آیات الاحکام
(تغییرمسیر از آیات الأحکام)
آیاتُ‌الاحکام یا فِقهُ‌القُرآن، آیاتی از قرآن است که احکام شرعی از آنها به دست می‌آید. شمار آیات‌الاحکام در میان فقهای شیعه مشهور به پانصد آیه است.
قرآن از منابع اصلی استنباط احکام شرعی در فقه است. بنابر روایات، از زمان پیامبر(ص) صحابه و اصحاب امامان برای شناخت احکام شرعی به قرآن مراجعه می‌کردند. همچنین، از محمد بن سائب کلبی (درگذشت ۱۴۶ق) به‌عنوان مؤلف یکی از نخستین آثار درباره آیات‌الاحکام یاد شده است.
آثار متعددی درباره آیات‌الاحکام با عنوان‌هایی مانند «آیات‌الاحکام» و «فقه‌القرآن» نوشته شده‌اند. مؤلفان این آثار، آیات را بر اساس موضوع یا ویژگی‌های آنها دسته‌بندی کرده‌اند؛ برای مثال، برخی آیات مشتمل بر چند حکم و برخی دیگر بیانگر یک حکم‌اند. مسئله نسخ برخی آیات‌الاحکام نیز در این حوزه مطرح شده است؛ از جمله درباره آیه نجوا.
تعریف
آیات‌الاحکام به آیاتی از قرآن گفته می‌شود که بر احکام شرعی دلالت دارند یا می‌توان از آنها احکام شرعی استنباط کرد.[۱] این آیات به احکام عملی مانند احکام نماز، روزه، جهادو زکات مربوط‌اند و ناظر به احکام اخلاقی و اعتقادی نیستند.[۲] فقه القرآن نیز به بررسی و استنباط احکام شرعی از قرآن گفته می‌شود و گاهی به‌عنوان مترادف آیات‌الاحکام به کار می‌رود.[۳]
آیات‌الاحکام همچنین عنوان آثاری است که به بررسی آیات قرآن از منظر احکام شرعی می‌پردازند.[۴]
جایگاه قرآن در استنباط احکام
قرآن از منابع اصلی استنباط احکام شرعی در فقه اسلامی است.[۵] بااین‌حال، همه جزئیات احکام در قرآن بیان نشده است و برای شناخت برخی از آنها باید به روایات معصومان(ع) نیز مراجعه کرد.[۶] برای مثال، اصل وجوب نماز از قرآن به دست می‌آید، اما جزئیاتی مانند شمار رکعت‌ها و احکام مربوط به ارکان و ذکرهای نماز در روایات بیان شده‌اند.
درباره چگونگی استفاده از آیات قرآن در استنباط احکام، میان عالمان شیعه اختلاف‌نظر وجود دارد. اخباریان بر ضرورت رجوع به روایات اهل‌بیت(ع) برای فهم آیات تأکید می‌کنند و استنباط مستقل احکام از قرآن را نمی‌پذیرند.[۷]
تاریخچه
بنابر آنچه در روایات آمده است،[۸] استنباط احکام شرعی از قرآن، از زمان پیامبر(ص) آغاز شد و در میان صحابه و امامان شیعه رواج داشت. در روایتی، عبدالاعلی بن یزید کلبی از امام صادق(ع) درباره چگونگی وضو پس از زخم‌شدن انگشت پا پرسید. امام با استناد به آیه ۷۸ سوره حج، مبنی بر اینکه خداوند در دین سختی قرار نداده است، به او فرمود بر پوشش زخم مسح کند.[۹] تألیف کتاب‌های مستقل درباره آیات‌الاحکام نیز دست‌کم از قرن دوم هجری قمری گزارش شده است.[۱۰]
شمار و موضوعات
| ردیف | نام سوره | شماره آیه | موضوع |
|---|---|---|---|
| ۱ | فرقان | ۴۸ | طهارت |
| ۲ | انفال | ۱۱ | طهارت |
| ۳ | نساء | ۴۳ | طهارت: غسل |
| ۴ | مائده | ۶ | طهارت: وضو |
| ۵ | بقره | ۲۲۲ | طهارت: حیض |
| ۶ | توبه | ۱۰۸ | طهارت |
| ۷ | توبه | ۲۸ | نجاست مشرکان |
| ۸ | بقره | ۲۳۸ | نماز |
| ۹ | بقره | ۲۳۹ | نماز |
| ۱۰ | طه | ۱۳۲ | نماز |
| ۱۱ | اسراء | ۷۸ | نماز |
| ۱۲ | هود | ۱۱۵ | نماز |
| ۱۳ | بینه | ۵ | نماز |
| ۱۴ | بقره | ۱۴۴ | نماز |
| ۱۵ | اسراء | ۱۱۰ | نماز |
| ۱۶ | نحل | ۹۸ | نماز |
| ۱۷ | حج | ۷۷ | نماز |
| ۱۸ | نساء | ۱۰۱ | نماز |
| ۱۹ | نساء | ۱۰۲ | نماز |
| ۲۰ | نساء | ۱۰۳ | نماز |
| ۲۱ | جمعه | ۹ | نماز |
| ۲۲ | اعلی | ۱۴ | نماز |
| ۲۳ | اعلی | ۱۵ | نماز |
| ۲۴ | توبه | ۸۴ | نماز |
| ۲۵ | بقره | ۱۸۳ | روزه |
| ۲۶ | بقره | ۱۸۴ | روزه |
| ۲۷ | بقره | ۱۸۵ | روزه |
| ۲۸ | بقره | ۱۸۷ | روزه |
| ۲۹ | توبه | ۱۰۳ | زکات |
| ۳۰ | توبه | ۶۰ | روزه |
| ۳۱ | انعام | ۱۴۱ | روزه |
| ۳۲ | بقره | ۲۶۷ | روزه |
| ۳۳ | انفال | ۴۱ | روزه |
| ۳۴ | آل عمران | ۹۶ | حج |
| ۳۵ | حج | ۲۷ | حج |
| ۳۶ | حج | ۲۸ | حج |
| ۳۷ | حج | ۲۹ | حج |
| ۳۸ | حج | ۳۶ | حج |
| ۳۹ | بقره | ۱۹۶ | حج |
| ۴۰ | بقره | ۱۵۸ | حج |
| ۴۱ | بقره | ۱۲۵ | حج |
| ۴۲ | بقره | ۱۹۸ | حج |
| ۴۳ | بقره | ۱۹۹ | حج |
| ۴۴ | فتح | ۲۷ | حج |
| ۴۵ | بقره | ۲۰۳ | حج |
| ۴۶ | بقره | ۲۰۰ | حج |
| ۴۷ | بقره | ۱۹۷ | حج |
| ۴۸ | مائده | ۱ | حج |
| ۴۹ | مائده | ۹۴ | حج |
| ۵۰ | مائده | ۹۵ | حج |
| ۵۱ | مائده | ۹۶ | حج |
| ۵۲ | مائده | ۲ | حج |
| ۵۳ | توبه | ۲۹ | جهاد |
| ۵۴ | حجرات | ۹ | جهاد |
| ۵۵ | توبه | ۴۱ | جهاد |
| ۵۶ | توبه | ۸۱ | جهاد |
| ۵۷ | صف | ۱۱ | جهاد |
| ۵۸ | نساء | ۹۵ | جهاد |
| ۵۹ | انفال | ۷۲ | جهاد |
| ۶۰ | بقره | ۲۱۶-۲۱۷ | جهاد |
| ۶۱ | بقره | ۱۹۴ | جهاد |
| ۶۲ | بقره | ۱۹۱ | جهاد |
| ۶۳ | انفال | ۶۶ | جهاد |
| ۶۴ | توبه | ۱۲۳ | جهاد |
| ۶۵ | انفال | ۱۵ | جهاد |
