تعرب بعد الهجرة
تَعَرُّبُ بَعدَ الْهِجرَة اصطلاحی فقهی است و به وضیعتی اشاره دارد که فرد پس از پذیرش دین اسلام و آشنایی با احکام آن، در سرزمین کفر یا یا محیطهایی اقامت کند که در آن، ایمان و دینداری او در معرض ضعف و انحراف قرار گیرد.[۱] این اصطلاح در روایات اسلامی، با تعابیری همچون «صِرْتُم بَعْدَ الْهِجرَةِ أَعْرَابا»[۲] و «الْمُتَعَرِّبُ بَعْدَ الْهِجْرَةِ»[۳] به کار رفته است. برخی مفسران نیز آیه ۱۴۹ سوره آلعمران را به این مفهوم تطبیق دادهاند.[۴]
در تفسیر اصطلاح تعرّب بعد از الهجرة، دیدگاههای مختلفی ارائه شده است علامه مجلسی آن را ترک علم پس از تحصیل دانش تفسیر کرده است.[۵] سید محمدباقر میرداماد آن را کنایهای از انحراف از حق پس از هدایت میداند.[۶] در روایتی از امام صادق(ع)، پذیرش اسلام بدون قبول ولایت اهلبیت(ع)، از مصادیق تعرّب بعد الهجره به شمار آمده است.[۷]
فقیهان با استناد به روایات،[۸] «تعرّب بعد الهجره» را از گناهان کبیره دانستهاند.[۹] به گفته ابناثیر در کتاب النهایة، در صدر اسلام، بازگشت بدون عذر به مکه پس از هجرت به مدینه، نوعی ارتداد تلقی میشده است.[۱۰] صالحی دمشقی، تاریخنگار مسلمان، علت حرمت تعرّب را دار الحرب بودن مکه در آن دوره دانسته است.[۱۱]
براساس فتوای برخی از مراجع تقلید، سفر یا اقامت در کشورهای غیرمسلمان اعم از دائم و موقت، در صورتی که موجب تضعیف ایمان یا نقصان در دین شود، حرام است.[۱۲] با این حال، اگر فرد بتواند دین خود را حفظ کند و از کفر و فساد در امان بماند، چنین اقامتی مصداق تعرّب نخواهد بود؛ بهویژه اگر زمینهای برای معرفی و تبلیغ اسلام فراهم شود.[۱۳]
پانویس
- ↑ مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۵۲۸.
- ↑ شریف رضی، نهج البلاغه، ۱۴۱۴ق، خطبه ۱۹۲، ص۲۹۹.
- ↑ شیخ صدوق، معانی الأخبار، ۱۴۰۳ق، ص۲۶۵.
- ↑ سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۸۳.
- ↑ مجلسی، مرآة العقول، ۱۴۰۴ق، ج۱۰، ص۹.
- ↑ میرداماد، الرواشح السماویة، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۲۱۶.
- ↑ شیخ صدوق، معانی الأخبار، ۱۴۰۳ق، ص۱۴۴.
- ↑ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۲۸۱.
- ↑ طباطبایی کربلایی، ریاض المسائل، ۱۴۱۸ق، ج۴، ص۲۷۳؛ شاهرودی، کتاب الحج، ۱۴۰۲ق، ج۱، ص۱۸؛ حسینی تهرانی، ولایت فقیه در حکومت اسلام، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۱۴۱.
- ↑ عاملی، الاصطلاحات الفقهیة، ۱۴۱۳ق، ص۴۶؛ ابناثیر، النهایة، ۱۳۶۷ش، ج۳، ص۲۰۲.
- ↑ صالحی دمشقی، سبل الهدی و الرشاد، ۱۴۱۴ق، ج۵، ص۲۶۰.
- ↑ سایت آیتالله سیستانی، فقه برای غربنشینان.
- ↑ مکارم شیرازی، استفتائات جدید، ۱۴۲۷ق، ج۱، ص۳۴۹.
منابع
- «فقه برای غربنشینان»، سایت رسمی دفتر مرجع عالیقدر سید علی حسینی سیستانی، تاریخ بازدید: ۱۰ مرداد ۱۴۰۴ش.
- ابناثیرجزری، مبارک بن محمد، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، محقق: محمود محمد طناحی، قم، موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، چاپ چهارم، ۱۳۶۷ش.
- ابنعساکر، علی بن الحسن، تاریخ دمشق، محقق: عمرو بن غرامة العمروی، بینام، دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۴۱۵ق.
- حسینی تهرانی، سید محمدحسین، ولایت فقیه در حکومت اسلام، محقق: محسن سعیدیان و محمدحسین راجی، مشهد، علامه طباطبایی، چاپ دوم، ۱۴۲۱ق.
- طباطبایی حکیم، سید محمد سعید، مصباح المنهاج: الإجتهاد و التقلید، نجف، موسسه الحکمه الثقافه الاسلامیه، چاپ دوم، بیتا.
- طباطبایی کربلایی، سید علی بن محمد، ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل، محقق: محمد بهرهمند و محسن قدیری و کریم انصاری و علی مروارید، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، ۱۴۱۸ق.
- حویزی، عبدعلی، تفسیر نور الثقلین، تصحیح: هاشم رسولی، قم، اسماعیلیان، چاپ چهارم، ۱۴۱۵ق.
- سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور، قم، مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی(ره)، چاپ اول، ۱۴۰۴ق.
- شاهرودی، سید محمود، کتاب الحج، قم، مؤسسه انصاریان، ۱۴۰۲ق.
- شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة (للصبحی صالح)، قم، نشر هجرت، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، علل الشرائع، قم، کتاب فروشی داوری، چاپ اول، ۱۳۸۵ش.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، معانی الأخبار، تصحیح، علیاکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول، ۱۴۰۳ق.
- صالحی دمشقی، محمد بن یوسف، سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خبر العباد، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
- طالقانی، سید محمود، پرتوی از قرآن، تهران، شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم، ۱۳۶۲ش.
- طریحی، فخر الدین بن محمد، مجمع البحرین، محقق: احمد حسینی اشکوری، تهران، مرتضوی، چاپ سوم، ۱۳۷۵ش.
- عاملی، یاسین عیسی، الاصطلاحات الفقهیة فی الرسائل العملیة، بیروت، دار البلاغة للطباعة و النشر و التوزیع، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول(ص)، محقق: سید هاشم رسولی محلاتی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، استفتائات جدید(ج۱)، قم، مدرسه الامام علی بن ابی طالب (ع)، چاپ دوم، ۱۴۲۷ق.
- مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهلبیت(ع)، زیرنظر: سید محمود هاشمی شاهرودی، قم، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، چاپ اول، ۱۴۲۶ق.
- میرداماد، محمدباقر، الرواشح السماویة فی شرح الأحادیث الإمامیة، محقق: غلام حسین قیصریهها و نعمت الله لیلی، قم، دارالحدیث، چاپ اول ۱۴۲۲ق.