیامبران الهی می‌شود.[۱۷]

متن و ترجمه سوره صف

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

﴿سَبَّحَ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ۝١ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ ۝٢ كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ ۝٣ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ ۝٤ وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ لِمَ تُؤْذُونَنِي وَقَدْ تَعْلَمُونَ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ فَلَمَّا زَاغُوا أَزَاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ ۝٥ وَإِذْ قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ يَأْتِي مِنْ بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمَّا جَاءَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ قَالُوا هَذَا سِحْرٌ مُبِينٌ ۝٦ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَهُوَ يُدْعَى إِلَى الْإِسْلَامِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ ۝٧ يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ ۝٨ هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ ۝٩ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ ۝١٠ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ ۝١١ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَيُدْخِلْكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ ۝١٢ وَأُخْرَى تُحِبُّونَهَا نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَفَتْحٌ قَرِيبٌ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ ۝١٣ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا أَنْصَارَ اللَّهِ كَمَا قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ لِلْحَوَارِيِّينَ مَنْ أَنْصَارِي إِلَى اللَّهِ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ نَحْنُ أَنْصَارُ اللَّهِ فَآمَنَتْ طَائِفَةٌ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَكَفَرَتْ طَائِفَةٌ فَأَيَّدْنَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَى عَدُوِّهِمْ فَأَصْبَحُوا ظَاهِرِينَ ۝١٤﴾

﴿آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است به تسبیح خدا می‌پردازند و اوست ارجمند حکیم ۝١ ای کسانی که ایمان آورده‌اید چرا چیزی می‌گویید که انجام نمی‌دهید ۝٢ نزد خدا سخت ناپسند است که چیزی را بگویید و انجام ندهید ۝٣ در حقیقت‌خدا دوست دارد کسانی را که در راه او صف در صف چنانکه گویی بنایی ریخته شده از سرب‌اند جهاد می‌کنند ۝٤ و [یاد کن] هنگامی را که موسی به قوم خود گفت ای قوم من چرا آزارم می‌دهید با اینکه می‌دانید من فرستاده خدا به سوی شما هستم پس چون [از حق] برگشتند خدا دلهایشان را برگردانید و خدا مردم نافرمان را هدایت نمی‌کند ۝٥ و هنگامی را که عیسی پسر مریم گفت ای فرزندان اسرائیل من فرستاده خدا به سوی شما هستم تورات را که پیش از من بوده تصدیق می‌کنم و به فرستاده‌ای که پس از من می‌آید و نام او احمد است بشارتگرم پس وقتی برای آنان دلایل روشن آورد گفتند این سحری آشکار است ۝٦ و چه کسی ستمگرتر از آن کس است که با وجود آنکه به سوی اسلام فراخوانده می‌شود بر خدا دروغ می‌بندد و خدا مردم ستمگر را راه نمی‌نماید ۝٧ می‌خواهند نور خدا را با دهان خود خاموش کنند و حال آنکه خدا گر چه کافران را ناخوش افتد نور خود را کامل خواهد گردانید ۝٨ اوست کسی که فرستاده خود را با هدایت و آیین درست روانه کرد تا آن را بر هر چه دین است فائق گرداند هر چند مشرکان را ناخوش آید ۝٩ ای کسانی که ایمان آورده‌اید آیا شما را بر تجارتی راه نمایم که شما را از عذابی دردناک می‌رهاند ۝١٠ به خدا و فرستاده او بگروید و در راه خدا با مال و جانتان جهاد کنید این [گذشت و فداکاری] اگر بدانید برای شما بهتر است ۝١١ تا گناهانتان را بر شما ببخشاید و شما را در باغهایی که از زیر [درختان] آن جویبارها روان است و [در] سراهایی خوش در بهشتهای همیشگی درآورد این [خود] کامیابی بزرگ است ۝١٢ و [رحمتی] دیگر که آن را دوست دارید یاری و پیروزی نزدیکی از جانب خداست و مؤمنان را [بدان] بشارت ده ۝١٣ ای کسانی که ایمان آورده‌اید یاران خدا باشید همان گونه که عیسی‌بن‌مریم به حواریون فت‌یاران من در راه خدا چه کسانی‌اند حواریون گفتند ما یاران خداییم پس طایفه‌ای کفر ورزیدند و کسانی را که گرویده بودند بر دشمنانشان یاری کردیم تا چیره شدند ۝١٤﴾


سوره پیشین:
سوره ممتحنه
سوره صف
سوره‌های مکی • سوره‌های مدنی
سوره پسین:
سوره جمعه