| ۶۶ | انفال | ۱۶ | جهاد |
| ۶۷ | انفال | ۶۷ | جهاد |
| ۶۸ | محمد | ۴ | جهاد |
| ۶۹ | انفال | ۵۷ | جهاد |
| ۷۰ | انفال | ۵۸ | جهاد |
| ۷۱ | انفال | ۶۰ | جهاد |
| ۷۲ | انفال | ۶۱ | جهاد |
| ۷۳ | نساء | ۷۱ | جهاد |
| ۷۴ | بقره | ۱۹۰-۱۹۱ | جهاد |
| ۷۵ | توبه | ۹۱ | جهاد |
| ۷۶ | توبه | ۶ | جهاد |
| ۷۶ | حج | ۳۹ | جهاد |
| ۷۷ | انفال | ۱ | انفال و غنایم جنگی |
| ۷۸ | حشر | ۶ | انفال و غنایم جنگی |
| ۷۹ | حشر | ۷ | انفال و غنایم جنگی |
| ۸۰ | آل عمران | ۱۰۴ | امر به معروف و نهی از منکر |
| ۸۱ | تحریم | ۶ | امر به معروف و نهی از منکر |
| ۸۲ | اعراف | ۱۹۹ | امر به معروف و نهی از منکر |
| ۸۳ | نحل | ۱۲۵ | امر به معروف و نهی از منکر |
| ۸۴ | بقره | ۲۷۵ | خرید و فروش |
| ۸۵ | نساء | ۲۹ | خرید و فروش |
| ۸۶ | بقره | ۲۷۸ | ربا |
| ۸۷ | بقره | ۲۷۹ | ربا |
| ۸۸ | آل عمران | ۱۳۰ | ربا |
| ۸۹ | قصص | ۲۷ | اجاره |
| ۹۰ | نساء | ۱۲۸ | صلح |
| ۴ | مائده | ۴ | صیدو ذباحه(شکار) |
| ۹۱ | بقره | ۲۸۲ | قرض و رهن |
| ۹۲ | بقره | ۲۸۳ | قرض و رهن و ربا |
| ۹۳ | بقره | ۲۸۰ | قرض و رهن |
| ۹۴ | نساء | ۵۸ | ودیعه |
| ۹۵ | انفال | ۲۷ | ودیعه |
| ۹۶ | مؤمنون | ۸ | ودیعه |
| ۹۷ | نور | ۳۳ | مکاتبه (عبد و کنیز) |
| ۹۸ | نور | ۳۲ | ازدواج |
| ۹۹ | نساء | ۳ | ازدواج |
| ۱۰۰ | مؤمنون | ۵ | ازدواج |
| ۱۰۱ | مؤمنون | ۶ | ازدواج |
| ۱۰۲ | مؤمنون | ۷ | ازدواج |
| ۱۰۳ | نساء | ۲۴ | ازدواج موقت |
| ۱۰۴ | نساء | ۲۵ | ازدواج |
| ۱۰۵ | نساء | ۲۳-۲۴ | ازدواج |
| ۱۰۶ | نساء | ۲۲ | ازدواج |
| ۱۰۷ | بقره | ۲۲۱ | ازدواج |
| ۱۰۸ | ممتحنه | ۱۰ | ازدواج |
| ۱۰۹ | مائده | ۵ | ازدواج |
| ۱۱۰ | نور | ۳ | ازدواج |
| ۱۱۱ | نساء | ۱۹ | ازدواج |
| ۱۱۲ | نساء | ۴ | ازدواج: مَهر |
| ۱۱۳ | نساء | ۲۰ | ازدواج |
| ۱۱۴ | نساء | ۲۱ | ازدواج |
| ۱۱۵ | بقره | ۲۳۶ | ازدواج |
| ۱۱۶ | بقره | ۲۳۷ | ازدواج |
| ۱۱۷ | طلاق | ۶ | ازدواج: نفقه |
| ۱۱۸ | طلاق | ۷ | ازدواج: نفقه |
| ۱۱۹ | بقره | ۲۳۳ | ازدواج: نفقه |
| ۱۲۰ | نساء | ۳۴ | ازدواج: نشوز |
| ۱۲۱ | نساء | ۳۵ | ازدواج: نشوز |
| ۱۲۲ | نور | ۳۰ | ازدواج: حفظ نگاه |
| ۱۲۳ | نور | ۳۱ | ازدواج: حفظ نگاه |
| ۱۲۴ | احزاب | ۵۵ | پوشش زنان |
| ۱۲۵ | احزاب | ۵۹ | پوشش زنان |
| ۱۲۶ | نور | ۶۰ | پوشش زنان |
| ۱۲۷ | بقره | ۲۲۳ | ازدواج |
| ۱۲۸ | بقره | ۲۳۵ | ازذواج |
| ۱۲۹ | طلاق | ۱ | عده طلاق |
| ۱۳۰ | طلاق | ۲ | طلاق |
| ۱۳۱ | بقره | ۲۳۱ | طلاق |
| ۱۳۲ | بقره | ۲۲۸ | طلاق: عِدّه |
| ۱۳۳ | طلاق | ۴ | طلاق: عِدّه |
| ۱۳۴ | احزاب | ۴۹ | طلاق: عده |
| ۱۳۵ | بقره | ۲۳۴ | عِده وفات |
| ۱۳۶ | بقره | ۲۲۹ | طلاق |
| ۱۳۷ | بقره | ۲۳۰ | طلاق |
| ۱۳۸ | بقره | ۲۳۲ | طلاق |
| ۱۳۹ | مجادله | ۲ | ظِهار |
| ۱۴۰ | مجادله | ۳ | ظهار |
| ۱۴۱ | مجادله | ۴ | ظهار |
| ۱۴۲ | احزاب | ۴ | ظهار |
| ۱۴۳ | بقره | ۲۲۶ | ایلاء |
| ۱۴۴ | بقره | ۲۲۷ | ایلاء |
| ۱۴۵ | نور | ۶ | لِعان |
| ۱۴۶ | نور | ۷ | لعان |
| ۱۴۷ | نور | ۸ | لعان |
| ۱۴۸ | نور | ۹ | لعان |
| ۱۴۹ | انسان | ۷ | نذر |
| ۱۵۰ | بقره | ۲۷۰ | نذر |
| ۱۵۱ | حج | ۲۹ | نذر |
| ۱۵۲ | مائده | ۸۹ | قَسَم |
| ۱۵۳ | آل عمران | ۷۷ | قسم |
| ۱۵۴ | نحل | ۹۲ | قسم |
| ۱۵۵ | نحل | ۹۴ | قسم |
| ۱۵۶ | بقره | ۲۲۵ | قسم |
| ۱۵۷ | بقره | ۲۲۴ | قسم |
| ۱۵۸ | قلم | ۱۰ | قسم |
| ۱۵۹ | بقره | ۲۷ | عهد |
| ۱۶۰ | اسراء | ۳۴ | عهد |
| ۱۶۱ | انعام | ۱۵۲ | عهد |
| ۱۶۲ | نحل | ۹۱ | عهد |
| ۱۶۳ | بقره | ۱۷۷ | عهد |
| ۱۶۴ | رعد | ۲۵ | عهد |
| ۱۶۵ | احزاب | ۱۵ | عهد |
| ۱۶۶ | بقره | ۱۸۰ | وصیت |
| ۱۶۷ | بقره | ۱۸۱ | وصیت |
| ۱۶۸ | بقره | ۱۸۲ | وصیت |
| ۱۶۹ | ص | ۲۶ | قضاوت |
| ۱۷۰ | نساء | ۱۰۵ | قضاوت |
| ۱۷۱ | مائده | ۴۸ | قضاوت |
| ۱۷۲ | مائده | ۴۹ | قضاوت |
| ۱۷۳ | مائده | ۴۴ | قضاوت |
| ۱۷۴ | مائده | ۴۵ | قضاوت |
| ۱۷۵ | مائده | ۴۷ | قضاوت |
| ۱۷۶ | مائده | ۴۲ | قضاوت |
| ۱۷۷ | نساء | ۶۰ | قضاوت |
| ۱۷۸ | هود | ۱۱۳ | قضاوت |
| ۱۷۹ | بقره | ۱۸۸ | قضاوت |
| ۱۸۰ | نساء | ۱۵ | قضاوت: شهادت‌دادن |
| ۱۸۱ | نور | ۴ | قضاوت: شهادت‌دادن |
| ۱۸۲ | نور | ۱۳ | قضاوت: شهادت‌دادن |
| ۱۸۳ | بقره | ۱۴۰ | قضاوت: شهادت‌دادن |
| ۱۸۴ | معارج | ۳۳ | قضاوت: شهادت‌دادن |
| ۱۸۵ | نساء | ۱۳۵ | قضاوت: شهادت‌دادن |
| ۱۸۶ | مائده | ۸ | قضاوت: شهادت‌دادن |
| ۱۸۷ | نساء | ۶ | قضاوت: شهادت‌دادن |
| ۱۸۸ | مائده | ۱۰۶ | قضاوت: شهادت‌دادن |
| ۱۸۹ | مائده | ۱۰۷ | قضاوت: شهادت‌دادن |
| ۱۹۰ | نساء | ۵ | ممنوعیت از تصرفات مالی (حَجر) |
| ۱۹۱ | نحل | ۷۵ | ممنوعیت از تصرفات مالی (حَجر) |
