آیه ۱۴۵ سوره بقره
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | بقره |
| شماره آیه | ۱۴۵ |
| جزء | ۲ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | عِناد و لجبازی بیش از اندازه اهل کتاب |
| آیات مرتبط | آیه ۱۴۶ سوره بقره • آیه ۲۰ سوره انعام • آیه ۳۷ سوره رعد • آیه ۱۱۳ سوره بقره و آیه ۱۲۰ سوره بقره |
آیه ۱۴۵ سوره بقره به عِناد و لجبازی بیش از اندازه اهل کتاب اشاره دارد.[۱] خداوند در این آیه - که ادامه آیات بیان تغییر قبله است - خطاب به پیامبر اکرم(ص) سوگند یاد میکند[۲] که اگر او تمام معجزات ممکن[۳] و برهانها[۴] را هم برای کافران بیاورد، باز هم آنان قبله او را به رسمیت نخواهند شناخت.[۵] پیامبر(ص) نیز از آنان پیروی نمیکند و خود اهل کتاب (یهودیان و مسیحیان) نیز قبله همدیگر را قبول ندارند.[۶] در پایان آیه نیز پیامبر(ص) تهدید میشود که اگر از کافران پیروی کند، جزء ستمکاران خواهد بود.[۷]
مضمون این آیه در آیات دیگر قرآن نیز تکرار شده است. ازجمله عدم تبعیت اهل کتاب از همدیگر در آیه ۱۱۳ سوره بقره[۸] و لجاج و عناد اهل کتاب به ویژه یهودیان پس از روشن شدن حقیقت در آیاتی از قبیل آیه ۱۴۶ سوره بقره و آیه ۲۰ سوره انعام.[۹]
﴿وَلَئِنْ أَتَيْتَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ بِكُلِّ آيَةٍ مَا تَبِعُوا قِبْلَتَكَ وَمَا أَنْتَ بِتَابِعٍ قِبْلَتَهُمْ وَمَا بَعْضُهُمْ بِتَابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّكَ إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ ١٤٥﴾ [بقره:145]|﴿و اگر هر گونه معجزه ای برای اهل کتاب بیاوری [باز] قبله تو را پیروی نمیکنند و تو [نیز] پیرو قبله آنان نیستی و خود آنان پیرو قبله یکدیگر نیستند و پس از علمی که تو را [حاصل] آمده اگر از هوسهای ایشان پیروی کنی در آن صورت جدا از ستمکاران خواهی بود ١٤٥﴾
این آیه برای برای پایاندادن به جنجالهای مخالفان با عبارت (و تو نیز پیرو قبله آنان نیستی) و عبارت پایانی آیه، با قاطعیت تأکید میکند که هیچ گاه پیامبر(ص) از کافران پیروی نخواهد کرد.[۱۰] این قسمت از آیه طبق نظر برخی مفسران، جملهای خبریه است که از نسخ نشدن آیه خبر میدهد تا اهل کتاب طمع نکنند که ممکن است جهت قبله باز به سمت بیتالمقدس تغییر کند؛[۱۱] اما برخی دیگر معتقدند این فقره خبر در مقام نهی است. یعنی نباید از قبله آنان پیروی کنی.[۱۲]
در مورد دلیل تندی خطاب پایانی نسبت به پیامبر اکرم(ص) چند احتمال مطرح شده است:
- برای بیان یکسانی قوانین الهی برای همه و عدم وجود تبعیض. یعنی اگر بر فرض محال پیامبر اکرم(ص) هم منحرف شود، مشمول کیفر الهی خواهد شد.[۱۳]
- برای اینکه حساب دست بقیه مردم بیاید و بدانند جایی که برخورد با پیامبر(ص) این چنین است، مردم هم نباید تسلیم دشمنان شوند.[۱۴]
- برای اينكه روشن شود پیامبر(ص) هم از خود اختیار تغییر احکام را ندارد.[۱۵]
- برای اینکه جلوی غلوگرایی نسبت به پیامبر(ص) گرفته شود.[۱۶]
پانویس
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۲۶.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱، ص۴۲۱.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۲۶.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱، ص۴۲۲.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۲۶.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۲۶.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۲۶.
- ↑ فاضل مقداد، کنز العرفان، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۸۸.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۲۳۹.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۴۹۷.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱، ص۴۲۲.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۲۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۴۹۸؛ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۲۲۶.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱، ص۴۲۲؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۴۹۸.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۴۹۸؛ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۲۲۶.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۲۲۶.
منابع
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، ۱۳۷۸ش.
- فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، قم، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، ۱۴۱۹ق.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مركز فرهنگى درسهايى از قرآن، ۱۳۸۳ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.