آیه ۲۸ سوره رعد
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | رعد |
| شماره آیه | ۲۸ |
| جزء | ۱۳ |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | دارد |
| مکان نزول | مکه |
| موضوع | اعتقادی -اخلاقی |
| درباره | یاد خدا، آرامش و اطمینان دلها، ویژگی مؤمنان. |
| آیات مرتبط | آیه۴ سوره فتح؛ آیه ۲۷ ـ۳۰ سوره فجر؛ آیه ۱۰ سوره انفال. |
آیه ۲۸ سوره رعد یاد خدا را مایه آرامش دلها معرفی میکند.[۱] به گفته مفسران، این آیه تکمیلکننده آیه ۲۷ سوره رعد است[۲] و از ظاهر آن چنین استفاده میشود که دلها جز با یاد خدا به اطمینان نمیرسند.[۳]
براساس تفسیر مفسران، این آیه قاعدهای کلی برای همه مؤمنان و قلبهای سالم است.[۴] در برخی تفاسیر، این آیه از آیات امیدبخش برای مؤمنان شمرده شده و ذکر شده که سنت خدا چنین است که پس از آیات خوف، آیات رحمت و امید نازل میکند.[۵] علامه طباطبایی یاد خدا و ایمان[۶] را سبب تسکین و آرامش قلب میداند[۷] و فخر رازی، از مفسران اهل سنت، آن را دلیل شادمانی روح با معارف الهی[۸] و اکسیری برای پاکی و نورانیت نفس میداند.[۹]
﴿الَّذِينَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ ٢٨﴾ [رعد:28]
﴿همان کسانی که ایمان آوردهاند و دلهایشان به یاد خدا آرام میگیرد آگاه باش که با یاد خدا دلها آرامش مییابد ٢٨﴾
مرتضی مطهری:
همان طوری که میان اجسام تجاذب هست میان ارواح و امور مجرده نیز هست، یک نوع جاذبه معنوی قلب را به طرف خود میکشد و همان طوری که جسم مانند آب و خاک و غیره تا به مرکز خود نرسد آرام نمیگیرد، روح نیز تا به اصل و مرکز خود نرسد و اتصال پیدا نکند آرام نمیگیرد (۱)، به آن مرکز که رسید آرام میگیرد: الا بذکرالله تطمئن القلوب.چرا قرآن میگوید:«الا بذکر الله تطمئن القلوب» بدانید که منحصرا و منحصرا «بذکر الله» که مقدم شده است، علامت انحصار است با یک چیز قلب بشر آرام میگیرد و از اضطراب و دلهره نجات پیدا میکند و آن، یاد خدا و انس با خداست.
مطهری، انسان کامل، صدرا، ص۸۲
مفسران برای معنای «ذکر» در آیه ۲۸ سوره رعد معانی مختلفی ذکر کردهاند که شامل: قرآن کریم بهعنوان معجزهای که قلبها را آرام و یقین را افزایش میدهد،[۱۰] به یادآوردن خدا و انس با او،[۱۱] یادآوری هر آنچه انسان را به یاد خدا میاندازد،[۱۲] ترس از خداوند از طریق رعایت احکام او،[۱۳] یادآوری توحید و دلایل وحدانیت خداوند،[۱۴] به خاطر آوردن رحمت، مغفرت، فضل و انعام او[۱۵] و یادآوری امر[۱۶] و وعده خداوند[۱۷] میشود.