| ۱۹۲ | نساء | ۹۲ | کفاره‌ها |
| ۱۹۲ـ۱ | مجادله | ۳ـ۴ | کفاره‌ها |
| ۱۹۲ـ۲ | مائده | ۸۹ | کفاره‌ها |
| ۱۹۲ـ۳ | مائده | ۹۵ | کفاره‌ها |
| ۱۹۲ـ۴ | بقره | ۱۹۶ | کفاره‌ها |
| ۱۹۳ | نساء | ۱۱ | ارث |
| ۱۹۴ | نساء | ۱۲ | ارث |
| ۱۹۵ | نساء | ۱۷۶ | ارث |
| ۱۹۶ | احزاب | ۶ | ارث |
| ۱۹۷ | انفال | ۷۵ | ارث |
| ۱۹۸ | نساء | ۷ | ارث |
| ۱۹۹ | نساء | ۳۳ | ارث |
| ۲۰۰ | نور | ۲ | حد و تعزیر |
| ۲۰۱ | نساء | ۱۵ـ۱۶ | حد و تعزیر |
| ۲۰۱ـ۱ | نساء | ۲۵ | حد و تعزیر |
| ۲۰۲ | نور | ۴ | حد و تعزیر |
| ۲۰۳ | مائده | ۳۸ | حد و تعزیر |
| ۲۰۴ | مائده | ۳۹ | حد و تعزیر |
| ۲۰۵ | مائده | ۳۳ | حد و تعزیر |
| ۲۰۶ | مائده | ۳۴ | حد و تعزیر |
| ۲۰۷ | مائده | ۳۲ | حد و تعزیر |
| ۲۰۸ | بقره | ۱۷۸ | قصاص |
| ۲۰۹ | بقره | ۱۷۹ | قصاص |
| ۲۱۰ | اسراء | ۳۳ | قصاص |
| ۲۱۰ـ۱ | مائده | ۳۲ | قصاص |
| ۲۱۰ـ۲ | مائده | ۴۵ | قصاص |
| ۲۱۱ | شوریٰ | ۳۹ | قصاص |
| ۲۱۲ | شوریٰ | ۴۰ | قصاص |
| ۲۱۳ | شوریٰ | ۴۱ | قصاص |
| ۲۱۴ | شعراء | ۲۲۷ | قصاص |
| ۲۱۵ | حج | ۶۰ | قصاص |
| ۲۱۶ | نحل | ۱۲۶ | قصاص |
| ۲۱۶ـ۱ | بقره | ۱۹۴ | قصاص |
| ۲۱۷ | شوریٰ | ۴۳ | قصاص |
| ۲۱۷ـ۱ | شوریٰ | ۴۰ | قصاص |
| ۲۱۸ | بقره | ۲۹ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۱۹ | بقره | ۱۶۸ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۲۰ | بقره | ۱۷۲ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۲۱ | مؤمنون | ۵۱ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۲۲ | مائده | ۴ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۲۳ | مائده | ۸۸ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۲۴ | اعراف | ۳۲ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۲۵ | نحل | ۱۱۴ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۲۶ | انعام | ۱۱۸ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۲۷ | انعام | ۱۱۹ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۲۸ | ملک | ۱۵ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۲۹ | انعام | ۱۴۵ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۲۹ـ۱ | مائده | ۵ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۳۰ | بقره | ۱۷۳ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۳۱ | مائده | ۳ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۳۲ | نحل | ۱۱۵ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۳۳ | انعام | ۱۴۵ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۳۳ـ۱ | انعام | ۱۴۵ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۳۳ـ۲ | مائده | ۴ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۳۴ | مائده | ۹۰ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۳۵ | مائده | ۹۱ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۳۶ | نحل | ۱۴ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۳۷ | فاطر | ۱۲ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۳۸ | نحل | ۶۹ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۳۹ | حج | ۳۰ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۴۰ | نحل | ۵ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۴۱ | نحل | ۶۶ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۴۲ | مؤمنون | ۲۱ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۴۳ | یس | ۷۲ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۴۴ | یس | ۷۳ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۴۴ـ۱ | حج | ۲۸ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۴۴ـ۲ | حج | ۳۶ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۴۴ـ۳ | مائده | ۱ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۴۴ـ۴ | مائده | ۹۶ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۴۵ | مؤمنون | ۱۹ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۴۶ | مؤمنون | ۲۰ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۴۷ | نحل | ۶۷ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۴۸ | بقره | ۵۷ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۴۹ | بقره | ۶۱ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۵۰ | نحل | ۱۰ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۵۱ | عبس | ۲۷ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۵۲ | عبس | ۲۸ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۵۳ | عبس | ۲۹ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۵۴ | عبس | ۳۰ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۵۵ | عبس | ۳۱ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۵۶ | عبس | ۳۲ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۵۶ـ۱ | انعام | ۱۴۱ | خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها |
