آیه ۶۵ سوره انفال
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره انفال |
| شماره آیه | ۶۵ |
| جزء | ۱۰ |
| اطلاعات محتوایی | |
| درباره | تشویق مسلمانان به جهاد و نتیجه صبر در میدان جنگ |
آیه ۶۵ سوره انفال پیامبر(ص) را مأمور میکند مؤمنان را برای جهاد با مشرکان و کافران ترغیب کند.[۱] در این آیه آمده است که با صبر و استقامت مسلمانان، آنها قادر خواهند بود با دشمنانی به مراتب بیشتر مقابله کنند.[۲]
﴿يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ يَغْلِبُوا أَلْفًا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَفْقَهُونَ ٦٥﴾ [انفال:65]|﴿ای پیامبر مؤمنان را به جهاد برانگیز اگر از [میان] شما بیست تن شکیبا باشند بر دویست تن چیره میشوند و اگر از شما یکصد تن باشند بر هزار تن از کافران پیروز میگردند چرا که آنان قومیاند که نمیفهمند ٦٥﴾
به گفته علمای شیعه، آیه ۶۵ سوره انفال اگرچه در ظاهر خبری است؛ اما به قرینه آیه ۶۶ (که مقابله با دو نفر را لازم دانسته است)، معنای دستوری دارد و براساس آن، مسلمانان موظف به مقاومت در برابر ده نفر هستند.[۳]
بنا بر برخی منابع تفسیری، آیه ۶۵ سوره انفال پیش از جنگ بدر نازل شده است.[۴] برخی مفسران پیروزی مسلمانان را ناشی از ایمان آنان به خداوند دانستهاند.[۵] به باور آنان، مسلمان با یقین به پاداش اُخروی در صورت پیروزی یا شهادت، با شجاعت بیشتری میجنگد.[۶] در مقابل، کافران، فاقد ایمان[۷] و آگاهی از قدرت معنوی ایمان، صبر و اشتیاق به بهشت هستند[۸] و بیشتر به ابزار دنیوی و امیال نفسانی تکیه دارند؛[۹] ازاینرو تا پای جان مقاومت نمیکنند.[۱۰]
به گفته محمدتقی مدرسی، مفسر شیعی، خداوند در این آیه، ۲۰ نفر را معادل ۲۰۰ نفر قرار داده است، نه اینکه هر نفر، معادل ده نفر باشد؛ زیرا به باور او، میان ۲۰ مؤمن نوعی اتحاد و همکاری ویژه وجود دارد که به آنان قدرت میبخشد، در حالی که چنین نیرویی میان ۲۰۰ کافر وجود ندارد.[۱۱] همچنین برخی مفسران شیعی بر این باورند که پیش از جنگ، رزمندگان باید با تشویق و پاداشهای معنوی جهاد آماده شوند تا با روحیهای بالاتر به جهاد بپردازند.[۱۲]
آیه ۶۵ سوره انفال در موارد مختلفی از دانش فقه مورد استناد قرار گرفته است. برخی از فقیهان شیعی، با استناد به این آیه، جهاد را واجب دانستهاند.[۱۳] همچنین گفته شده که صبر و استقامت در جنگ واجب است.[۱۴] به گفته شیخ طوسی،[۱۵] در صدر اسلام، بر هر مسلمانی واجب بود با ده نفر از دشمنان بجنگد. برخی از عالمان شیعی همچون علی بن ابراهیم[۱۶] و محمدتقی شوشتری[۱۷] نیز بر اساس این آیه، نجنگیدن و فرار در برابر ده نفر کافر را از مصادیق فرار از جنگ و از گناهان کبیره[۱۸] دانستهاند.
شیخ طوسی و محمدتقی شوشتری بر این باورند که آیه ۶۶ سوره انفال، آیه ۶۵ سوره انفال را نسخ کرده و بر اساس آن، مسلمانان موظف به مقاومت در برابر دو نفر از دشمنان هستند.[۱۹]
پانویس
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، دار احیاء التراث العربى، ج۵، ص۱۵۳.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۲۳۶.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، دار احیاء التراث العربى، ج۵، ص۱۵۳؛ علامه حلّى، منتهى المطلب، ۱۴۱۲ق، ج۱۴، ص۷۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۹، ص۱۲۲.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۹، ص۱۲۲.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۹، ص۱۲۲.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۹، ص۱۲۳.
- ↑ مدرسی، من هدى القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۴، ص۹۴.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۹، ص۱۲۳.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۹، ص۱۲۳.
- ↑ مدرسی، من هدى القرآن، ۱۴۱۹ق، ج۴، ص۹۳.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۲۳۶؛ رضایی، تفسیر قرآن مهر، ۱۳۸۷ش، ج۸، ص۱۱۹.
- ↑ نجفى، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۲۱، ص۸؛ فاضل کاظمی، مسالک الأفهام، مرتضوی، ج۲، ص۳۳۰؛ خویى، منهاج الصالحین، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۳۶۰ و ۳۷۰؛ تبریزى، منهاج الصالحین، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۳۶۹.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، دار احیاء التراث العربى، ج۵، ص۱۵۳؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۴، ص۸۵۶؛ جوادی آملی، «تفسیر سوره انفال جلسه ۷۷»، پرتال اسراء.
- ↑ شیخ طوسى، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۲، ص۱۰.
- ↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۲۷۹.
- ↑ شوشترى، النجعة فی شرح اللمعة، ۱۴۰۶ق، ج۶، ص۱۶۵.
- ↑ شیخ طوسى، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۲، ص۱۰.
- ↑ شیخ طوسی، التبیان، ج۵، ص۱۵۴؛ شوشترى، النجعة فی شرح اللمعة، ۱۴۰۶ق، ج۶، ص۱۶۵.
منابع
- تبریزى، جواد، منهاج الصالحین، قم، مجمع الإمام المهدی (ع)، چاپ اول، ۱۴۲۶ق.
- خویى، سید ابو القاسم موسوى، منهاج الصالحین، قم، مدینة العلم، ۱۴۱۰ق.
- جوادی آملی، «تفسیر سوره انفال جلسه ۷۷»، پرتال اسراء، تاریخ درج مطلب: ۲۵ خرداد ۱۳۷۹ش، تاریخ بازدید: ۲۵ دی ۱۴۰۴ش.
- رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۷ش.
- شوشترى، محمدتقى، النجعة فی شرح اللمعة، تهران، کتابفروشى صدوق، چاپ اول، ۱۴۰۶ق.
- شیخ طوسى، محمد بن حسن، التبیان فى تفسیر القرآن، تحقیق احمد قصیرعاملى، بیروت، دار احیاء التراث العربى، چاپ اول، بیتا.
- شیخ طوسى، محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الإمامیة، تحقیق سید محمدتقى کشفى، تهران، المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة، چاپ سوم، ۱۳۸۷ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تحقیق محمدجواد بلاغی، تهران، ناصرخسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- علامه حلّى، حسن بن یوسف، منتهى المطلب فی تحقیق المذهب، تحقیق بخش فقه در جامعه پژوهش هاى اسلامى، مشهد، مجمع البحوث الإسلامیة، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
- فاضل کاظمی، جواد بن سعد، مسالک الأفهام إلى آیات الأحکام، ناشر مرتضوی، بیجا، ، بیتا.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، تحقیق: طیب موسوی جزایری، قم، دارالکتاب، چاپ سوم، ۱۳۶۳ش.
- مدرسی، سید محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دار محبی الحسین، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
- نجفى، محمد حسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ هفتم، ۱۴۰۴ق.