۱.فاتحه ۲.بقره ۳.آل‌عمران ۴.نساء ۵.مائده ۶.انعام ۷.اعراف ۸.انفال ۹.توبه ۱۰.یونس ۱۱.هود ۱۲.یوسف ۱۳.رعد ۱۴.ابراهیم ۱۵.حجر ۱۶.نحل ۱۷.اسراء ۱۸.کهف ۱۹.مریم ۲۰.طه ۲۱.انبیاء ۲۲.حج ۲۳.مؤمنون ۲۴.نور ۲۵.فرقان ۲۶.شعراء ۲۷.نمل ۲۸.قصص ۲۹.عنکبوت ۳۰.روم ۳۱.لقمان ۳۲.سجده ۳۳.احزاب ۳۴.سبأ ۳۵.فاطر ۳۶.یس ۳۷.صافات ۳۸.ص ۳۹.زمر ۴۰.غافر ۴۱.فصلت ۴۲.شوری ۴۳.زخرف ۴۴.دخان ۴۵.جاثیه ۴۶.احقاف ۴۷.محمد ۴۸.فتح ۴۹.حجرات ۵۰.ق ۵۱.ذاریات ۵۲.طور ۵۳.نجم ۵۴.قمر ۵۵.الرحمن ۵۶.واقعه ۵۷.حدید ۵۸.مجادله ۵۹.حشر ۶۰.ممتحنه ۶۱.صف ۶۲.جمعه ۶۳.منافقون ۶۴.تغابن ۶۵.طلاق ۶۶.تحریم ۶۷.ملک ۶۸.قلم ۶۹.حاقه ۷۰.معارج ۷۱.نوح ۷۲.جن ۷۳.مزمل ۷۴.مدثر ۷۵.قیامه ۷۶.انسان ۷۷.مرسلات ۷۸.نبأ ۷۹.نازعات ۸۰.عبس ۸۱.تکویر ۸۲.انفطار ۸۳.مطففین ۸۴.انشقاق ۸۵.بروج ۸۶.طارق ۸۷.اعلی ۸۸.غاشیه ۸۹.فجر ۹۰.بلد ۹۱.شمس ۹۲.لیل ۹۳.ضحی ۹۴.شرح ۹۵.تین ۹۶.علق ۹۷.قدر ۹۸.بینه ۹۹.زلزله ۱۰۰.عادیات ۱۰۱.قارعه ۱۰۲.تکاثر ۱۰۳.عصر ۱۰۴.همزه ۱۰۵.فیل ۱۰۶.قریش ۱۰۷.ماعون ۱۰۸.کوثر ۱۰۹.کافرون ۱۱۰.نصر ۱۱۱.مسد ۱۱۲.اخلاص ۱۱۳.فلق ۱۱۴.ناس


پانویس

  1. ↑ خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۲۵۵.
  2. ↑ معرفت، آموزش علوم قرآن، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۱۶۶.
  3. ↑ خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۲۵۵.
  4. ↑ رامیار، تاریخ قرآن، ۱۳۶۲ش، ص۳۶۰و۵۹۶.
  5. ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۹، ص۲۴۸.
  6. ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۴ق، ج۱۹، ص۲۵۵.
  7. ↑ قمی، مفاتیح الجنان، زیارت حضرت صاحب الامر علیه‌السلام.
  8. ↑ واحدی، أسباب النزول، ۱۴۱۱ق، ص۴۴۸.
  9. ↑ قمی، تفسیر قمی، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۳۶۵.
  10. ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۴ق، ج۱۹، ص۲۴۹.
  11. ↑ طباطبائی، المیزان، ۱۳۹۴ق، ج۱۹، ص۲۵۵.
  12. ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۹، ص۶۱۳.
  13. ↑ حویزی، تفسیر نورالثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۵، ص۳۱۷.
  14. ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲۴، ص۹۱؛ قمی، تفسیر قمی، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۳۶۶.
  15. ↑ «پرچم‌های نصر من الله و فتح قریب در دست راهپیمایان»، خبرگزاری دفاع مقدس؛ «نصر من الله و فتح قریب»، پایگاه بصیرت؛ «شکوه حزب‌الله با شعار نصر من الله و فتح قریب»، امیدنیوز.
  16. ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۹، ص۴۵۹
  17. ↑ شیخ صدوق، ثواب الاعمال، ۱۴۰۶ق، ص۱۱۸
  18. ↑ خامه‌گر، ساختار سوره‌های قرآن کریم، ۱۳۹۲ش، ص۷۶.

منابع

  • «پرچم‌های نصر من الله و فتح قریب در دست راهپیمایان »، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۳ مرداد ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۱۵ مرداد ۱۳۹۸ش.
  • «نصر من الله و فتح قریب»، پایگاه بصیرت؛ تاریخ درج مطلب: ۵ مهر ۱۳۸۶ش، تاریخ بازدید: ۱۵ مرداد ۱۳۹۸ش.
  • «شکوه حزب‌الله با شعار نصر من الله و فتح قریب»، امیدنیوز، تاریخ درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۱۵ مرداد ۱۳۹۸ش
  • حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسير نور الثقلين، قم، نشر اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
  • خامه‌گر، محمد، ساختار سوره‌های قرآن کریم، تهیه مؤسسه فرهنگی قرآن و عترت نورالثقلین، قم، نشر نشرا، چاپ اول، ۱۳۹۲ش.
  • خرمشاهی، بهاءالدین، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، تهران، دوستان-ناهید، ۱۳۷۷ش.
  • رامیار، محمود، تاریخ قرآن، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۲ش.
  • شیخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، قم، دار الشریف الرضی، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق.
  • طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق
  • طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان، بیروت، اعلمی، چاپ دوم، ۱۳۹۴ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، به تصحیح فضل‌الله یزدی طباطبایی و هاشم رسولی، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
  • قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، ۱۳۸۳ش.
  • قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، قم، دار الکتاب، چاپ چهارم، ۱۳۶۷ش.
  • قمی،‌ شیخ عباس، مفاتیح الجنان، قم، نشر مؤسسه انصاریان، ۱۳۸۲ش.
  • معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآن، بی‌جا، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، چ۱، ۱۳۷۱ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ اول، ۱۳۷۴ش
  • واحدی، علی بن احمد، أسباب نزول القرآن، بیروت، دار الکتب العلمیه، چاپ اول، ۱۴۱۱ق.

پیوند به بیرون