| ۲۵۷ | حجرات | ۲۵۷ | حجیت خبر |
| ۲۵۸ | توبه | ۱۲۲ | حجیت خبر |
| ۲۵۹ | بقره | ۱۵۹ | حجیت خبر |
| ۲۶۰ | نحل | ۴۳ | حجیت خبر |
| ۲۶۱ | توبه | ۶۱ | حجیت خبر |
| ۲۶۱ـ۱ | بقره | ۲۸۲ | حجیت بیّنه |
| ۲۶۱ـ۲ | طلاق | ۱-۲ | حجیت بیّنه |
| ۲۶۱ـ۳ | مائده | ۱۰۶ | حجیت بیّنه |
| ۲۶۱ـ۴ | مائده | ۹۵ | حجیت بیّنه |
| ۲۶۲ | نساء | ۵۹ | حجیت سنت پیامبر(ص) |
| ۲۶۳ | نجم | ۳ | حجیت سنت پیامبر(ص) |
| ۲۶۴ | نجم | ۴ | حجیت سنت پیامبر(ص) |
| ۲۶۵ | احزاب | ۲۱ | حجیت سنت پیامبر(ص) |
| ۲۶۶ | احزاب | ۳۶ | حجیت سنت پیامبر(ص) |
| ۲۶۷ | آل عمران | ۳۱ | حجیت سنت پیامبر(ص) |
| ۲۶۸ | اعراف | ۱۵۸ | حجیت سنت پیامبر(ص) |
| ۲۶۹ | حشر | ۷ | حجیت سنت پیامبر(ص) |
| ۲۷۰ | احزاب | ۳۳ | حجیت سنت اهل‌بیت |
| ۲۷۱ | آل عمران | ۱۱۰ | سنت صحابه |
| ۲۷۱ـ۱ | مائده | ۹۵ | قیاس فقهی |
| ۲۷۲ | نساء | ۱۱۵ | حجیت اجماع |
| ۲۷۳ | آل عمران | ۱۰۳ | حجیت اجماع |
| ۲۷۴ | اسراء | ۱۵ | اصل برائت |
| ۲۷۴ـ۱ | طلاق | ۷ | اصل برائت |
| ۲۷۴ـ۲ | انعام | ۱۴۵ | اصل برائت |
| ۲۷۴ـ۳ | انعام | ۱۱۹ | اصل برائت |
| ۲۷۵ | توبه | ۱۱۵ | اصل برائت |
| ۲۷۶ | آل عمران | ۱۰۲ | اصل احتیاط |
| ۲۷۷ | تغابن | ۱۶ | اصل احتیاط |
| ۲۷۸ | بقره | ۱۹۵ | اصل احتیاط |
| ۲۷۹ | اسراء | ۳۶ | اصل احتیاط |
| ۲۸۰ | یونس | ۳۶ | حجیت ظن |
| ۲۸۱ | نساء | ۱۵۷ | حجیت ظن |
| ۲۸۲ | انعام | ۱۴۸ | حجیت ظن |
| ۲۸۳ | نجم | ۲۳ | حجیت ظن |
| ۲۸۴ | نجم | ۲۸ | حجیت ظن |
| ۲۸۴ـ۱ | اسراء | ۳۶ | حجیت ظن |
| ۲۸۵ | بقره | ۲۸۶ | تکلیف |
| ۲۸۶ | مؤمنون | ۶۲ | تکلیف |
| ۲۸۶ـ۱ | بقره | ۲۳۳ | تکلیف |
| ۲۸۶ـ۲ | طلاق | ۷ | تکلیف |
| ۲۸۶ـ۳ | انعام | ۱۵۲ | تکلیف |
| ۲۸۷ | نحل | ۱۰۶ | تکلیف |
| ۲۸۸ | حج | ۷۸ | قاعده فقهی نفی حرج |
| ۲۸۹ | حجرات | ۱۲ | قاعده فقهی حمل بر صحت |
| ۲۹۰ | نور | ۱۲ | قاعده فقهی حمل بر صحت |
| ۲۹۱ | صافات | ۱۴۱ | قاعده فقهی قرعه |
| ۲۹۲ | آل عمران | ۴۴ | قاعده فقهی قرعه |
| ۲۹۳ | آل عمران | ۲۸ | تقیه |
| ۲۹۳ـ۱ | نحل | ۱۰۶ | تقیه |
| ۲۹۴ | انفال | ۳۸ | قاعده فقهی جَبّ |
| ۲۹۵ | نساء | ۱۴۱ | قاعده فقهی نفی سبیل |
| ۲۹۶ | الرحمن | ۶۰ | قاعده فقهی احسان |
| ۲۹۶ـ۱ | توبه | ۹۱ | قاعده فقهی احسان |
| ۲۹۷ | حج | ۳۲ | قاعده تعظیم شعائر |
| ۲۹۷ـ۱ | مائده | ۲ | همکاری در کار حرام |
| ۲۹۷ـ۲ | احزاب | ۲۱ | اسوه بودن پیامبر(ص) |
| ۲۹۸ | احزاب | ۵۰ | اختصاصات پیامبر(ص) |
| ۲۹۹ | احزاب | ۲۸ | اختصاصات پیامبر(ص) |
| ۳۰۰ | احزاب | ۲۹ | اختصاصات پیامبر(ص) |
| ۳۰۱ | احزاب | ۵۲ | اختصاصات پیامبر(ص) |
| ۳۰۲ | احزاب | ۵۱ | اختصاصات پیامبر(ص) |
| ۳۰۳ | مزمل | ۲ | اختصاصات پیامبر(ص) |
| ۳۰۴ | مزمل | ۳ | اختصاصات پیامبر(ص) |
| ۳۰۵ | مزمل | ۴ | اختصاصات پیامبر(ص) |
| ۳۰۶ | اسراء | ۷۹ | اختصاصات پیامبر(ص) |
| ۳۰۶ـ۱ | احزاب | ۶ | اختصاصات پیامبر(ص) |
| ۳۰۶ـ۱ | احزاب | ۳۶ | اختصاصات پیامبر(ص) |
| ۳۰۷ | احزاب | ۵۳ | زنان پیامبر |
| ۳۰۷ـ۱ | احزاب | ۶ | زنان پیامبر |
| ۳۰۸ | احزاب | ۳۰ | زنان پیامبر |
| ۳۰۹ | احزاب | ۳۱ | زنان پیامبر |
| ۳۱۰ | اسراء | ۲۶ | اسراف و بُخل |
| ۳۱۱ | اسراء | ۲۷ | اسراف و بُخل |
| ۳۱۲ | اسراء | ۳۹ | اسراف و بُخل |
| ۳۱۳ | حدید | ۲۴ | اسراف و بُخل |
| ۳۱۴ | فرقان | ۶۷ | اسراف و بُخل |
| ۳۱۵ | یونس | ۸۳ | اسراف و بُخل |
| ۳۱۶ | شعراء | ۱۵۱ | اسراف و بُخل |
| ۳۱۷ | غافر | ۴۳ | اسراف و بُخل |
| ۳۱۸ | غافر | ۲۸ | اسراف و بُخل |
| ۳۱۹ | انبیاء | ۹ | اسراف و بُخل |
| ۳۲۰ | ذاریات | ۳۴ | اسراف و بُخل |
| ۳۲۱ | یونس | ۱۲ | اسراف و بُخل |
| ۳۲۲ | غافر | ۳۴ | اسراف و بُخل |
| ۳۲۳ | یس | ۱۹ | اسراف و بُخل |
| ۳۲۳ـ۱ | انعام | ۱۴۱ | اسراف و بُخل |
| ۳۲۴ـ۳۲۸ | نور | ۱۱ـ۱۷ | تهمت زنا |
| ۳۲۹ـ۳۳۰ | نور | ۲۳ـ۲۴ | تهمت زنا |
| ۳۳۰ـ۱ | نور | ۴ | تهمت زنا |
| ۳۳۱ـ۳۳۲ | نساء | ۲۹ـ۳۰ | قتل |
| ۳۳۳ | نساء | ۹۳ | قتل |
| ۳۳۴ | انعام | ۱۴۰ | قتل |
| ۳۳۵ | انعام | ۱۵۱ | قتل |
| ۳۳۶ | اسراء | ۳۱ | قتل |
| ۳۳۷ | فرقان | ۶۸ | قتل |
| ۳۳۸ | ممتحنه | ۱۲ | قتل |
| ۳۳۸ـ۱ | نساء | ۹۲ | قتل |
| ۳۳۸ـ۲ | مائده | ۳۲ | قتل |
| ۳۳۸ـ۳ | اسراء | ۳۳ | قتل |
| ۳۳۸ـ۴ | بقره | ۱۹۵ | قتل |
| ۳۳۹ـ۳۴۰ | هود | ۸۴ـ۸۵ | کم‌فروشی |
| ۳۴۱ | اعراف | ۸۵ | کم‌فروشی |
| ۳۴۲ | اسراء | ۳۵ | کم‌فروشی |
| ۳۴۳ـ۳۴۴ | شعراء | ۱۸۱ـ۱۸۲ | کم‌فروشی |
| ۳۴۵ـ۳۴۶ | الرحمن | ۸ـ۹ | کم‌فروشی |
