آیه ۷ سوره حمد
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| نام آیه | آیه ۷ سوره حمد |
| واقع در سوره | حمد |
| شماره آیه | ۷ |
| جزء | ۱ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | ندارد |
| مکان نزول | مکه و مدینه |
| موضوع | اعتقادی |
| درباره | درخواست هدایت از خدا |
| آیات مرتبط | آیه ۶۹ سوره نساء؛ آیه ۶ سوره فتح؛ آیه ۹۰ سوره آل عمران؛ آیه ۴۱-۵۶ سوره واقعه |
آیه ۷ سوره حمد راه مستقیم را مسیر کسانی معرفی میکند که خداوند آنان را مشمول نعمت خود ساخته است و آن را در برابر راهِ غضبشدگان و گمراهان قرار میدهد.[۱] این آیه از مصادیق تولّی و تبرّی دانسته شده است؛[۲] زیرا در آن، اظهار دوستی و پیروی از انبیا، صدیقین، شهدا و صالحان مطرح شده و همزمان، بیزاری از مغضوبان و گمراهان اعلام میشود.[۳]
در این آیه، دعا و درخواست از خداوند بعد از شناخت خداوند و محبت و عشق و عبادت او که در آیات قبل ذکر شده مطرح میشود و با این کار ادب دعا کردن را به انسان میآموزد.[۴]
﴿صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ ٧﴾ [فاتحه:7]
﴿راه آنان که گرامی شان داشتهای نه [راه] مغضوبان و نه [راه] گمراهان ٧﴾
به گفته محققان تفسیر نمونه، آیه هفتم سوره حمد انسان را به درخواست راه پیامبران و نیکوکارانِ مشمول نعمت الهی فرا میخواند و نسبت به دو مسیر انحرافیِ غضبشدگان و گمراهان هشدار میدهد.[۵] در تفاسیر شیعه، نعمتدادهشدگان، به پیامبران، صدّیقین، شهدا، صالحان،[۶] حضرت محمد(ص)، اهل بیت(ع) و شیعیان حضرت علی(ع)[۷] تفسیر شده است. «مغضوبعلیهم» نیز بر یهود و «ضالین» بر نصاری تطبیق داده شدهاند.[۸] قرائتی در تفسیر نور افرادی همانند فرعون و قارون و ابولهب و امّتهایی همچون قوم عاد، ثمود و بنیاسرائیل، را از مصادیق غضبشدگان و افرادی مانند ابلیس، سامری، مشرکان، کفار و نیاکان منحرف را نیز به عنوان مصادیق افراد گمراه ذکر کرده است.[۹]
محمدجواد مغنیه در تفسیر کاشف با تأکید بر کلیبودن معنای آیه، ملاک مشمول نعمت و رحمت خدا بودن یا مورد غضب خدا قرار گرفتن را اطاعت یا معصیت الهی میداند.[۱۰] مکارم شیرازی در تفسیر نمونه «مغضوبعلیهم» را مرحلهای شدیدتر از «ضالین» دانسته است. از نظر وی، «مغضوبعلیهم» گمراهان لجوج یا منافق و «ضالین» گمراهان عادی هستند. او این تبیین را جامع دیدگاههای تفسیری شمرده است.[۱۱]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۷.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۳۹.
- ↑ جوادی آملی، «تفسیر سوره حمد جلسه ۳۸»، سایت اسراء.
- ↑ حسنی، «آموزش ادبِ ستایش در سوره حمد»، سایت خبرگزاری بین المللی قرآن.
- ↑ مکارم شیرازی، برگزیده تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۵۲.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۵۰-۱۳۶۳ش، ج۱، ص۴۹.
- ↑ قمی، تفسیر قمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۱۱۴-۱۱۵.
- ↑ عیاشی، التفسیر، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۲۲؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۵۰-۱۳۶۳ش، ج۱، ص۵۰؛ مغنیه، التفسیر الکاشف، دار النوار، ج۱، ص۳۵.
- ↑ قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۳۸-۴۰.
- ↑ مغنیه، التفسیر الکاشف، دار النوار، ج۱، ص۳۵.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۵۴.
منابع
- جوادی آملی، عبدالله، «تفسیر سوره حمد جلسه ۳۸»، سایت اسراء، تاریخ درج مطلب: ۸ بهمن ۱۳۶۳، تاریخ بازدید: ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۳.
- حسنی، سعید، «آموزش ادبِ ستایش در سوره حمد»، سایت خبرگزاری بین المللی قرآن، تاریخ درج مطلب: ۱ مرداد ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ترجمه: هاشم رسولی، بهتحقیق: ابراهیم میرباقری و دیگران، تهران، فراهانی، ۱۳۵۰-۱۳۶۳ش.
- عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، بهتحقیق: هاشم رسولی، تهران، مکتبه العلمیه الاسلامیه، چاپ اول، ۱۳۸۰ق.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، چاپ اول، ۱۳۸۸ش.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، قم، دارکتاب، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق.
- مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، بیروت، دارالنوار، چاپ چهارم، بیتا.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش.