آیه هادی
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| نام آیه | آیه هادی |
| واقع در سوره | رعد |
| شماره آیه | ۷ |
| جزء | ۱۳ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | درخواست معجزه از پیامبر اکرم(ص) توسط مشرکان |
| مکان نزول | مکه |
| موضوع | اعتقادی |
| درباره | هادی و منذر بودن پیامبر(ص) |
| سایر | خالی نبودن زمین از حجت |
آیه هادی هفتمین آیه از سوره رعد، به اعتراضات مشرکان درباره نبوت پاسخ می‌دهد.[۱] مفسران گفته‌اند که هرچند در آیات پیشین سوره به موضوعات توحید و معاد پرداخته شده بود، اما در این آیه به درخواست مشرکان برای معجزه پاسخ داده می‌شود.[۲]
به گفته مفسران، هر چند معجزه نشانهای از حقانیت پیامبران است و درخواست آن را برای حقیقت‌جویان طبیعی است،[۳] اما این درخواست مشرکان از روی لجاجت بوده است.[۴] این نوع درخواست را «معجزه اقتراحی» می‌نامند.[۵] به گفته بیضاوی، آنان معجزاتی همانند معجزات موسی(ع) و عیسی(ع) می‌خواستند.[۶] مکارم شیرازی نیز می‌گوید که مشرکان گمان می‌کردند پیامبر موظف به انجام هر امر خارق‌العاده‌ای است، در حالی‌که معجزه تنها برای اثبات نبوت است و تابع مصالح الهی می‌باشد.[۷]
﴿وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ ٧﴾ [رعد:7]
﴿و آنان که کافر شده‌اند می‌گویند چرا نشانهای آشکار از طرف پروردگارش بر او نازل نشده است [ای پیامبر] تو فقط هشداردهندهای و برای هر قومی رهبری است ٧﴾
قرآن در پاسخ می‌فرماید: «تو فقط بیم‌دهنده‌ای و برای هر قومی هدایت‌کننده‌ای است»، و بدین‌سان وظیفه اصلی پیامبر را انذار و دعوت معرفی می‌کند، نه اعجازگری.[۸] به تصریح بیضاوی، مفسر و متکلم اشعری، همان مقدار معجزه که نبوت را اثبات کند کافی است[۹] و شیخ طوسی نیز انجام معجزه را در اختیار خداوند و بر اساس مصالح می‌داند.[۱۰]
مفسران «منذر» را بیم‌دهنده از معصیت و «هادی» را راهنمای به حق دانسته‌اند[۱۱] و تفاوت آن دو را در مرحله آغاز دعوت و تداوم هدایت بیان کرده‌اند؛[۱۲] چنان‌که تفسیر نمونه این تفاوت را همانند نسبت رسول و امام می‌داند.[۱۳] درباره مصداق «هادی» پنج دیدگاه نقل شده است، از جمله امام معصوم در هر عصر که روایاتی از امام باقر(ع) و امام صادق(ع) آن را تأیید می‌کند.[۱۴]المیزان بر این نظر است که پیامبر نیز می‌تواتد ازراه انذار قومش را هدایت کند زیرا سنت الهی این است ک هر قومی هدایت‌گری داشته باشد خواه او پیامبری منذر(بیم دهنده) باشد یا بفرمان الهی هدایت‌گری غیر او باشد.[۱۵]
مفسران شیعه با استناد به روایات متعدد، «هادی» را امامان دانسته‌اند[۱۶] و احادیثی از پیامبر(ص)،[۱۷] امام علی(ع)[۱۸] و دیگر ائمه(ع)[۱۹] در این باره نقل شده است؛ حتی ابن‌حجر عسقلانی از علمای اهل‌سنت نیز روایتی در این مضمون آورده است.[۲۰] بر پایه این آیه گفته شده، زمین هیچ‌گاه از حجت الهی خالی نیست؛ دیدگاهی که علی بن ابراهیم قمی مطرح کرده[۲۱] و فیض کاشانی نیز پذیرفته است[۲۲] و روایات متعددی بر آن دلالت دارد؛[۲۳] زیرا اصلاح امور مردم و زمین به وجود چنین حجتی وابسته است.[۲۴]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص۱۲۸.
- ↑ بیضاوی، انوار التنزیل، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۱۸۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص۱۲۸.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص۱۲۸.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص۱۲۹.
- ↑ بیضاوی، انوار التنزیل، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۱۸۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص۱۲۸-۱۲۹.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص۱۲۹-۱۳۰.
- ↑ بیضاوی، انوار التنزیل، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۱۸۲.
- ↑ طوسی، التبیان، دار احیاء التراث، ج۶، ص۲۲۲.
- ↑ طوسی، التبیان، دار احیاء التراث، ج۶، ص۲۲۲.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص۱۳۰.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص۱۳۰-۱۳۱.
- ↑ طوسی، التبیان، دار احیاء التراث، ج۶، ص۲۲۳.
- ↑ طباطبایی، المیزان، منشورات اسماعيليان،ج۱۱، ص۳۰۵.
- ↑ رک: بحرانی، البرهان، ۱۴۱۶ق، ج۳، ص۲۲۶.
- ↑ خزاز قمی، كفاية الأثر، ۱۴۰۱ق، ص۸۷-۸۸.
- ↑ شيخ صدوق، الأمالی، ۱۴۱۷ق، ص۳۵۰.
- ↑ عیاشی، تفسیر العیاشی، المکتبة العلمیة، ج۲، ص۲۰۳؛ بحرانی، البرهان، ۱۴۱۶ق، ج۳، ص۲۲۸-۲۲۹.
- ↑ ابن حجر عسقلانی، فتح الباري شرح صحيح البخاري، 1379ق، ج۸، ص۳۷۶.
- ↑ قمی، تفسیر قمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۳۵۹.
- ↑ فیض کاشانی، الاصفی، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۵۹۶.
- ↑ رک: برقی، المحاسن، ۱۳۷۱ق، ج۱، ص۲۳۴.
- ↑ برقی، المحاسن، ۱۳۷۱ق، ج۱، ص۲۳۵.
منابع
- ابن حجر عسقلانی، أحمد بن علی، فتح الباري شرح صحيح البخاري، به کوشش: محمد فؤاد عبد الباقی و دیگران، بیروت، دار المعرفة، اول، ۱۳۷۹ق.
- بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، تهران، بنیاد بعثت، ۱۴۱۶ق.
- برقی، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، قم، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۱ق.
- بیضاوی، عبدالله بن عمر، انوار التنزیل و اسرار التأویل، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۱۸ق.
- خزاز قمی، علی بن محمد، كفاية الأثر في النص على الأئمة الاثني عشر، به کوشش: سيد عبداللطيف حسيني، قم، انتشارات بیدار، اول، ۱۴۰۱ق.
- شيخ صدوق، محمد بن علی، الأمالی، قم، مؤسسة البعثة، اول، ۱۴۱۷ق
- طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
- عياشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، به کوشش: سيد هاشم رسولی محلاتی، تهران، المكتبة العلمية الإسلامية، بی‌تا.
- فیض کاشانی، ملامحسن، الاصفی فی تفسیر القرآن، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۴۱۸ق.
- قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر قمی، قم، دارالکتاب، ۱۴۰۴ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.