| ۳۴۷ـ۳۴۹ | مطففین | ۱ـ۳ | کم‌فروشی |
| ۳۴۹ـ۱ | انعام | ۱۵۲ | کم‌فروشی |
| ۳۵۰ | نساء | ۱۴۸ | غیبت‌کردن |
| ۳۵۱ | همزه | ۱ | غیبت‌کردن |
| ۳۵۲ | حجرات | ۱۱ | غیبت‌کردن |
| ۳۵۳ | قلم | ۱۱ | غیبت‌کردن |
| ۳۵۳ـ۱ | حجرات | ۱۲ | غیبت‌کردن |
| ۳۵۳ـ۲ | قلم | ۱۱ | سخن‌چینی |
| ۳۵۳ـ۳ | بقره | ۲۷ | سخن‌چینی |
| ۳۵۳ـ۴ | رعد | ۲۵ | سخن‌چینی |
| ۳۵۳ـ۵ | حجرات | ۱۱ | استفاده از القاب زشت |
| ۳۵۳ـ۶ | حجرات | ۱۲ | تجسس و گمان بد |
| ۳۵۴ | احزاب | ۷۲ | امانتداری |
| ۳۵۴ـ۱ | نساء | ۵۸ | امانتداری |
| ۳۵۴ـ۲ | انفال | ۲۷ | امانتداری |
| ۳۵۴-۳ | مؤمنون | ۸ | امانتداری |
| ۳۵۵ | اسراء | ۳۲ | زنا |
| ۳۵۶ | اعراف | ۳۳ | زنا |
| ۳۵۷ | شوری | ۳۷ | زنا |
| ۳۵۸ | نجم | ۳۲ | زنا |
| ۳۵۸ـ۱ | نور | ۳۳ | زنا |
| ۳۵۸ـ۲ | نور | ۲ـ۳ | زنا |
| ۳۵۸ـ۳ | انعام | ۱۵۱ | زنا |
| ۳۵۸ـ۴ | فرقان | ۶۸ | زنا |
| ۳۵۸ـ۵ | ممتحنه | ۱۲ | زنا |
| ۳۵۹ـ۳۶۰ | نمل | ۵۴ـ۵۵ | لواط |
| ۳۶۰ـ۱ | مائده | ۳۸ـ۳۹ | دزدی |
| ۳۶۰ـ۲ | ممتحنه | ۱۲ | دزدی |
| ۳۶۱ | نور | ۱۹ | ترویج فحشا |
| ۳۶۲ | آل عمران | ۱۱۷ | ظلم |
| ۳۶۳ | نحل | ۳۳ | ظلم |
| ۳۶۴ | نحل | ۱۱۸ | ظلم |
| ۳۶۵ | عنکبوت | ۴۰ | ظلم |
| ۳۶۶ | روم | ۹ | ظلم |
| ۳۶۷ | نحل | ۹۰ | ظلم |
| ۳۶۸ | اعراف | ۵۵ | ظلم |
| ۳۶۸ـ۱ | بقره | ۱۹۰ | ظلم |
| ۳۶۸ـ۲ | بقره | ۵۷ | ظلم |
| ۳۶۸ـ۳ | اعراف | ۳۳ | ظلم |
| ۳۶۸ـ۴ | هود | ۱۱۳ | ظلم |
| ۳۶۹ | آل عمران | ۱۱۸ | دوستی با کافر و دعا برای او |
| ۳۷۰ | نساء | ۱۴۴ | دوستی با کافر و دعا برای او |
| ۳۷۱ | مائده | ۵۷ | دوستی با کافر و دعا برای او |
| ۳۷۲ـ۳۷۳ | مائده | ۸۰ ـ۸۱ | دوستی با کافر و دعا برای او |
| ۳۷۴ | توبه | ۱۶ | دوستی با کافر و دعا برای او |
| ۳۷۵ | توبه | ۲۳ | دوستی با کافر و دعا برای او |
| ۳۷۶ـ۳۷۷ | توبه | ۱۱۳ـ۱۱۴ | دوستی با کافر و دعا برای او |
| ۳۷۸ | مجادله | ۱۴ | دوستی با کافر و دعا برای او |
| ۳۷۹ | مجادله | ۲۲ | دوستی با کافر و دعا برای او |
| ۳۸۰ | ممتحنه | ۱ | دوستی با کافر و دعا برای او |
| ۳۸۱ـ۳۸۲ | ممتحنه | ۸ـ۹ | دوستی با کافر و دعا برای او |
| ۳۸۳ | ممتحنه | ۱۳ | دوستی با کافر و دعا برای او |
| ۳۸۴ | نساء | ۱۴۰ | همنشینی با کفار |
| ۳۸۵ | انعام | ۶۸ | همنشینی با کفار |
| ۳۸۶ | انعام | ۱۰۸ | همنشینی با کفار |
| ۳۸۷ـ۳۸۸ | محمد | ۲۲ـ۲۳ | قطع رَحِم |
| ۳۸۸ـ۱ | بقره | ۲۷ | قطع رحم |
| ۳۸۸ـ۲ | رعد | ۲۵ | قطع رحم |
| ۳۸۹ | آل عمران | ۱۷۵ | ناامیدی از رحمت خداوند |
| ۳۹۰ | اعراف | ۹۹ | ناامیدی از رحمت خداوند |
| ۳۹۱ | یوسف | ۸۷ | ناامیدی از رحمت خداوند |
| ۳۹۲ | حجر | ۵۶ | ناامیدی از رحمت خداوند |
| ۳۹۳ | زمر | ۵۳ | ناامیدی از رحمت خداوند |
| ۳۹۴ـ۳۹۶ | نور | ۲۷ـ۲۹ | تصرف در مال دیگری |
| ۳۹۷ | نور | ۶۱ | تصرف در مال دیگری |
| ۳۹۷ـ۱ | نساء | ۴ | تصرف در مال دیگری |
| ۳۹۸ | بقره | ۶۰ | فسادافکنی |
| ۳۹۹ | اعراف | ۷۴ | فسادافکنی |
| ۴۰۰ | هود | ۸۵ | فسادافکنی |
| ۴۰۱ | اعراف | ۵۶ | فسادافکنی |
| ۴۰۱ـ۱ | بقره | ۲۷ | فسادافکنی |
| ۴۰۱ـ۲ | مائده | ۳۲ـ۳۳ | فسادافکنی |
| ۴۰۱ـ۳ | رعد | ۲۵ | فسادافکنی |
| ۴۰۱ـ۴ | محمد | ۲۲ـ۲۳ | فسادافکنی |
| ۴۰۲ | بقره | ۴۲ | پنهان‌کردن حق |
| ۴۰۳ | بقره | ۱۷۴ | پنهان‌کردن حق |
| ۴۰۴ | آل عمران | ۷۱ | پنهان‌کردن حق |
| ۴۰۵ | بقره | ۱۴۶ | پنهان‌کردن حق |
| ۴۰۵ـ۱ | بقره | ۱۵۹ | پنهان‌کردن حق |
| ۴۰۶ـ۴۰۷ | توبه | ۳۴ـ۳۵ | مال‌اندوزی |
| ۴۰۸ | توبه | ۳۷ | جابه‌جا کردن ماه‌های حرام |
| ۴۰۹ | بقره | ۱۰۲ | سحر و جادو |
| ۴۱۰ | نحل | ۱۰۵ | دروغ |
| ۴۱۰ـ۱ | غافر | ۲۸ | دروغ |
| ۴۱۰ـ۲ | حج | ۳۰ | دروغ |
| ۴۱۰ـ۳ | مائده | ۹۰ـ۹۱ | قمار |
| ۴۱۰ـ۴ | مائده | ۳ | قمار |
| ۴۱۱ | نساء | ۱۴۲ | ریا |
| ۴۱۲ | ماعون | ۶ | ریا |
| ۴۱۳ | کهف | ۱۱۰ | ریا |
| ۴۱۴ | اعراف | ۲۹ | ریا |
| ۴۱۵ | زمر | ۲ | ریا |
| ۴۱۶ | زمر | ۱۱ | ریا |
| ۴۱۷ | زمر | ۱۴ | ریا |
| ۴۱۸ | غافر | ۱۴ | ریا |
| ۴۱۹ | غافر | ۶۵ | ریا |
| ۴۲۰ـ۴۲۱ | انعام | ۱۶۲ـ۱۶۳ | ریا |
| ۴۲۲ | نساء | ۳۸ | ریا |
| ۴۲۳ | انفال | ۴۷ | ریا |
| ۴۲۳ـ۱ | بینه | ۵ | ریا |
| ۴۲۴ | نساء | ۱۱۹ | تغییر خلقت خدا |
| ۴۲۵ | احزاب | ۳۲ | زنان |
| ۴۲۵ـ۱ | نور | ۳۱ | زنان |
| ۴۲۶ | نور | ۶۳ | تعامل با پیامبر(ص) |
| ۴۲۷ـ۴۲۹ | حجرات | ۲ـ۴ | تعامل با پیامبر(ص) |
| ۴۲۹ـ۱ | احزاب | ۵۳ | تعامل با پیامبر(ص) |
| ۴۳۰ | حدید | ۲۷ | رهبانیت |
| ۴۳۱ | انفال | ۴۶ | نزاع |
| ۴۳۲ | انعام | ۱۶۴ | گرفتاری گناه |
| ۴۳۳ | نجم | ۳۸ | گرفتاری گناه |
| ۴۳۳ـ۱ | اسراء | ۱۵ | گرفتاری گناه |
| ۴۳۳ـ۲ | بقره | ۲۸۶ | گرفتاری گناه |
| ۴۳۳ـ۳ | آل عمران | ۱۰۳ | چنگ‌زدن به ریسمان الهی |
