آیه ۳۶ سوره مائده
 | |
| مشخصات آیه | |
|---|---|
| واقع در سوره | سوره مائده |
| شماره آیه | ۳۶ |
| جزء | ۶ |
| اطلاعات محتوایی | |
| مکان نزول | مدینه |
| درباره | عاقبت کافران |
آیه ۳۶ سوره مائده به این مطلب اشاره دارد که در روز قیامت فدیه‌دادن دوبرابر تمام ثروت های زمین و جایگزینی برای نجات کافران از عذاب الهی پذیرفته نمی‌شود و عذابی دردناک در انتظار آنان خواهد بود.[۱] مفسرانی مانند طباطبایی و مکارم شیرازی معتقدند این آیه در پیوند با آیه ۳۵ مائده نازل شده است؛ به این صورت که پس از دستور به اهل ایمان برای رعایت تقوا، جهاد و چنگ‌زدن به وسیله جهت رسیدن به رستگاری، در این آیه سرنوشت کافران و بن‌بست آنان به جهت نداشتن آن سه شرط مذکور در آیه پیشین، بیان شده است.[۲]
﴿إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُوا بِهِ مِنْ عَذَابِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَا تُقُبِّلَ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ٣٦﴾ [مائده:36]﴿در حقیقت کسانی که کفر ورزیدند اگر تمام آنچه در زمین است برای آنان باشد و مثل آن را [نیز] با آن [داشته باشند] تا به وسیله آن خود را از عذاب روز قیامت بازخرند از ایشان پذیرفته نمی‌شود و عذابی پر درد خواهند داشت ٣٦﴾
به گزارش منابع تفسیری، تعبیر قرآن مبنی بر هدیه‌دادن و پرداخت تمام ثروت‌های زمین و دوچندانِ آن، فرضی برای نشان دادن بی‌اثر بودن هرگونه مال در قیامت است؛ زیرا در آن روز مالکیتی برای انسان‌ها وجود ندارد و تنها پاداش ایمان و عمل مورد پذیرش است.[۳] در همین زمینه، ابوالفتوح رازی از مفسران شیعه در قرن ششم هجری قمری، روایتی از پیامبر اسلام(ص) نقل کرده است که در روز رستاخیز از کافر پرسیده می‌شود اگر تمام دنیا از آنِ تو بود آیا برای نجات از این عذاب فدا می‌کردی؟ و او پاسخ مثبت می‌دهد، اما به او گفته می‌شود در دنیا وظیفه‌ای بسیار کمتر و آسان‌تر از این از تو خواسته شد و نپذیرفتی.[۴]
حسینی شاه‌عبدالعظیمی(درگذشته ۱۳۸۴ق) از مفسران شیعه، با استناد به روایات و آرای محدثان شیعه مانند شیخ صدوق، مفهوم «کفر» در این آیه را افزون بر انکار توحید و نبوت، شامل انکار امامت امام علی(ع) و دیگر امامان معصوم دانسته است.[۵]
همچنین سید عبدالحسین طیب(۱۲۷۲-۱۳۷۰ش) مفسر قرآن، تعبیر «لهم عذابٌ ألیم» را ردّ سخن برخی از صوفیه و پیروان شیخیه دانسته که خلود در جهنم و عذاب ابدی را انکار می‌کنند، و معتقدند پس از مدتی عذاب بر اهالی جهنم گوارا می‌شود، یا طبع دوزخیان با آتش جهنم سازگار می‌شود.[۶]
پانویس
- ↑ طوسی، التبیان، بی‌تا، ج۳، ص۵۱۱؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۳۷۲.
- ↑ طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۵، ص۳۲۸-۳۲۹؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۳۷۲.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۴، ص۳۵۸.
- ↑ ابوالفتوح رازى، روض الجنان و روح الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۶، ص۳۶۶؛ حسینی شاه‌عبدالعظیمی، تفسیر اثناعشری، ۱۳۶۳ش، ج۳، ص۸۰.
- ↑ حسینی شاه‌عبدالعظیمی، تفسیر اثناعشری، ۱۳۶۳ش، ج۳، ص۸۰-۸۱.
- ↑ طیب، اطیب البیان، ۱۳۷۸ش، ج۴، ص۳۵۹.
منابع
- ابوالفتوح رازى، حسين بن على، روض الجنان و روح الجنان فى تفسيرالقرآن، تحقيق: محمدجعفر ياحقى و محمدمهدى ناصح، مشهد، بنياد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى، ۱۴۰۸ق.
- بلانیان، محمدرضا و محمدحسین دهقانی محمودآبادی، «خلود در عذاب: با تکیه بر تقریری متفاوت از آموزه تجسم اعمال»، در مجله قبسات، شماره ۷۴، زمستان ۱۳۹۳ش.
- حسینی شاه‌عبدالعظیمی، حسین بن احمد، تفسیر اثناعشری، تهران، انتشارات میقات، ۱۳۶۳ش.
- شیخ مفید، محمد بن محمد، اوائل المقالات فی المذاهب و المختارات و یلی‌ها رسالة شرح عقائد الصدوق او تصحیح الاعتقاد، تحقیق عباسقلی وجدی (واعظ چرندابی)، تبریز، ۱۳۳۰ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
- طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق احمد قصیر عاملی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
- طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات اسلام، ۱۳۷۸ش.
- علامه حلی، حسن بن یوسف، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، تحقیق حسن حسن‌زاده آملی، قم، دفتر نشر اسلامی، ۱۴۲۷ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۷۴ش.