آیه ۶۶ سوره انفال

آیه ۶۶ سوره انفال
مشخصات آیه
واقع در سوره	سوره انفال
شماره آیه	۶۶
جزء	۱۰
اطلاعات محتوایی
موضوع	تخفیف در حکم جهاد
آیات مرتبط	آیه ۶۵ سوره انفال

آیه ۶۶ سوره انفال، در تکلیف جهاد برای مسلمانان تخفیف قرار داد^[۱] و هر مسلمان را تنها به مقابله با دو نفر موظف کرد.^[۲]

﴿الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ صَابِرَةٌ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُوا أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ اللَّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ ۝٦٦﴾ [انفال:66]|﴿اکنون خدا بر شما تخفیف داده و معلوم داشت که در شما ضعفی هست پس اگر از [میان] شما یکصد تن شکیبا باشند بر دویست تن پیروز گردند و اگر از شما هزار تن باشند به توفیق الهی بر دو هزار تن غلبه کنند و خدا با شکیبایان است ۝٦٦﴾

به گفته مفسران خداوند در آیه ۶۵ سوره انفال، هر یک از مسلمانان را موظف کرده بود که با ده نفر بجنگد،^[۳] اما بعد از اینکه این حکم بر مسلمانان سخت و سنگین آمد، در آیه ۶۶، حکم تغییر کرد و هر مسلمانی موظف شد تنها در مقابل دو نفر قرار گیرد.^[۴]

برخی از مفسران شیعی همچون طبرسی^[۵] و علامه طباطبایی،^[۶] ضعف در این آیه را ضعف در ایمان، بصیرت و جدّیت در مبارزه دانسته‌اند نه ضعف در قوای بدنی؛ زیرا همه مسلمانان در ابتدای اسلام، قوی نبودند ولی ایمان و یقین قوی‌تری داشتند. عبدالله جوادی آملی، نویسنده تفسیر تسنیم، نیز معتقد است توجه مسلمانان به امور مادی، آنها را ضعیف کرده بود.^[۷]

به گفته برخی عالمان شیعی همچون شیخ طوسی و سید عبدالاعلی سبزواری، آیه ۶۵ سوره انفال بوسیله آیه ۶۶ سوره انفال نسخ شده است؛^[۸] در مقابل، برخی دیگر معتقدند آیه ۶۵ سوره انفال نسخ نشده است بلکه این دو آیه برای دو زمان جداگانه با شرایط مختلف نازل شده‌اند.^[۹]

برخی فقیهان شیعی با استناد به آیه ۶۶ سوره انفال، مقاومت در برابر دو دشمن را بر هر مسلمانی واجب دانسته‌اند؛^[۱۰] ازاین‌رو در میدان جنگ، فرار مسلمان از دو دشمن، مصداق فرار از جنگ (یکی از گناهان کبیره) محسوب شده است.^[۱۱] همچنین گفته شده که اگر جمعیت دشمن از مسلمانان بیشتر باشد، فرارکردن جایز است.^[۱۲] عبدالله جوادی آملی معتقد است بر مسلمانان واجب است که در میدان جنگ، صبور باشند.^[۱۳]

پانویس

↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۴، ص۸۵۶؛ جوادی آملی، «تفسیر سوره انفال جلسه ۷۷»، پرتال اسراء.
↑ شیخ طوسى، التبیان، دار احیاء التراث العربى، ج۵، ص۱۵۴؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۴، ص۸۵۶؛ جوادی آملی، «تفسیر سوره انفال جلسه ۷۷»، پرتال اسراء.
↑ شیخ طوسى، التبیان، دار احیاء التراث العربى، ج۵، ص۱۵۴؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۴، ص۸۵۶.
↑ شیخ طوسى، التبیان، دار احیاء التراث العربى، ج۵، ص۱۵۴؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۴، ص۸۵۶.
↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۴، ص۸۵۶.
↑ طباطبایی، الميزان، ۱۴۱۷ق، ج‏۹، ص۱۲۳.
↑ جوادی آملی، «تفسیر سوره انفال جلسه ۷۷»، پرتال اسراء.
↑ شیخ طوسى، التبیان، دار احیاء التراث العربى، ج۵، ص۱۵۴؛ شوشتری، النجعة فی شرح اللمعة، ۱۴۰۶ق، ج۶، ص۱۶۵؛ سبزوارى، مهذّب الأحکام، ۱۴۱۳ق، ج۱۵، ص۱۲۰.
↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۲۳۸.
↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۲۸۰؛ حائرى طباطبایی، رياض المسائل، مؤسسه آل البيت(ع)، ج۱، ص۴۸۸؛ خويى، منهاج الصالحين، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۳۷۰؛ تبريزى، منهاج الصالحين، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۳۷۹.
↑ قمی، تفسیر القمی، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۲۸۰؛ عیاشى، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق‏، ج۲، ص۶۸.
↑ حلّى، تذکرة الفقهاء، ۱۴۱۴ق، ج۹، ص۵۸؛ خويى، منهاج الصالحين، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۳۷۰؛ سبزوارى، مهذّب الأحکام ، ۱۴۱۳ق، ج۱۵، ص۱۲۰؛ تبريزى، منهاج الصالحين، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۳۸۰.
↑ جوادی آملی، «تفسیر سوره انفال جلسه ۷۷»، پرتال اسراء.

منابع

تبريزى، جواد، منهاج الصالحين، قم، مجمع الإمام المهدي(ع)، چاپ اول، ۱۴۲۶ق.
حائرى طباطبایی، سيد على، رياض المسائل في تحقيق الأحكام بالدلائل، قم، مؤسسه آل البيت(ع)، چاپ اول، بی‌تا.
حلّى، حسن بن یوسف، تذکرة الفقهاء، تحقیق گروه پژوهش مؤسسه آل البیت(ع)، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
خويى، سيد ابوالقاسم، منهاج الصالحين، قم، مدينة العلم، ۱۴۱۰ق.
جوادی آملی، عبدالله، «تفسیر سوره انفال جلسه ۷۷»، پرتال اسراء، تاریخ درج مطلب: ۲۵ خرداد ۱۳۷۹ش، تاریخ بازدید: ۲۸ دی ۱۴۰۴ش.
سبزوارى، سید عبد الأعلى‌، مهذّب الأحکام فی بیان الحلال و الحرام‌، تحقیق مؤسسه المنار، قم، مؤسسه المنار، چاپ چهارم، ۱۴۱۳ق.
شوشتری، محمدتقی، النجعة فی شرح اللمعة، تهران، کتابفروشی صدوق، چاپ اول، ۱۴۰۶ق.
شیخ طوسى، محمد بن حسن، التبیان فى تفسیر القرآن، تحقیق احمد قصیرعاملى، بیروت، دار احیاء التراث العربى، چاپ اول، بی‌تا.
طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تحقیق محمدجواد بلاغی، تهران، ناصرخسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
عیاشى، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، تحقیق سیدهاشم رسولى محلاتى، تهران، المطبعة العلمیة، چاپ اول، ۱۳۸۰ق.
قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، تحقیق طیب موسوی جزایری، قم، دارالکتاب، چاپ سوم، ۱۳۶۳ش.
مکارم شیرازی، ناصر، تفسر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.

[1] طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۴، ص۸۵۶؛ جوادی آملی، «تفسیر سوره انفال جلسه ۷۷»، پرتال اسراء.

[2] شیخ طوسى، التبیان، دار احیاء التراث العربى، ج۵، ص۱۵۴؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۴، ص۸۵۶؛ جوادی آملی، «تفسیر سوره انفال جلسه ۷۷»، پرتال اسراء.

[3] شیخ طوسى، التبیان، دار احیاء التراث العربى، ج۵، ص۱۵۴؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۴، ص۸۵۶.

[4] شیخ طوسى، التبیان، دار احیاء التراث العربى، ج۵، ص۱۵۴؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۴، ص۸۵۶.

[5] طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۴، ص۸۵۶.

[6] طباطبایی، الميزان، ۱۴۱۷ق، ج‏۹، ص۱۲۳.

[7] جوادی آملی، «تفسیر سوره انفال جلسه ۷۷»، پرتال اسراء.

[8] شیخ طوسى، التبیان، دار احیاء التراث العربى، ج۵، ص۱۵۴؛ شوشتری، النجعة فی شرح اللمعة، ۱۴۰۶ق، ج۶، ص۱۶۵؛ سبزوارى، مهذّب الأحکام، ۱۴۱۳ق، ج۱۵، ص۱۲۰.

[9] مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۲۳۸.

[10] قمی، تفسیر القمی، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۲۸۰؛ حائرى طباطبایی، رياض المسائل، مؤسسه آل البيت(ع)، ج۱، ص۴۸۸؛ خويى، منهاج الصالحين، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۳۷۰؛ تبريزى، منهاج الصالحين، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۳۷۹.

[11] قمی، تفسیر القمی، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۲۸۰؛ عیاشى، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق‏، ج۲، ص۶۸.

[12] حلّى، تذکرة الفقهاء، ۱۴۱۴ق، ج۹، ص۵۸؛ خويى، منهاج الصالحين، ۱۴۱۰ق، ج۱، ص۳۷۰؛ سبزوارى، مهذّب الأحکام ، ۱۴۱۳ق، ج۱۵، ص۱۲۰؛ تبريزى، منهاج الصالحين، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۳۸۰.

[13] جوادی آملی، «تفسیر سوره انفال جلسه ۷۷»، پرتال اسراء.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]