علامه طباطبایی مراد از «ذکر» را هر نوع یاد خدا دانسته، چه لفظی باشد و چه غیرلفظی؛ چه با قرآن باشد و چه بدون قرآن.[۱۸]
عیاشی در روایتی از امام صادق(ع) در شأن نزول آیه نقل کرده است که پیامبر(ص) سبب آرامش دلهاست و او ذکر خداوند و پردهدار و دربان اوست.[۱۹] در برخی احادیث، پیامبر(ص) بهعنوان «ذکر الله» معرفی شده، زیرا مردم را به یاد خدا میاندازد و تربیت میکند.[۲۰] همچنین رسول خدا(ص) به امام علی(ع) فرمود که این آیه درباره کسانی است که او را تصدیق کنند، به او ایمان بیاورند، اهلبیت و امامان پس از او را دوست بدارند و ولایت را به آنان تسلیم کنند.[۲۱] در تفسیر اثنیعشری، به نقل از ابنعباس، مراد از «ذکر الله» قسم خداوند دانسته شده است، زیرا کسی که طلبی از دیگری دارد و شاهدی ندارد، دلش آرام نمیگیرد تا وقتی که بدهکار بگوید: «واللّه خواهم داد»، و در این هنگام قلب طلبکار تسکین پیدا میکند.[۲۲]
پانویس
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیرنمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص۲۰۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۱، ص۳۵۵؛ زمخشری، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۵۲۸؛ ثعالبی، تفسیر الثعالبی، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۳۶۸.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۱، ص۳۵۵.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۱، ص۳۵۵؛ قرشی، تفسیراحسنالحدیث، ۱۳۹۱ش، ج۵، ص۲۴۲؛ مکارم شیرازی، تفسیرنمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص۲۰۹.
- ↑ میبدی، کشف الاسرار، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۱۱۵.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۱، ص۳۵۳.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۱، ص۳۵۳.
- ↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۹، ص۴۲۸.
- ↑ فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۱۹، ص۴۰.
- ↑ زمخشری، الکشاف، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۵۲۸؛ بیضاوی، اَنوار التنزیل، ۱۴۱۸ق، ج۳، ص۱۸۷.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۶، ص۴۴۷.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ش، ج۱۱، ص۳۵۵.
- ↑ ابنعاشور، التحریر و التنویر، ۱۴۲۰ق، ج۱۲، ص۱۸۲.
- ↑ زمخشری، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۵۲۸.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۶، ص۴۴۷.
- ↑ قرطبی، لجامع الاحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۹، ص۳۱۵.
- ↑ قرطبی، لجامع الاحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۹، ص۳۱۵.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۱، ص۳۵۵.
- ↑ عیاشی، تفسیر عیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۲، ص۲۱۱، ح۴۴.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیرنمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص۲۰۹.
- ↑ کوفی، تفسیر فرات، ۱۴۱۰ق، ص۲۰۷.
- ↑ شاهعبدالعظیمی، تفسیر اثنیعشری، ۱۳۶۳ش، ج۶، ص۳۸۲.
منابع
- ابنعاشور، محمدطاهر، التحریر و التنویر، بیروت، موسسه التاریخ العربی، ۱۴۲۰ق.
- بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، قم، مؤسسة البعثة، ۱۴۱۵ق.
- بیضاوی، عبدالله بن عمر، اَنوار التنزیل و اَسرار التأویل، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۱۸ق.
- ثعالبی، عبدالرحمن بن محمد، تفسیر الثعالبی (الجواهر الحسان فی تفسیرالقرآن)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۱۸ق.
- شاهعبدالعظیمی، حسین، تفسیر اثنیعشری، تهران، میقات، ۱۳۶۳ش.
- زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، تصحیح: مصطفی حسین احمد، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ۱۳۹۰ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تحقیق: فضلالله یزدی طباطبایی و هاشم محلاتی، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
- طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، احیاء التراث العربی، [بیتا].
- فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
- قرشی، سید علیاکبر، تفسیر احسن الحدیث، قم، دفتر نشر نوید اسلام، ۱۳۹۱ش.
- قرطبی، محمد بن احمد، الجامع الاحکام القرآنی، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۶۴ش.
- عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر عیاشی، به تحقیق هشام رسولی، تهران، مکتبة العلمیة الاسلامیة، ۱۳۸۰ق.
- کاشانی، ملافتحالله، تفسیر منهج الصادقین فی الزام المخالفین، تهران، کتابفروشی محمدحسن علمی، ۱۳۳۳ش.
- کوفی، فرات بن ابراهیم، تفسیر فرات، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۴۱۰ق.
- مطهری، مرتضی، انسان کامل، تهران: صدرا، بیتا.
- مکارم شیرازی، ناصر، جمعی از نویسندگان و آشتیانی، محمدرضا، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۳۷۴ ـ ۱۳۷۳ش.
- میبدی، احمد بن محمد، کشف الاسرار و عدة الابرار (معروف به تفسیر خواجه عبدالله انصاری)، تحقیق: حکمت، علیاصغر، تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۱ش.
- نظام الاعرج، حسن بن محمد، تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۶ق.