| ۴۳۳ـ۴ | نساء | ۵۹ | اطاعت از اولو الامر |
| ۴۳۴ | هود | ۱۱۲ | استقامت |
| ۴۳۵ | فصلت | ۶ | استقامت |
| ۴۳۶ | فصلت | ۳۰ | استقامت |
| ۴۳۷ | شوری | ۱۵ | استقامت |
| ۴۳۸ | احقاف | ۱۳ | استقامت |
| ۴۳۹ | جن | ۱۶ | استقامت |
| ۴۴۰ | یونس | ۸۹ | استقامت |
| ۴۴۱ | تکویر | ۲۸ | استقامت |
| ۴۴۲ | آل عمران | ۲۰۰ | صبر |
| ۴۴۳ | بلد | ۱۷ | صبر |
| ۴۴۴ | حجرات | ۱۰ | اصلاح (جامعه) |
| ۴۴۵ | نساء | ۱۱۴ | اصلاح (جامعه) |
| ۴۴۵ـ۱ | نساء | ۳۵ | اصلاح (جامعه) |
| ۴۴۵ـ۲ | نساء | ۱۲۸ | اصلاح (جامعه) |
| ۴۴۵ـ۳ | انفال | ۱ | اصلاح (جامعه) |
| ۴۴۵ـ۴ | حجرات | ۹ | اصلاح (جامعه) |
| ۴۴۶ | تحریم | ۸ | توبه |
| ۴۴۶ـ۱ | نور | ۳۱ | توبه |
| ۴۴۶ـ۲ | توبه | ۱۲۲ | فتوا و تقلید |
| ۴۴۷ | مطففین | ۴ | دفع ضرر |
| ۴۴۸ | نساء | ۸۶ | جواب سلام |
| ۴۴۹ـ۴۵۰ | نور | ۵۸ـ۵۹ | مسئولیت خانه |
| ۴۵۰ـ۱ | طه | ۱۳۲ | مسئولیت خانه |
| ۴۵۰ـ۲ | تحریم | ۶ | مسئولیت خانه |
| ۴۵۱ | نور | ۲۲ | کمک به ذی‌القربی و یتیم و مسکین و... |
| ۴۵۲ | روم | ۳۸ | کمک به ذی‌القربی و یتیم و مسکین و... |
| ۴۵۲ـ۱ | بقره | ۱۷۷ | کمک به ذی‌القربی و یتیم و مسکین و... |
| ۴۵۲ـ۲ | نحل | ۹۰ | کمک به ذی‌القربی و یتیم و مسکین و... |
| ۴۵۲ـ۳ | اسراء | ۲۶ | کمک به ذی‌القربی و یتیم و مسکین و... |
| ۴۵۳ | جمعه | ۱۰ | طلب روزی |
| ۴۵۳ـ۱ | ملک | ۱۵ | طلب روزی |
| ۴۵۴ـ۴۵۶ | اسراء | ۲۳ـ۲۵ | نیکی به پدر و مادر |
| ۴۵۷ | عنکبوت | ۸ | نیکی به پدر و مادر |
| ۴۵۸ | احقاف | ۱۵ | نیکی به پدر و مادر |
| ۴۵۹ | نساء | ۳۶ | نیکی به پدر و مادر |
| ۴۶۰ـ۴۶۱ | لقمان | ۱۴ـ۱۵ | نیکی به پدر و مادر |
| ۴۶۲ | بقره | ۸۳ | نیکی به پدر و مادر |
| ۴۶۲ـ۱ | انعام | ۱۵۱ | نیکی به پدر و مادر |
| ۴۶۳ـ۴۶۵ | نساء | ۹۷ـ۹۹ | هجرت |
| ۴۶۵ـ۱ | انفال | ۷۲ | هجرت |
| ۴۶۶ | اعراف | ۲۰۴ | آداب قرآن |
| ۴۶۷ | فصلت | ۳۶ | پناه‌بردن به خدا |
| ۴۶۸ | اعراف | ۲۰۰ | پناه‌بردن به خدا |
| ۴۶۹ـ۴۷۰ | مؤمنون | ۹۷ـ۹۸ | پناه‌بردن به خدا |
| ۴۷۱ـ۴۷۵ | فلق | ۱ـ۵ | پناه‌بردن به خدا |
| ۴۷۶ـ۴۸۱ | ناس | ۱ـ۶ | پناه‌بردن به خدا |
| ۴۸۲ | آل عمران | ۳۶ | پناه‌بردن به خدا |
| ۴۸۳ | غافر | ۵۶ | پناه‌بردن به خدا |
| ۴۸۴ | ابراهیم | ۳۵ | پناه‌بردن به خدا |
| ۴۸۵ | ابراهیم | ۴۰ | پناه‌بردن به خدا |
| ۴۸۶ | یوسف | ۳۳ | پناه‌بردن به خدا |
| ۴۸۷ | آل عمران | ۸ | پناه‌بردن به خدا |
| ۴۸۷ـ۱ | نحل | ۹۸ | پناه‌بردن به خدا |
| ۴۸۸ | آل عمران | ۱۵۹ | توکل |
| ۴۸۹ | محمد | ۲۴ | تلاوت قرآن |
| ۴۸۹ـ۱ | اعراف | ۲۰۴ | تلاوت قرآن |
| ۴۸۹ـ۲ | مزمل | ۴ | تلاوت قرآن |
| ۴۹۰ | آل عمران | ۱۹۱ | ذکر خدا |
| ۴۹۱ | احزاب | ۴۱ | ذکر خدا |
| ۴۹۱ـ۱ | بقره | ۲۳۹ | ذکر خدا |
| ۴۹۱ـ۲ | نساء | ۱۰۳ | ذکر خدا |
| ۴۹۱ـ۳ | جمعه | ۱۰ | ذکر خدا |
| ۴۹۲ | انسان | ۲۵ | تسبیح خدا |
| ۴۹۳ | آل عمران | ۴۱ | تسبیح خدا |
| ۴۹۴ | احزاب | ۴۲ | تسبیح خدا |
| ۴۹۵ | اعراف | ۲۵ | تسبیح خدا |
| ۴۹۶ | نور | ۳۶ | تسبیح خدا |
| ۴۹۷ | فتح | ۹ | تسبیح خدا |
| ۴۹۸ | غافر | ۵۵ | تسبیح خدا |
| ۴۹۹ | مریم | ۱۱ | تسبیح خدا |
| ۵۰۰ـ۵۰۱ | ق | ۳۹ـ۴۰ | تسبیح خدا |
| ۵۰۲ | طه | ۱۳۰ | تسبیح خدا |
| ۵۰۳ـ۵۰۴ | طور | ۴۸ـ۴۹ | تسبیح خدا |
| ۵۰۴ـ۱ | بقره | ۲۰۰ | تسبیح خدا |
| ۵۰۵ | نوح | ۱۰ | استغفار |
| ۵۰۵ـ۱ | بقره | ۱۹۸ـ۱۹۹ | استغفار |
| ۵۰۶ـ۵۰۷ | ذاریات | ۱۷ـ۱۸ | استغفار |
| ۵۰۸ـ۵۰۹ | آل عمران | ۱۶ـ۱۷ | استغفار |
| ۵۱۰ | آل عمران | ۱۳۵ | استغفار |
| ۵۱۱ | ابراهیم | ۴۰ـ۴۱ | استغفار |
| ۵۱۲ | حشر | ۱۰ | استغفار |
| ۵۱۳ | نوح | ۲۸ | استغفار |
| ۵۱۴ | مزمل | ۲۰ | شب زنده‌داری |
| ۵۱۵ـ۵۱۶ | سجده | ۱۶ـ۱۷ | شب‌زنده‌داری |
| ۵۱۶ـ۱ | آل عمران | ۱۷ | شب‌زنده‌داری |
| ۵۱۶ـ۲ | اسراء | ۷۹ | شب‌زنده‌داری |
| ۵۱۶ـ۳ | ذاریات | ۱۷ـ۱۸ | شب‌زنده‌داری |
| ۵۱۶ـ۴ | مزمل | ۲ـ۴ | شب‌زنده‌داری |
| ۵۱۷ | احزاب | ۵۶ | صلوات بر پیامبر(ص) |
| ۵۱۸ـ۵۱۹ | شرح | ۷ـ۸ | تعقیبات نماز |
| ۵۲۰ | غافر | ۶۰ | دعا |
| ۵۲۱ | بقره | ۱۸۶ | دعا |
| ۵۲۲ | انبیاء | ۹۰ | دعا |
| ۵۲۳ | انعام | ۶۳ | دعا |
| ۵۲۳ـ۱ | اعراف | ۵۵ـ۵۶ | دعا |
| ۵۲۳ـ۲ | سجده | ۱۶ | دعا |
| ۵۲۴ | ضحی | ۱۱ | برشمردن نعمت‌های خدا و شکر آن |
| ۵۲۵ | نساء | ۳۷ | برشمردن نعمت‌های خدا و شکر آن |
| ۵۲۶ | مائده | ۷ | برشمردن نعمت‌های خدا و شکر آن |
| ۵۲۷ | مائده | ۱۱ | برشمردن نعمت‌های خدا و شکر آن |
| ۵۲۸ | مائده | ۲۰ | برشمردن نعمت‌های خدا و شکر آن |
| ۵۲۸ـ۱ | مائده | ۶ | برشمردن نعمت‌های خدا و شکر آن |
| ۵۲۸ـ۲ | اعراف | ۷۴ | برشمردن نعمت‌های خدا و شکر آن |
| ۵۲۸ـ۳ | نحل | ۱۱۴ | برشمردن نعمت‌های خدا و شکر آن |
