فتوای مشهور
فتوای مشهور، اصطلاحی رایج در متون فقهی و اصولی شیعه است و به دیدگاهی گفته می‌شود که بیشتر فقها، هرچند شمار آنان به حدّ اجماع نرسیده باشد، در یک مسئله فقهی بر آن فتوا داده‌اند و مخالفان آن دیدگاه در اقلیت‌اند.[۱] از فتوا به چند تعبیر مختلف «رأی»[۲]، «حکم»[۳] و «قول» نیز یاد شده است.[۴] به مجموع فتوا دهندگان نیز، «مشهور» گفته می‌شود؛ و قول مخالف فتوای مشهور را «نادر- شاذّ» گویند.[۵]
فتوای مشهور به دو نوع تقسیم می‌شود: شهرت فتوایی و شهرت عملی.[۶] در هر دو نوع، موضوع اصلی، نظر و فتوای فقیهان است؛ اما تفاوت آن‌ها در این است که شهرت عملی به روایت خاصی تکیه دارد؛ یعنی فقیهان، آن روایت را دلیل فتوای خود دانسته‌اند. اما در شهرت فتوایی، یا روایت مشخصی وجود ندارد که فتوا بر اساس آن صادر شده باشد،[۷] و یا روایتی وجود دارد که با نظر فقیهان هماهنگ است، ولی معلوم نیست که آن‌ها برای صدور فتوا به همان روایت استناد کرده باشند.[۸]
برخی از عالمان نیز به فتوای مشهور، «شهرت فتوایی» گفته‌اند.[۹] دلیلش این است که آن‌ها شهرت فتوایی را به معنای رواج یک فتوا در میان فقیهان دانسته‌اند.[۱۰]
یکی از کارکردهای فتوای مشهور، آن است که به عنوان فتوای معیار در حوزه قانون گذاری ایران ملاک قرار گرفته است؛ هرچند برخی به این رویکرد انتقاد دارند.[۱۱]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ محقق داماد، مباحثی از اصول فقه، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۱۴۵.
- ↑ مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، فرهنگ نامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، ص۶۰۱.
- ↑ صدر، ما وراء الفقه، ۱۴۲۰ق، ج۸، ص۵۰۶.
- ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۵۵.
- ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۵۵.
- ↑ مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، فرهنگ نامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، ص۶۰۱.
- ↑ ایروانی، الحلقة الثالثة فی اسلوبها الثانی، ۲۰۰۷م، ج۲، ص۶۱؛ مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، فرهنگ‌نامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، ص۶۰۱.
- ↑ محقق داماد، مباحثی از اصول فقه، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۱۴۵.
- ↑ محقق داماد، مباحثی از اصول فقه، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۱۴۵؛ محمد ابراهیم جناتی، منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی،۱۳۷۰ش، ص۱۱۵؛ ایضاح الکفایة، فاضل موحدی لنکرانی، ۱۳۸۵ش، ج۴، ص۲۴۴.
- ↑ ذهنی، گنجینه ذهنی، ۱۳۷۲ش، ج۱، ص۵۶.
- ↑ جنابادی، «ارزیابی انتقادی فتوای مشهور به عنوان فتوای معیار در حوزه قانون گذاری جمهوری اسلامی ایران»]، ص۱۰۷؛ جهاندوست، «امکان سنجی فقهی قانون گذاری بر مبنای فتوای مشهور»]،ص۲۲.
منابع
- ایروانی، باقر، الحلقة الثالثة فی اسلوبها الثانی، تهران، قلم، چاپ اول، ۲۰۰۷م.
- جنابادی،سجاد، «ارزیابی انتقادی فتوای مشهور به عنوان فتوای معیار در حوزه قانون گذاری جمهوری اسلامی ایران»، دو فصلنامه علمی ترویجی مطالعات فقه امامیه، سال دهم، شماره ۱۸، بهار و تابستان ۱۴۰۱ش.
- جناتی، محمد ابراهیم، منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی، تهران، کیهان، ۱۳۷۰ش.
- جهاندوست دالنجان، مسعود، «امکان سنجی فقهی قانون گذاری بر مبنای فتوای مشهور»، دو فصلنامه علمی تخصصی پژوهشنامه فقهی، سال چهارم، شماره اول، پاییز و زمستان ۱۳۹۴ش.
- ذهنی تهرانی، سیدمحمدجواد، گنجینه ذهنی: شرح اصطلاحات علوم رائج و غیر رائج، قم، ذهنی تهرانی، ۱۳۷۲ش.
- شاهرودی، سید محمود هاشمی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، تحقیق: جمعی از محققان مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، چاپ اول، ۱۴۲۶ق.
- صدر، سید محمد، ما وراء الفقه، تحقیق: جعفر هادی دجیلی، بیروت، دار الأضواء للطباعة و النشر و التوزیع، چاپ اول، ۱۴۲۰ق.
- فاضل موحدی لنکرانی، محمد، ایضاح الکفایة، قم، نوح، چاپ پنجم، ۱۳۸۵ش.
- محقق داماد، مصطفی، مباحثی از اصول فقه، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
- مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، فرهنگ‌نامه اصول فقه، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی(معاونت پژوهشی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، چاپ اول، ۱۳۸۹ش.