جری و انطباق
| تفسیرهای مهم | |
|---|---|
| شیعی | تفسیر ابو الجارود • تفسیر قمی • کتاب التفسیر (عیاشی) • تفسیر التبیان • تفسیر مجمع البیان • تفسیر الصافی • تفسیر المیزان |
| سنی | تفسیر جامع البيان (طبری) • المحرر الوجیز (ابن عطیه) • تفسیر الجامع لأحكام القرآن (قرطبی) • تفسير القرآن العظيم (ابن كثير) • تفسیر جلالین (سیوطی) |
| گرایشهای تفسیری | |
| تفسیر تطبیقی • تفسیر علمی • تفسیر عصری • تفسیر تاریخی • تفسیر فلسفی • تفسیر کلامی • تفسیر عرفانی • تفسیر ادبی • تفسیر فقهی | |
| روشهای تفسیری | |
| تفسیر قرآن به قرآن • تفسیر روایی • تفسیر اجتهادی | |
| شیوههای نگارش تفسیر | |
| تفسیر ترتیبی • تفسیر موضوعی | |
| اصطلاحات علم تفسیر | |
| اسباب نزول • ناسخ و منسوخ • محکم و متشابه • اعجاز قرآن • جری و انطباق • مکی و مدنی | |
جَرْی و انطباق، اصطلاحی در تفسیر قرآن به معنای گستره شمول قرآن از نظر انطباق بر مصادیق بسیار وسیع است و به موارد خاص نزول آیات محدود نمیشود. بلکه هر موردی که از نظر ملاک و مناط با مورد نزول آیه یکسان باشد، شامل آن میشود.[۱] این اصطلاح را برگرفته از نصوص و روایاتی دانستهاند که به همگانی و همیشگی بودن آیات قرآن اشاره دارند.[۲] از امام باقر(ع) نقل شده است که میفرماید: اگر آیهای برای قومی نازل شود و آن قوم بمیرند، آیه نمیمیرد و قرآن همواره جاری است. برای هر قوم، آیهای هست که آن را میخوانند و از آن بهره میبرند.[یادداشت ۱] همچنین گفته شده است که در برخی از روایات، بطن قرآن به انطباق قرآن بر مواردی که از تحلیلهای مختلف پدید آمده، از جمله جری، اشاره میکند.[یادداشت ۲]
پژوهشگران قرآنی معتقدند که اصطلاح «جری» و «انطباق» در تعبیر مفسران و دانشمندان علم اصول، اعم از شیعه و سنی، یافت میشود؛ جایی که عمومیت الفاظ بر سبب خاص نزول آیه مقدم دانسته شده است. بر این اساس، جری همانند کاربرد متداول مَثَلها، به منطبق ساختن آیه بر مصادیق خارج از مورد نزول اشاره دارد. ظاهراً ذکر عنوان «انطباق» یا «تطبیق» در کنار این اصطلاح، به همین دلیل است که این مفاهیم به تطابق و تعمیم معنای آیه به موارد مشابه اشاره دارند.[۳]
براساس گفته پژوهشگران، واژههای «جری» و «انطباق» نخستین بار توسط سید محمدحسین طباطبایی در تفسیر المیزان مطرح شد.[۴]علامه طباطبایی توضیح میدهد که قرآن کتابی همگانی است و آیات آن نه تنها به زمان نزول، بلکه به گذشته، حال و آینده نیز مربوط میشود. بنابراین، آیهای که برای گروه خاصی نازل شده، برای افرادی که همان شرایط را دارند، در هر زمان و مکانی صدق میکند. این ویژگی به نام «جری» شناخته میشود، به این معنا که آیات قرآن همواره جاری و قابل انطباق بر شرایط مشابه در هر زمان است.[۵]
پانویس
یادداشت
منابع
- بهاردوست، علیرضا، جری و انطباق (تطبیق)، در دانشنامه جهان اسلام (ج۱۰)، زیر نظر غلامعلی حداد عادل، تهران، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ۱۳۸۵ش.
- حسینی دشتی، سید مصطفی، معارف و معاریف، تهران: مؤسسه فرهنگی آرایه، ۱۳۷۹ش.
- خوئی، سید ابوالقاسم، البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، ناشر دارالزهراء، بیتا.
- طباطبائی، سید محمدحسین، قرآن در اسلام، تصحیح: محمدباقر بهبودی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۶ش.
- مجلسی، محمدباقر، بِحارُ الاَنوارِ الجامعةُ لِدُرَرِ اَخبارِ الاَئمةِ الاَطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.