| ۵۲۹ | فتح | ۲۹ | تواضع و عزت |
| ۵۳۰ | حجر | ۸۸ | تواضع و عزت |
| ۵۳۱ | لقمان | ۱۸ | تواضع و عزت |
| ۵۳۲ | مائده | ۵۴ | تواضع و عزت |
| ۵۳۳ | اسراء | ۳۷ | تواضع و عزت |
| ۵۳۴ | فرقان | ۶۳ | تواضع و عزت |
| ۵۳۵ | لقمان | ۱۹ | تواضع و عزت |
| ۵۳۶ | حدید | ۲۳ | تواضع و عزت |
| ۵۳۷ | حجر | ۸۵ | درگذشتن از گناه کسی |
| ۵۳۸ | آل عمران | ۱۳۴ | درگذشتن از گناه کسی |
| ۵۳۸ـ۱ | نور | ۲۲ | درگذشتن از گناه کسی |
| ۵۳۸ـ۲ | شوری | ۳۷ | درگذشتن از گناه کسی |
| ۵۳۹ | اسراء | ۲۸ | دعوت به تعامل نیکو |
| ۵۴۰ | اسراء | ۵۳ | دعوت به تعامل نیکو |
| ۵۴۱ | مؤمنون | ۹۶ | دعوت به تعامل نیکو |
| ۵۴۲ | عنکبوت | ۴۶ | دعوت به تعامل نیکو |
| ۵۴۳ | فصلت | ۳۴ | دعوت به تعامل نیکو |
| ۵۴۴ | احزاب | ۷۰ | دعوت به تعامل نیکو |
| ۵۴۴ـ۱ | بقره | ۸۳ | دعوت به تعامل نیکو |
| ۵۴۴ـ۲ | نحل | ۱۲۵ | دعوت به تعامل نیکو |
| ۵۴۵ـ۵۴۶ | مؤمنون | ۱ـ۲ | محافظت بر نماز و خشوع در آن |
| ۵۴۷ | مؤمنون | ۹ | محافظت بر نماز و خشوع در آن |
| ۵۴۸ | معارج | ۲۳ | محافظت بر نماز و خشوع در آن |
| ۵۴۹ـ۵۵۰ | ماعون | ۴ـ۵ | محافظت بر نماز و خشوع در آن |
| ۵۵۱ | مریم | ۵۹ | محافظت بر نماز و خشوع در آن |
| ۵۵۲ | توبه | ۵۴ | محافظت بر نماز و خشوع در آن |
| ۵۵۲ـ۱ | نساء | ۱۴۲ | محافظت بر نماز و خشوع در آن |
| ۵۵۳ | بقره | ۲۷۱ | انفاق در راه خدا |
| ۵۵۴ | آل عمران | ۹۲ | انفاق در راه خدا |
| ۵۵۵ـ۵۵۷ | بقره | ۲۶۲ـ۲۶۴ | انفاق در راه خدا |
| ۵۵۷ـ۱ | بقره | ۲۶۷ | انفاق در راه خدا |
| ۵۵۷ـ۲ | اسراء | ۲۸ | انفاق در راه خدا |
| ۵۵۸ | انبیاء | ۷۳ | خیر و سبقت‌گرفتن به سوی آن |
| ۵۵۹ | مؤمنون | ۶۱ | خیر و سبقت‌گرفتن به سوی آن |
| ۵۶۰ | بقره | ۱۴۸ | خیر و سبقت‌گرفتن به سوی آن |
| ۵۶۰ـ۱ | مائده | ۴۸ | خیر و سبقت‌گرفتن به سوی آن |
| ۵۶۰ـ۲ | انبیاء | ۹۰ | خیر و سبقت‌گرفتن به سوی آن |
| ۵۶۰ـ۳ | حج | ۷۷ | خیر و سبقت‌گرفتن به سوی آن |
| ۵۶۰ـ۴ | لقمان | ۱۹ | سخن‌گفتن با صدای آهسته |
| ۵۶۱ | شوری | ۳۸ | مشورت‌کردن |
| ۵۶۱ـ۱ | آل عمران | ۱۵۹ | مشورت‌کردن |
| ۵۶۲ | مؤمنون | ۱ـ۳ | دوری از سخن بیهوده |
| ۵۶۳ | فرقان | ۷۲ | دوری از سخن بیهوده |
| ۵۶۴ | قصص | ۵۵ | دوری از سخن بیهوده |
| ۵۶۵ | حشر | ۹ | ایثار |
| ۵۶۶ | مجادله | ۱۱ | جا بازکردن برای دیگران |
| ۵۶۷ | نساء | ۵۴ | خصلت‌های مذموم |
| ۵۶۸ | نساء | ۳۲ | خصلت‌های مذموم |
| ۵۶۹ | طه | ۱۳۱ | خصلت‌های مذموم |
| ۵۷۰ | نساء | ۴۹ | خصلت‌های مذموم |
| ۵۷۱ | ضحی | ۱۰ | خصلت‌های مذموم |
| ۵۷۲ ـ۵۷۳ | صف | ۲ـ۳ | خصلت‌های مذموم |
| ۵۷۴ | بقره | ۴۴ | خصلت‌های مذموم |
| ۵۷۵ | مریم | ۵۴ | خصلت‌های مذموم |
| ۵۷۶ | مائده | ۱۰۱ | خصلت‌های مذموم |
| ۵۷۷ـ۵۷۸ | کهف | ۲۳ـ۲۴ | خصلت‌های مذموم |
| ۵۷۸ـ۱ | نجم | ۳۲ | خصلت‌های مذموم |
| ۵۷۸ـ۲ | حشر | ۱۰ | خصلت‌های مذموم |
| ۵۷۸ـ۳ | فلق | ۵ | خصلت‌های مذموم |
| ۵۷۸ـ۴ | نساء | ۱۵ | زندان و تبعید |
| ۵۷۸ـ۵ | مائده | ۳۳ | زندان و تبعید |
| ۵۷۸ـ۶ | توبه | ۸۴ | زیارت قبور |
| ۵۷۹ـ۵۸۰ | توبه | ۱۷ـ۱۸ | احکام مسجد |
| ۵۸۱ | بقره | ۱۱۴ | احکام مسجد |
| ۵۸۲ | جن | ۱۸ | احکام مسجد |
| ۵۸۲ـ۱ | اعراف | ۲۹ | احکام مسجد |
| ۵۸۳ | اعراف | ۳۱ | احکام مسجد |
| ۵۸۴ | احزاب | ۴ـ۵ | فرزندخوانده |
| ۵۸۵ | نساء | ۱۰ | احکام یتیم |
| ۵۸۶ | نساء | ۲ | احکام یتیم |
| ۵۸۷ | نساء | ۱۲۷ | احکام یتیم |
| ۵۸۸ | بقره | ۲۲۰ | احکام یتیم |
| ۵۸۹ | ضحی | ۹ | احکام یتیم |
| ۵۹۰ | فجر | ۱۷ | احکام یتیم |
| ۵۹۱ | ماعون | ۲ | احکام یتیم |
| ۵۹۱ـ۱ | نساء | ۶ | احکام یتیم |
| ۵۹۱ـ۲ | اسراء | ۳۴ | احکام یتیم |
| ۵۹۲ـ۵۹۳ | هود | ۱۸ـ۱۹ | لعن |
| ۵۹۴ـ۵۹۵ | مائده | ۷۸ـ۷۹ | لعن |
| ۵۹۶ | احزاب | ۵۷ | لعن |
| ۵۹۷ | احزاب | ۶۴ | لعن |
| ۵۹۷ـ۱ | بقره | ۱۵۹ | لعن |
| ۵۹۷ـ۲ | نساء | ۹۳ | لعن |
| ۵۹۷ـ۳ | رعد | ۲۵ | لعن |
| ۵۹۷ـ۴ | نور | ۲۳ | لعن |
| ۵۹۷ـ۵ | محمد | ۲۲ـ۲۳ | لعن |
| ۵۹۸ | نساء | ۸۵ | شفاعت |
درباره شمار آیات‌الاحکام دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد. در برخی روایات، یک‌چهارم قرآن[۱۱]و در برخی دیگر یک‌سوم آن[۱۲] ناظر به احکام شرعی دانسته شده است. در میان بااین‌حال، در میان فقهای شیعه، شمار آیات‌الاحکام مشهور به پانصد آیه است.[۱۳] احتمال داده شده است که مقاتل بن سلیمان (درگذشت ۱۵۰ق) نخستین فردی باشد که این عدد را مطرح کرده است.[۱۴] با وجود این، تعیین شمار دقیق این آیات‌الاحکام ممکن نیست؛ زیرا فقیهان ممکن است در استنباط احکام از آیات اختلاف نظر داشته باشند.[۱۵] آیه ۲۸۲ سوره بقره، مشهور به آیه دَین، طولانی‌ترین آیه قرآن و از آیات‌الاحکام است.
