احکام تأسیسی
احکام تأسیسی یا ابتدایی،[۱] در برابر احکام امضایی، به آن دسته از احکامی گفته میشود که برای نخستین بار در اسلام وضع شده و پیشینهای در شریعتهای پیشین یا عرف عقلا نداشتهاند.[۲] این احکام، از ابداعات و ابتکارات شریعت اسلامی محسوب میشوند و در منابع فقهی و اصولی بهصورت مستقل مطرح نشدهاند بلکه از طریق مصادیق شناخته میشوند.[۳]
نمونههایی از احکام تأسیسی عبارتاند از احکام تکلیفی همچون نماز، روزه و ارث، و نیز احکام کیفری مانند قطع انگشت دزد.[۴] همچنین برخی احکام پیش از اسلام که با تغییراتی در اسلام تأیید شدهاند نیز در شمار احکام تأسیسی آمدهاند.[۵]
به گفته پژوهشگران، تفاوت اصلی حکم تأسیسی با حکم امضایی در این است که در تأسیسی، مفاد، قلمرو و شرایط از ادلّه شرعی استخراج میشود، ولی در امضایی با رجوع به عرف و سیره عقلا و شیوه اجرای آنان در هنگام امضا، مفاد و حدود حکم به دست میآید.[۶]
پانویس
- ↑ نوری، «تأسیسی»، ص۲۶۹.
- ↑ جمعی از محققان، فرهنگنامه اصول فقه، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۱۰۴؛ محقق داماد یزدی، قواعد فقه، ۱۴۰۶ق، ج۱، ص۶.
- ↑ مکارم شیرازی، دائرة المعارف فقه مقارن،۱۴۲۷ق، ج۱، ص۵۶۱.
- ↑ مؤسسه دائرة المعارف، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهلبیت(ع)، ۱۳۹۵ش، ج۳، ص۳۵۴.
- ↑ مکارم الشیرازی، موسوعة الفقه الاسلامي المقارن، تهيه و تنظيم جمعى از فضلاء، ج۱، ص۵۲۵.
- ↑ مؤسّسه دائرة المعارف فقه اسلامى، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۳، ص۳۵۵.
منابع
- نوری، سید مسعود، «تأسیسی»، دانشنامه جهان اسلام(ج۶)، تهران، مؤسسه دایرةالمعارف اسلامی، ۱۳۸۸ش.
- جمعی از محققان، فرهنگنامه اصول فقه، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۹ش.
- محقق داماد یزدی، سید مصطفی، قواعد فقه، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، ۱۴۰۶ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، دائرة المعارف فقه مقارن، قم، مدرسه الامام علی بن ابیطالب(ع)، ۱۴۲۷ق.
- مکارم الشیرازی، ناصر، موسوعة الفقه الاسلامي المقارن، تهيه و تنظيم جمعى از فضلاء، چاپ قم، بی تا، بی نا.
- مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهلبیت(ع)، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهلبیت علیهمالسلام، قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهلبيت(ع)، ۱۳۹۲–۱۳۹۵ش.
پیوند به بیرون