آیه ۵۹ سوره انعام
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | انعام |
| شماره آیه | ۵۹ |
| جزء | ۷ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مکه |
| موضوع | اختصاص علم غیب به خدا، علم فراگیر خدا به همه پدیدههای هستی |
| آیات مرتبط | آیه ۱۲ سوره یس |
آیه ۵۹ سوره انعام درباره علم الهی و گستره آن است.[۱] شیخ طوسی احتمال میدهد که مراد از واژه «کتاب مبین» علم الهی است یا به معنای کتابی که همه حقایق هستی قبل از ایجاد در آن ثبت شده است، مشابه آیه ۲۲ سوره حدید.[۲] علامه طباطبایی کتاب مبین را مشابه خزائن غیب میداند، اما با تفاوت در ثبت دقیقترین مقادیر و اندازهها.[۳] برخی دیگر، کتاب مبین را با «امام مبین» در آیه ۱۲ سوره یس تطبیق کرده و آن را به امام علی(ع) نسبت میدهند.[۴] همچنین، معانی دیگری برای کتاب مبین مطرح شده که شامل لوح محفوظ،[۵] امالکتاب و قرآن[۶] هستند.
﴿وَعِنْدَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُهَا وَلَا حَبَّةٍ فِي ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ ٥٩﴾ [انعام:59]|﴿و کلیدهای غیب، تنها نزد اوست. جز او [کسی] آن را نمیداند، و آنچه در خشکی و دریاست میداند، و هیچ برگی فرو نمیافتد مگر [اینکه] آن را میداند، و هیچ دانهای در تاریکیهای زمین، و هیچ تر و خشکی نیست مگر اینکه در کتابی روشن [ثبت]است ٥٩﴾
این آیه در نماز غفیله که از نمازهای مستحبی است، قرائت میشود.[۷]
به گفته مفسران، واژه «مفاتح الغیب» به معنای اختصاص علمِ غیب، به خداوند است، هرچند برخی آن را به خزینههای غیب و قدرت الهی تفسیر کردهاند.[۸] به گفته مفسران، فرازهای بعدی آیه نشان میدهند که علم خدا محدود به غیب نیست و او از تمام جزئیات جهان آگاه است.[۹] علامه طباطبایی «مفاتح الغیب» را به جهانی تفسیر میکند که موجودات پیش از ظهور در جهان مادی در آنجا بودهاند، ولی بدون حدود و اندازههای مادی. همچنین او احتمال میدهد که در خزائن غیب الهی، موجودات غیرمادی و غیرزمانی نیز وجود دارند که غیب مطلق نامیده میشوند.[۱۰]
به باور ابنسینا علم خدا به جزئیات جهان محسوس را از طریق علم به نخستین مخلوقاتش، مانند عقل اول که علت سایر موجودات هستند، تبیین کرده و آنها را مصداق مفاتح الغیب میداند.[۱۱] ابنرشد علم خدا به جهان هستی را از طریق علم به علل اولیه جهان که خود مخلوق خدا هستند، دانسته و این علل را مفاتح الغیب میشمارد.[۱۲]
ملاصدرا مصداق مفاتح الغیب را عقل فعال بر میشمارد و آن را منبع علوم شهوی و الهامات انبیاء میداند.[۱۳]عرفا نیز اعیان ثابته،[۱۴] حضرت احدیت [۱۵] و اسماء کلیه الهی[۱۶] را از مصادیق مفاتح الغیب میدانند.
پانویسها
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به ابنسينا، الشفاء (الإلهيات)، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۳۶۲؛ ملاصدرا، تفسیر القرآن الکریم، ۱۳۶۶ش، ج۶، ص۱۱۸.
- ↑ طوسی، التبیان، دار إحیاء التراث العربی، ج۴، ص۱۵۵.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۷، ص۱۲۷.
- ↑ ربانی گلپایگانی، وحی نبوی، ۱۳۹۱ش، ص۲۰۷-۲۰۸.
- ↑ ملاصدرا، الحکمه المتعالیه، ۱۹۸۱م، ج۶، ص۲۹۵.
- ↑ سلطان علیشاه، بیان السعادة، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۱۳۴.
- ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۹ق، ج۲، ص۲۴۶-۲۴۷.
- ↑ حائری طهرانی، مقتنیات الدرر، ۱۳۳۸ش، ج۴، ص۱۸۳.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۷، ص۱۲۵.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۵۲ش، ج۷، ص۱۲۵.
- ↑ ابنسينا، الشفاء (الإلهيات)، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۳۶۲.
- ↑ ابنرشد، الکشف عن مناهج الأدله، ۱۹۹۸م، ص۱۸۹.
- ↑ ملاصدرا، تفسیر القرآن الکریم، ۱۳۶۶ش، ج۶، ص۱۱۸.
- ↑ قیصری، شرح فصوص الحکم، ۱۳۸۲ش، ج۲، ص۸۸۵.
- ↑ امام خمینى، تعليقات على شرح «فصوص الحكم» و« مصباح الانس»، پاسدار اسلام، ص۲۵.
- ↑ جامی، اشعة اللمعات، ۱۳۸۳ش، ص۱۷۲.
منابع
- ابنرشد، محمد بن احمد، الکشف عن مناهج الأدله فی عقائد المله، بیروت، مرکز دراسات الوحدة العربية،، ۱۹۹۸م.
- ابنسينا، حسین، الشفاء(الإلهيات)، تصحیح سعید زائد، قم، کتابخانه مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق.
- امام خمینى، سید روحالله، تعليقات على شرح« فصوص الحكم» و« مصباح الانس»، قم، پاسدار اسلام، بیتا.
- حائری طهرانی، علی، مقتنیات الدرر، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۳۸ش.
- ربانی گلپایگانی، علی، وحی نبوی، بیجا، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۱ش.
- سلطان علیشاه، محمد بن حیدر، بیان السعادة فی مقامات العباده، بیروت، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۸ق.
- طباطبایی یزدی، سید محمد کاظم، العروة الوثقی، تحقیق: احمد محسنی سبزواری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان في تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۵۲ش.
- طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بیتا.
- قیصری، داود بن محمود، شرح فصوص الحکم، تحقیق: حسن حسنزاده آملی، قم، بوستان کتاب قم،۱۳۸۲ش.
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، تفسیر القرآن الکریم (صدرا)، قم، بيدار، ۱۳۶۶ش.
- ملاصدرا، محمد بن ابراهيم، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، بیروت، دار إحياء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۹۸۱م.