موضوعات آیات‌الاحکام همان عناوین ابواب فقه هستند و مواردی مانند طهارت، نماز، روزه، خمس، زکات، ازدواج و ارث را دربرمی‌گیرند.[۱۶]
نمونه‌های آشکار
نمونه‌ای از آیاتی که به صورت صریح در آنها احکام معروف شرعی آمده است:
- آیه وضو: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید، هنگامی که به نماز می‌ایستید، صورت و دست‌ها را تا آرنج‌ها بشویید و سر و پاها را تا مفصل‌ها مسح کنید».[۱۷]
- آیه تیمم: «و اگر بیمار یا در سفر بودید، یا یکی از شما از قضای حاجت آمد، یا با زنان نزدیکی کرده‌اید و آبی نیافتید؛ پس با خاک پاک تیمّم کنید، و از آن به صورت و دست‌هایتان بکشید. خدا نمی‌خواهد بر شما تنگ بگیرد، لیکن می‌خواهد شما را پاک گرداند».[۱۸]
- آیه خمس: «بدانید هر گونه غنیمتی به دست آورید، خمس آن برای خدا، و برای پیامبر، و برای ذی القربی و یتیمان و مسکینان و واماندگان در راه (از آنها) است...».[۱۹]
- آیه روزه: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید، روزه بر شما مقرر شده است؛ همان‌گونه که بر کسانی که پیش از شما [بودند] مقرر شده بود. باشد که پرهیزکاری کنید».[۲۰]
تقسیم‌بندی آیات
آیات‌الاحکام را بر اساس معیارهای مختلف دسته‌بندی کرده‌اند. در یک تقسیم‌بندی، این آیات بر پایه نوع حکم به چهار گروه تقسیم می‌شوند: آیاتی که حکمی خاص را بیان می‌کنند؛ آیاتی که بر حکمی عام دلالت دارند؛ آیاتی که از آنها قاعده‌ای فقهی برداشت می‌شود؛ و آیاتی که از آنها قاعده‌ای اصولی به دست می‌آید.[۲۱]
در تقسیم‌بندی دیگری، معیار دسته‌بندی چگونگی بیان حکم است. بر این اساس، آیات‌الاحکام شامل آیاتی می‌شوند که حکمی را به‌صراحت بیان می‌کنند؛ با مذمت، تهدید یا وعده بر حکمی دلالت دارند؛ دربردارنده امر یا نهی‌اند؛ یا از حکمی خبر می‌دهند.[۲۲] این آیات همچنین بر اساس داشتن یا نداشتن شأن نزول و نیز از نظر شمار احکامی که از هر آیه استنباط می‌شود، دسته‌بندی شده‌اند.[۲۳]
منسوخ‌شدن برخی آیات
نسخ در آیات‌الاحکام به معنای برداشته‌شدن حکمی شرعی با تشریع حکمی دیگر است. عالمان شیعه اصل نسخ در قرآن را پذیرفته‌اند، اما درباره مصادیق آن اختلاف‌نظر دارند.[۲۴] آنان نسخ حکم یک آیه با آیه‌ای دیگر را پذیرفته‌اند، ولی نسخ قرآن به‌وسیله روایت را کمتر قبول کرده‌اند.[۲۵] از نمونه‌های نسخ در آیات‌الاحکام، آیات ۶۵ و ۶۶ سوره انفال است. در آیه نخست، مسلمانان به پایداری در برابر ده برابر شمار خود از دشمنان فراخوانده شده‌اند؛ اما در آیه بعد، این تکلیف به پایداری در برابر دو برابر شمار دشمنان کاهش یافته است. آیه نجوا نیز از نمونه‌های مشهور نسخ است: بر اساس آیه ۱۲ سوره مجادله، پرداخت صدقه پیش از گفت‌وگوی خصوصی با پیامبر(ص) مقرر شد و در آیه بعد، این الزام برداشته شد.[۲۶]
کتابشناسی
کتاب‌های متعددی درباره آیات‌الاحکام با عنوان‌هایی مانند «آیات‌الاحکام» و «احکام القرآن» تألیف شده‌اند. دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی از ۱۰۸ عنوان از آثار شیعه و اهل‌سنت در این زمینه نام برده است.[۲۷] از نخستین آثار این حوزه، کتاب منسوب به محمد بن سائب کلبی (درگذشت ۱۴۶ق) از یاران امام باقر(ع) و امام صادق(ع)[۲۸] و تفسیر خمسمائة آیة فی الأحکام، اثر مقاتل بن سلیمان (درگذشت ۱۵۰ق) است.[۲۹]
از آثار شناخته‌شده شیعه در این زمینه می‌توان به فقه القرآن اثر قطب‌الدین راوندی (درگذشت ۵۷۳ق)، کنز العرفان فی فقه القرآن اثر فاضل مقداد (درگذشت ۸۲۶ق) و زبدة البیان اثر مقدس اردبیلی (درگذشت ۹۹۳ق) اشاره کرد.[۳۰] آقابزرگ تهرانی نیز در الذریعة حدود ۳۰ اثر مرتبط با آیات‌الاحکام را معرفی کرده است؛ برخی از این آثار عنوان دیگری دارند، از جمله فقه القرآن و زبدة البیان.[۳۱]
پانویس
- ↑ معینی، «آیات الاحکام»، ص۱.
- ↑ فخلعی، «جستاری در تاریخ تفسیر آیات الاحکام»، ص۳۴۸.
- ↑ فاکر ميبدی، «درآمدی بر آیات الاحکام»، ص۴۱.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۴۴-۴۲ و ج۳، ص۳۹۶.
- ↑ اسلامی، مدخل علم فقه، ص۸۱؛ صادقی فدکی، «پنج دیدگاه مطرح درباره تعداد آیات الاحکام قرآن کریم»، ص۳۷.
- ↑ رجوع کنید به: طباطبایی، شیعه در اسلام، ص۱۰۸.
- ↑ اسلامی، مدخل علم فقه، ص۸۹.
- ↑ متقی هندی، کنزل العمال، ۱۴۰۹ق، ج۱۶، ص۵۳۷، ح۴۵۷۹۶؛ حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۱۲ق، باب ۲۳ از ابواب وضو، ح۱ و باب ۳۹، ح۵.
- ↑ اسلامی، مدخل علم فقه، ص۹۲.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذريعة، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۴۱.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۶۲۸.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۶۲۸.
- ↑ ایروانی، دروس تمهیدیه فی تفسیر آیات الاحکام، ج۱، ص۱۹.
- ↑ صادقی فدکی، «پنج دیدگاه مطرح درباره تعداد آیات الاحکام قرآن کریم»، ص۴۰.
- ↑ ایروانی، دروس تمهیدیه فی تفسیر آیات الاحکام، ج۱، ص۱۹.
- ↑ فاکر میبدی، «درآمدی بر آیات الاحکام»، ص۴۹.
- ↑ سوره مائده، آیه ۶.
- ↑ سوره مائده، آیه ۶.
- ↑ سوره انفال، آیه ۴۱
- ↑ سوره بقره، آیه ۱۸۳.
- ↑ فاکر میبدی، «درآمدی بر آیات الاحکام»، ص۴۲-۴۳.
- ↑ معینی، «آیات الاحکام»، ص۲-۳.
- ↑ فاکر میبدی، «درآمدی بر آیات الاحکام»، ص۴۲-۴۳.
- ↑ اسلامی، مدخل علم فقه، ص۹۷-۹۸.
- ↑ فاکر میبدی، «بررسی نسخ و اقسام آن در آیات قرآن»، ص۴۹.
- ↑ نگاه کنید به: قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه از خرمشاهی، ص۱۷.
- ↑ رجوع کنید به: دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ج۲، ص۱۷۹۵-۱۸۰۱.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذريعة، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۴۱.
- ↑ نگاه کنید به: فاضل کاظمی، مسالک الأفهام، نشر مرتضوی، ج۱، ص۸، مقدمه.
- ↑ نگاه کنید به: اسلامی، مدخل علم فقه، ص۱۰۱.
- ↑ آقابزرگ تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۴۰-۴۴.
منابع
- قرآن کریم.
- آقا بزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذريعة إلى تصانيف الشيعة، اسماعيليان قم و كتابخانه اسلاميه تهران، ۱۴۰۸ق.
- اسلامی، رضا، مدخل علم فقه، قم، مرکز مدیریت حوزه علمیه قم، ۱۳۸۴ش.
- ایروانی، باقر، دروس تمهیدیه فی تفسیر آیات الاحکام، قم، دار الفقه، ۱۴۲۳ق.
- حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل البیت، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
- زرکشی، محمد بن بهادر، البرهان فی علوم القرآن، محقق: مرعشلی، یوسف عبدالرحمن. ذهبی، جمال حمدی و ابراهیم عبدالله کردی، دار المعرفة، بیروت، لبنان.
- صادقی فدکی، سید جعفر، «پنج دیدگاه مطرح درباره تعداد آیات الاحکام قرآن کریم»، مجله پژوهش‌های فقهی، سال هفتم، شماره ۴، بهار و تابستان ۱۳۹۰ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، شیعه در اسلام، نشر کتابخانه بزرگ اسلامی، چاپ ششم، ۱۳۵۴ش.
- فاضل، جواد بن سعید، مسالک الافهام الی آیات الاحکام، به تصحیح محمدتقی کشفی و محمدباقر شریف‌زاده، تهران، نشر مرتضوی، ۱۳۶۵ش.
- فاکر میبدی، محمد، «بررسی نسخ و اقسام آن در آیات قرآن»، مجله مطالعات تفسیری، سال دوم، شماره ۷، پاییز ۱۳۹۰ش.
- فاکر میبدی، محمد، «درآمدی بر آیات الاحکام»، پیام جاویدان، شماره ۳، سازمان اوقاف و امور خیریه، تهران، ، تابستان ۱۳۸۳.
- فخلعی، «جستاری در تاریخ تفسیر آیات الاحکام»، مطالعات اسلامی، شماره ۴۹ و ۵۰، دانشگاه فردوسی مشهد ، پاییز و زمستان ۱۳۷۹ - .
- قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه از بهاءالدین خرمشاهی، تهران، جامی، نیلوفر، ۱۳۷۶ش.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، به تحقیق و تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- متقی هندی، علی، کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، بیروت، مؤسسة الرساله، ۱۴۰۹ق.
- معینی، محسن، «آیات الاحکام»، تحقیقات اسلامی، سال دوازدهم، شماره ۱ و ۲، تهران، بهار و تابستان ۱۳۷۶.
پیوند به بیرون