آیه ۱۰۱ سوره مائده
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره مائده |
| شماره آیه | آیه ۱۰۱ |
| جزء | هفتم |
| اطلاعات محتوایی | |
| شأن نزول | پرسشهای بیهوده درباره وجوب سالانه حج |
| مکان نزول | مدینه |
| موضوع | نهی از پرسشهای بیهوده |
آیه ۱۰۱ سوره مائده از پرسش درباره اموری نهی میکند که خداوند دانستن آنها را پنهان داشته است.[۱] به گفته علامه طباطبایی مفسر شیعه آیه به پرسشهای مؤمنان از پیامبر اسلام(ص) اشاره دارد،[۲] اما برخی مفسران، حکم آیه را کلی دانستهاند و آن را محدود به زمان پیامبر(ص) نمیدانند.[۳] آنها با استناد به این آیه بیان کردهاند، پرسشهای بیجا و بهانهجویانه، شریعت آسان اسلام را به احکامی دشوار تبدیل میکند.[۴]
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ وَإِنْ تَسْأَلُوا عَنْهَا حِينَ يُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ عَفَا اللَّهُ عَنْهَا وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ ١٠١﴾ [مائده:101]|﴿ای کسانی که ایمان آوردهاید از چیزهایی که اگر برای شما آشکار گردد شما را اندوهناک میکند مپرسید و اگر هنگامی که قرآن نازل میشود دربارهٔ آنها سؤال کنید برای شما روشن میشود خدا از آن [پرسشهای بیجا] گذشت و خداوند آمرزنده بردبار است ١٠١﴾
برخی مفسران آیه ۱۰۱ سوره مائده را مرتبط با آیات پیشین و درباره سفر حج دانستهاند،[۵] و برخی دیگر معتقدند، آیه ۱۰۱ و آیه ۱۰۲ سوره مائده ارتباط روشنی با آیات قبل ندارند و میتوان آنها را مستقل بررسی کرد.[۶]
مفسران شیعه با استناد به سخن امام علی(ع) بیان کردهاند، خداوند برخی از امور را نه از روی فراموشی بلکه از باب مصلحت ذکر نکرده است؛ به همین دلیل پرسشهای بیجا درباره آنها را ناپسند دانستهاند.[۷] پرسشهایی که دانستن آنها موجب دشواری، اختلاف یا نگرانی در جامعه میشود.[۸] و در مواردی سبب دوری از دین و افزایش انتقاد و اعتراضها میگردد.[۹] نمونههایی از پرسشهای نابجا در تفسیر نمونه ذکر شده است.[۱۰] جوادی آملی از مفسران شیعه، با اشاره به آیه ۱۰۲ سوره مائده بیان کرده است که برخی امتهای گذشته، از جمله یهود در ماجرای گاو بنیاسرائیل، پرسشهایی کردند که پس از آشکار شدن پاسخ، در برابر آن ایستادگی و مخالفت کردند.[۱۱]
در شأن نزول این آیه روایات مختلفی نقل شده است؛ به گفته ابن عباس، برخی از روی تمسخر یا آزمایش پیامبر(ص)، پرسشهای بیهودهای مانند سؤال درباره نَسَب خود یا گم شدن شترشان مطرح میکردند.[۱۲] در نقل دیگر آمده که آیه پس از پرسشهایی درباره بتها نازل شده است.[۱۳] در روایتی آمده است که پس از بیان حکم حج از سوی پیامبر (ص)، فردی با اصرار درباره وجوب حج در هر سال پرسید و در پی آن، آیه ۱۰۱ سوره مائده نازل شد.[۱۴] مکارم شیرازی، مفسر شیعه، این نقل آخر را با سیاق آیات سازگارتر میداند.[۱۵]
آیه ۱۰۱ سوره مائده در دانشهای مختلف اسلامی مورد توجه قرار گرفته و در مباحثی مانند اصول فقه (بحث نهی)،[۱۶] فقه (از جمله در بحث وجوب حج)،[۱۷] کلام (طولانی بودن غیبت امام زمان (ع))،[۱۸] اخلاق (اجتناب از دانش بیفایده و بیثمر)[۱۹] و بلاغت (مانند معانی نهی)،[۲۰] به آن استناد شده است.
پانویس
- ↑ شاه عبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ۱۳۶۳ش، ج۳، ص۱۸۸؛
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۶، ص۱۵۰.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۹۳ش، ج۲۴، ص۳۹.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۵، ص۹۶ و ۹۷.
- ↑ آلوسی، روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۴، ص۳۹.
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۶، ص۱۵۰.
- ↑ شاه عبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ۱۳۶۳ش، ج۳، ص۱۸۸؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۵، ص۹۹.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۵، ص۹۶–۹۸.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۹۳ش، ج۲۴، ص۴۳.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۵، ص ۹۷–۹۸.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۹۳ش، ج۲۴، ص۴۱.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۳۸۶.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۳۸۶.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۳۸۶.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۵، ص۹۶.
- ↑ عبهجی، سلم الوصول إلی علم الأصول، دمشق، ص۶۸.
- ↑ نجف، فقه الحج، ۱۳۹۳ش، ص۸۵.
- ↑ فیض کاشانی، علم الیقین فی اصول الدین، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۹۵۲.
- ↑ عثمان، النبذ فی آداب طلب العلم، ۱۴۲۳ق، ص۶۷.
- ↑ حاشدی، تسهیل البلاغة، مصر، ص۵۳.
منابع
- آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، تحقیق: علی عبدالبارى عطیه، بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
- جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، تفسیر قرآن کریم، قم، اسراء، چاپ چهارم، ۱۳۹۳ش.
- حاشدی، فیصل بن عبده قائد، تسهیل البلاغة، مصر، دار الإیمان للطبع و النشر و التوزیع، بیتا.
- شاه عبدالعظیمی، حسین، تفسیر اثنی عشری، تهران، میقات، چاپ اول، ۱۳۶۳ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، ۱۳۹۰ق.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تصحیح: فضلالله یزدی طباطبایی، هاشم رسولی، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
- عبهجی، محمد اسعد، سلم الوصول إلی علم الأصول، دمشق، ناشر مکتبة دار الفلاح، بیتا.
- عثمان، حمد بن ابراهیم، النبذ فی آداب طلب العلم، کویت، مکتبة ابن القیم، ۱۴۲۳ق.
- فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، علم الیقین فی اصول الدین، محقق: محسن بیدارفر، قم، بیدار، ۱۳۷۷ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دهم، ۱۳۷۱ش.
- نجف، محمدمهدی، فقه الحج، تهران، مشعر، ۱۳۹۳ش.