آیه ۷ سوره حمد
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| نام آیه | آیه ۷ سوره حمد |
| واقع در سوره | حمد |
| شماره آیه | ۷ |
| جزء | ۱ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | ندارد |
| مکان نزول | مکه و مدینه |
| موضوع | اعتقادی |
| درباره | درخواست هدایت از خدا |
| آیات مرتبط | آیه ۶۹ سوره نساء؛ آیه ۶ سوره فتح؛ آیه ۹۰ سوره آل عمران؛ آیه ۴۱-۵۶ سوره واقعه |
آیه ۷ سوره حمد راه مستقیم را راه کسانی معرفی می‌کند که خداوند به آنان نعمت داده است و آن را از راهِ غضب‌شدگان و گمراهان جدا می‌کند.[۱] این آیه از مصادیق تولّی و تبرّی دانسته شده است؛[۲] زیرا بر پیروی از صالحان و بیزاری از مغضوبان و گمراهان دلالت دارد.[۳]
همچنین، گفته شده است که درخواست هدایت پس از حمد و عبادت خداوند در آیات پیشین، ادب دعا کردن را به انسان می‌آموزد.[۴]
﴿صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ ٧﴾ [فاتحه:7]
﴿راه آنان که گرامی شان داشته‌ای نه [راه] مغضوبان و نه [راه] گمراهان ٧﴾
در تفاسیر شیعه، «الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ»، به پیامبران، صدّیقین، شهدا، صالحان،[۵] تفسیر شده است. در برخی روایات نیز حضرت محمد(ص)، اهل‌بیت(ع) و شیعیان حضرت علی(ع)[۶] از مصادیق آن شمرده شده‌اند. «مغضوب‌علیهم» نیز بر یهود و «الضالین» بر نصاری تطبیق داده شده‌اند.[۷]
در تفسیر نور افرادی مانند فرعون و قارون و ابولهب و اقوامی مانند قوم عاد، ثمود و بنی‌اسرائیل، از مصادیق غضب‌شدگان و افرادی مانند ابلیس، سامری، مشرکان و کفار از مصادیق گمراهان ذکر شده‌اند.[۸]
محمدجواد مغنیه در تفسیر کاشف معنای آیه را عام دانسته و اطاعت و معصیت را ملاک قرارگرفتن در مسیر نعمت یا غضب الهی معرفی کرده است.[۹] در تفسیر نمونه، «مغضوب‌علیهم» به گمراهان لجوج یا منافقان و «ضالّین» گمراهان عادی تفسیر شده است و گروه نخست شدیدتر توصیف شده است.[۱۰]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۷.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۳۹.
- ↑ جوادی آملی، «تفسیر سوره حمد جلسه ۳۸»، سایت اسراء.
- ↑ حسنی، «آموزش ادبِ ستایش در سوره حمد»، سایت خبرگزاری بین‌المللی قرآن.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۵۰-۱۳۶۳ش، ج۱، ص۴۹.
- ↑ قمی، تفسیر قمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۱۱۴-۱۱۵.
- ↑ عیاشی، التفسیر، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۲۲؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۵۰-۱۳۶۳ش، ج۱، ص۵۰؛ مغنیه، التفسیر الکاشف، دار النوار، ج۱، ص۳۵.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۳۸-۴۰.
- ↑ مغنیه، التفسیر الکاشف، دار النوار، ج۱، ص۳۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۵۴.
منابع
- جوادی آملی، عبدالله، «تفسیر سوره حمد جلسه ۳۸»، سایت اسراء، تاریخ درج مطلب: ۸ بهمن ۱۳۶۳، تاریخ بازدید: ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۳.
- حسنی، سعید، «آموزش ادبِ ستایش در سوره حمد»، سایت خبرگزاری بین المللی قرآن، تاریخ درج مطلب: ۱ مرداد ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ترجمه: هاشم رسولی، به‌تحقیق: ابراهیم میرباقری و دیگران، تهران، فراهانی، ۱۳۵۰-۱۳۶۳ش.
- عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، به‌تحقیق: هاشم رسولی، تهران، مکتبه العلمیه الاسلامیه، چاپ اول، ۱۳۸۰ق.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، چاپ اول، ۱۳۸۸ش.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، قم، دارکتاب، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.
- مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، بیروت، دارالنوار، چاپ چهارم، بی‌تا.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش.