تترس
تَتَرُّسْ، به استفاده از افرادی که کشتنشان جایز نیست (زنان، کودکان و دیوانگان) به‌عنوان سپر انسانی اشاره دارد.[۱] این مفهوم در فقه اسلامی در باب جهاد مورد بحث قرار گرفته است.[۲] از منظر حقوق بین‌الملل نیز این عمل که با استفاده از غیرنظامیان برای حفاظت از اهداف نظامی تعریف می‌شود، ممنوع است.[۳]
به گفته فقیهان، اصل استفاده از تترس حرام است[۴] و تفاوتی میان مسلمان و کافر وجود ندارد.[۵] اما اگر کافران، از زنان و کودکان خود به‌عنوان سپر انسانی استفاده کنند، حمله جایز است به شرطی که هدف، خودِ سپرها نباشند.[۶] ولی اگر کافران از اسیران مسلمان استفاده کنند، در وضعیت ضرورت می‌توان حمله کرد،[۷] حتی اگر به کشته شدن اسیر منجر شود، مشروط بر اینکه هدف اصلی، نابودی دشمنان باشد.[۸] در این صورت مهاجم فقط باید کفاره بدهد.[۹]
فقیهان مسلمان، حمله به سپرهای انسانی را در شرایطی نظیرِ وجود وضعیت جنگی؛[۱۰] وجود ضرورت نظامی یا وابستگی پیروزی به آن؛[۱۱] هدف، حفظ اسلام و مصالح مسلمانان باشد؛[۱۲] قصد حمله به دشمن باشد نه به سپرهای انسانی[۱۳] جایز دانسته‌اند.
فقیهان برای جواز ادامه جنگ در شرایطی که کافران از سپرهای انسانی استفاده می‌کنند، به دلایلی استناد می‌کنند:
- بر پایه سیره پیامبر(ص) در غزوه طائف[۱۴] که دستور تخریب قلعه‌ای با منجنیق صادر شد با وجود زنان و کودکان در آن.[۱۵]
- براساس روایت امام صادق(ع) از حفص بن غیاث[۱۶] که وجود غیرنظامیان نباید مانع جهاد شود.[۱۷]
- برای جلوگیری از تعطیلی جهاد[۱۸] و سوء‌استفاده دشمن از این تاکتیک.[۱۹]
بر پایه برخی گزارش‌ها، رژیم صهیونیستی در حملات به نابلس و جنگ غزه ۲۰۲۴م از فلسطینیان به‌عنوان سپر انسانی استفاده کرده و حتی به این اقدام اعتراف نموده است.[۲۰] همچنین، داعش و گروه‌های تکفیری[۲۱] مانند جبهه النصره نیز در سوریه از غیرنظامیان به عنوان سپر انسانی استفاده کرده‌اند.[۲۲]
پانویس
- ↑ فیض، مبادی فقه و اصول، ۱۳۸۸ش، ص۲۶۷؛ جمعی از نویسندگان، اصطلاحات نظامی در فقه اسلامی، ۱۳۷۸ش، ص۳۲.
- ↑ مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۲ش، ج۴، ص۳۸۴: برای نمونه نگاه کنید به: فضل‌الله، الجهاد، ۱۴۱۸ق، ص۲۷۲ - ۲۷۵.
- ↑ افشار، «استناد به دفاع ضرورت به‌عنوان عامل رافع مسئولیت بین‌المللی دولت در فقه امامیه و حقوق بین‌الملل با بررسی موردی سپر انسانی (تترس)»، ص۱۴۰ - ۱۴۱.
- ↑ مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۸۲ش، ج۴، ص۳۸۴.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۲۱، ص۷۰.
- ↑ محقق حلی، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۲۸۳ ؛شیخ طوسی، المبسوط فی فقه الإمامیة، ۱۳۸۷ق، ج۲، ص۱۱ -۱۲.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۲۱، ص۷۱.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۲۱، ص۷۱ -۷۲؛ شیخ طوسی، المبسوط فی فقه الإمامیة، ۱۳۸۷ق، ج۲، ص۱۲.
- ↑ شیخ طوسی، المبسوط فی فقه الإمامیة، ۱۳۸۷ق، ج۲، ص۱۲.
- ↑ فضل‌الله، الجهاد، ۱۴۱۸ق، ص۲۷۴.
- ↑ محقق حلی، معارج الاصول، ۱۴۲۳ق، ص۳۰۶.
- ↑ کاشف الغطاء، النور الساطع فی الفقه النافع، ۱۳۸۱ق، ج۱، ص۲۱۸.
- ↑ شیخ طوسی، المبسوط فی فقه الإمامیة، ۱۳۸۷ق، ج۲، ص۱۲.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۲۱، ص۷۰.
- ↑ موصلی الحنفی، الإختیار لتعلیل المختار، ۱۴۲۶ق، ج۴، ص۱۲۷ ؛ جوادی‌نیا، «حکم فقهی چگونگی برخورد با سپر انسانی دشمنان در جنگ از دیدگاه مذاهب اسلامی»، ص۳ -۹.
- ↑ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۱۵، ص۶۲.
- ↑ جوادی‌نیا، «حکم فقهی چگونگی برخورد با سپر انسانی دشمنان در جنگ از دیدگاه مذاهب اسلامی»، ص۳ -۹.
- ↑ شیخ طوسی، المبسوط فی فقه الإمامیة، ۱۳۸۷ق، ج۲، ص۱۲؛ فضل‌الله، الجهاد، ۱۴۱۸ق، ص۲۷۴.
- ↑ جوادی‌نیا، «حکم فقهی چگونگی برخورد با سپر انسانی دشمنان در جنگ از دیدگاه مذاهب اسلامی»، ص۳ -۹.
- ↑ «استفاده اسرائیل از فلسطینی‌ها به‌عنوان سپر انسانی»، خبرگزاری مشرق.
- ↑ «تروریستها از غیرنظامیان به عنوان سپر انسانی استفاده می‌کنند»، خبرگزاری مشرق.
- ↑ «النصره از مردم به عنوان سپرانسانی استفاده می‌کند»، خبرگزاری مشرق.
منابع
- افشار، مجتبی، سیدقاسم زمانی و عباسعلی عظیمی شوشتری، «استناد به دفاع ضرورت به‌عنوان عامل رافع مسئولیت بین‌المللی دولت در فقه امامیه و حقوق بین‌الملل با بررسی موردی سپر انسانی (تترس)»، آموزه‌های فقه مدنی، دوره ۱۴، شماره ۲۵، خرداد ۱۴۰۱ش.
- ابن‌نجیم، سراج الدین عمر بن ابراهیم حنفی، النهر الفائق، بی‌جا، دار الکتب العلمیه، ۱۴۲۲ق.
- جمعی از نویسندگان، اصطلاحات نظامی در فقه اسلامی، تهران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نمایندگی ولی فقیه، ۱۳۷۸ش.
- «استفاده اسرائیل از فلسطینی‌ها به‌عنوان سپر انسانی» ، خبرگزاری مشرق، تاریخ درج مطلب: ۳ شهریور ۱۴۰۳ش، تاریخ بازدید: ۱۷ شهریور ۱۴۰۴ش.
- https://www.mashreghnews.ir/news/962596 «النصره از مردم به عنوان سپرانسانی استفاده می‌کند»، خبرگزاری مشرق، تاریخ درج مطلب: ۸ خرداد ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۱۷ شهریور ۱۴۰۴ش.
- https://www.mashreghnews.ir/news/1010211«تروریستها از غیرنظامیان به عنوان سپر انسانی استفاده می‌کنند»، خبرگزاری مشرق، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آبان ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۱۷ شهریور ۱۴۰۴ش.
- جوادی‌نیا، میثم، «حکم فقهی چگونگی برخورد با سپر انسانی دشمنان در جنگ از دیدگاه مذاهب اسلامی»، فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین، دوره ۵، شماره ۱۳، بهار ۱۴۰۲ش.
- زبیدی، مرتضی، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت، دارالفکر، ۱۳۷۳ش/۱۴۱۴ق.
- سبحانی، جعفر، فروغ ابدیت، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۵ش.
- شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۹ق.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الإمامیة، تهران، مکتبة المرتضویة، ۱۳۸۷ق.
- فیض، علیرضا، مبادی فقه و اصول، تهران، موسسه فرهنگی هنری دانش‌پذیر، چاپ نهم، ۱۳۸۸ش.
- فضل‌الله، محمدحسین، الجهاد، بیروت، دار الملاک للطباعة و النشر و التوزیع، ۱۴۱۸ق/۱۹۹۸م.
- کاشف‌الغطاء، علی، النور الساطع فی الفقه النافع، نجف، مطبعه الآداب، ۱۳۸۱ق/۱۹۶۱م.
- محقق حلی، جعفر بن حسن، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام ، قم، انتشارات اسماعیلیان، ۱۴۰۸ق.
- مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی،۱۳۶۲ش.
- محقق حلی، جعفر بن حسن، معارج الأصول، لندن، موسسه الأمام علی(ع)، ۱۴۲۳ق/۲۰۰۳م.
- مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت(ع)، زیرنظر: سید محمود هاشمی شاهرودی، قم، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۲ش.
- موصلی الحنفی، عبدالله بن محمود، الإختیار لتعلیل المختار، تحقیق: عبداللطیف محمد عبدالرحمن، بیروت، دار الکتب العلمیه، چاپ سوم، ۱۴۲۶ق.
- نجفی، محمدحسن، جَواهر الکلام فی شرحِ شرائعِ الاسلام، تصحیح عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دارُ اِحیاء التُّراثِ العربی، چاپ هفتم، ۱۳۶۲ش.